Πέρα από τους γνωστούς χάρτες υετού, των οποίων την χρήση αναλύσαμε και στο χθεσινό άρθρο, οι μετεωρολόγοι διαθέτουν και άλλα πολύτιμα εργαλεία για τη σωστή πρόγνωση και τη διάγνωση των ατμοσφαιρικών διεργασιών.
Ένα από αυτά είναι το μετεώγραμμα, το οποίο για την Αθήνα, την Τετάρτη 1 Απριλίου, έδινε μέση τιμή υετού γύρω στα 35 έως 40 mm, με πιθανότερη τιμή κοντά στα 37 mm. Η ακραία εκδοχή του ensemble, δηλαδή το ανώτερο σενάριο που υποδήλωναν τα πιο «υγρά» μέλη, μπορούσε να φτάσει περίπου τα 65 έως 75 mm στο 24ωρο.
Για την Πέμπτη 2 Απριλίου, η μέση τιμή εμφανιζόταν αισθητά χαμηλότερη, περίπου στα 12 έως 18 mm, με πιο αντιπροσωπευτική τιμή γύρω στα 15 mm, ενώ η ακραία εκδοχή για το 24ωρο μπορούσε να προσεγγίσει τα 35 έως 50 mm.
Η μέση τιμή προκύπτει με αρκετή αξιοπιστία από τη γνωστή μπλε καμπύλη του ensemble. Αντίθετα, η λεγόμενη «ακραία» ημερήσια τιμή χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή στην ερμηνεία της, καθώς τα μέγιστα ανά 6ωρο δεν ανήκουν υποχρεωτικά στο ίδιο ensemble member και επομένως δεν συνθέτουν πάντοτε ένα ρεαλιστικό ενιαίο ημερήσιο σενάριο.
Κι όμως, παρά αυτή τη σχετικά καθαρή εικόνα, ακούστηκαν πολλές υπερβολές. Ελάχιστοι περιορίστηκαν στα ακραία αλλά πάντως λογικά όρια που έδιναν οι αυτές οι προγνώσεις, και ακόμη λιγότεροι μπήκαν στη διαδικασία να διαβάσουν σε βάθος και να προβάλουν τα διαθέσιμα εργαλεία.
Ένα δεύτερο εξίσου σημαντικό εργαλείο είναι το τεφίγραμμα, δηλαδή η καθ’ ύψος εξέταση της κατάστασης της ατμόσφαιρας. Τόσο το πρωινό διάγραμμα όσο και τοπρογνωστικό για το απόγευμα της ίδιας ημέρας έδειχναν κατά κανόνα βροχή και όχι ουσιαστική γέννεση καταιγίδων . Το προφίλ της ατμόσφαιρας πάνω από την Αττική δεν υποστήριζε ανάπτυξη βαθιάς κατακόρυφης μεταφοράς, αλλά ευνοούσε κυρίως στρωματοποιημένο υετό.
Το βασικό συμπέρασμα προέκυπτε από τις εξαιρετικά χαμηλές τιμές αστάθειας. Με SB CAPE 11 J/kg, MU CAPE 11 J/kg και ML CAPE πρακτικά μηδενικό, η διαθέσιμη δυναμική ενέργεια για ελεύθερη κατακόρυφη μεταφορά ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και αν υπάρχει μηχανισμός ανύψωσης, τα ανοδικά ρεύματα δύσκολα αποκτούν την ένταση και το κατακόρυφο βάθος που απαιτούνται για την ανάπτυξη οργανωμένων σωρειτομελανιών.
Ταυτόχρονα, η θερμοκρασιακή στρωμάτωση δεν εμφάνιζε ιδιαίτερα απότομη πτώση της θερμοκρασίας με το ύψος. Ο ρυθμός μεταβολής, της τάξεως των 6,3 °C ανά χιλιόμετρο, ήταν μέτριος και δεν παρέπεμπε σε έντονα ασταθές θερμοδυναμικό περιβάλλον. Η σχετική εγγύτητα θερμοκρασίας και σημείου δρόσου σε μεγάλο βάθος της τροπόσφαιρας έδειχνε μεν επαρκή υγρασία για ανάπτυξη εκτεταμένων νεφώσεων και παραγωγή υετού, όχι όμως και την αναγκαία θετική άνωση για ισχυρή κατακόρυφη ανάπτυξη.
Βεβαίως, το διάγραμμα παρουσίαζε έντονο ανεμολογικό ενδιαφέρον. Η κατακόρυφη διάτμηση ήταν ισχυρή, με 0–6 km shear 35 kt, 0–1 km SRH 303 m²/s² και 0–3 km SRH 672 m²/s². Οι τιμές αυτές μαρτυρούν ένα ιδιαίτερα οργανωμένο ανεμολογικό πεδίο και σημαντική στροφή του ανέμου με το ύψος.
Όμως η διάτμηση είναι παράγοντας οργάνωσης των καταιγίδων, όχι γένεσής τους. Όταν λείπει η απαιτούμενη αστάθεια και το CAPE είναι τόσο χαμηλό, ακόμη και ένα πολύ ευνοϊκό ανεμολογικό περιβάλλον δεν αρκεί για να παραχθεί ουσιαστική ηλεκτρική δραστηριότητα.
Κατά συνέπεια, το τεφίγραμμα παρέπεμπε περισσότερο σε ένα περιβάλλον δυναμικά εξαναγκασμένης αλλά θερμοδυναμικά φτωχής ανύψωσης, όπου μπορούσαν να εκδηλωθούν βροχές πιθανώς αξιόλογης έντασης, όχι όμως φαινόμενα με τα χαρακτηριστικά μιας κλασικής καταιγίδας. Με άλλα λόγια, επρόκειτο για μια ατμόσφαιρα ικανή να δώσει σημαντικό υετό, αλλά όχι εύκολα βαθιά κατακόρυφη μεταφορά με ηλεκτρικά φαινόμενα. Σε πιο επιχειρησιακή διατύπωση, που θα μπορούσαμε να το χρησιμοποιήσουμε στον τηλεοπτικό λόγο θα λέγαμε ότι το θερμοδυναμικό προφίλ πάνω από την Αττική εμφάνιζε πολύ περιορισμένη αστάθεια και ουσιαστικά μηδενική διαθέσιμη ενέργεια , παρά την επαρκή υγρασία και την ισχυρή διάτμηση του ανέμου. Επομένως, ευνοούνταν βροχοφόρες νεφώσεις και οργανωμένος υετός, όχι όμως ανάπτυξη καταιγίδων με αξιόλογη ηλεκτρική δραστηριότητα.
Το 24ωρο πάντως δεν έχει τελειώσει . Μπορεί μέχρι στιγμής να μην έχουμε ξεπεράσει τα 35-40mm , όμως τις επόμενες λίγες ώρες περιμένουμε πολλές βροχές και καταιγίδες , ώστε να ξεπεράσουμε τα 50 χιλιοστά σε αρκετές περιοχές του Λεκανοπεδίου . Οι καταιγίδες θα ερθουν επηρεάζοντας πρώτα τα Δυτικά της Αττικής – εισβάλλοντας από τον Σαρωνικό – και αργότερα θα εχουμε φαινόμενα και στις υπόλοιπες περιοχές . Προσοχή στους ανέμους !
Ο επίλογος ίσως είναι απλός, αλλά ουσιαστικός. Η πρόγνωση του καιρού δεν κερδίζεται με τον εντυπωσιασμό, ούτε με την άκριτη υιοθέτηση του πιο ακραίου σεναρίου. Χρειάζεται χρόνος, νηφαλιότητα και στοιχειώδης ανάλυση των διαθέσιμων εργαλείων, ώστε να διακρίνεται τι πραγματικά μπορεί να συμβεί και τι απλώς ακούγεται πιο θεαματικό. Στη μετεωρολογία, όπως και σε κάθε επιστήμη, η σοβαρότητα δεν βρίσκεται στις πιο ηχηρές διατυπώσεις, αλλά στην ικανότητα να διαβάζεις σωστά την ατμόσφαιρα πριν μιλήσεις γι’ αυτήν.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect