Η νέα μελέτη των Elena Terzić και Ivica Vilibić, που δημοσιεύθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 στο Geophysical Research Letters, εξετάζει ένα ιδιαίτερα σημαντικό ερώτημα: αν η θέρμανση και η αύξηση της αλατότητας στη Μεσόγειο περιορίζονται κυρίως στα επιφανειακά στρώματα ή αν πλέον επεκτείνονται και στα βαθύτερα νερά, και κυρίως αν ο ρυθμός αυτών των αλλαγών επιταχύνεται. Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: η Μεσόγειος όχι μόνο γίνεται θερμότερη και αλμυρότερη, αλλά οι μεταβολές αυτές επιταχύνονται και επεκτείνονται σε βάθη χιλιάδων μέτρων. Η επιτάχυνση είναι εντονότερη στην κεντρική και ανατολική Μεσόγειο και ιδιαίτερα στην Αδριατική.
Οι ερευνητές συγκέντρωσαν και επεξεργάστηκαν μετρήσεις θερμοκρασίας και αλατότητας από το 1950 έως το 2025, οι οποίες προέρχονται από ωκεανογραφικές αποστολές, επιτόπιες μετρήσεις και σύγχρονους αυτόνομους πλωτήρες. Η επεξεργασία περιλάμβανε ποιοτικό έλεγχο, χωρική και κατακόρυφη ομαδοποίηση των παρατηρήσεων, δημιουργία μηνιαίων χρονοσειρών, αφαίρεση της εποχικότητας και εκτίμηση τόσο των μακροχρόνιων τάσεων όσο και της επιτάχυνσής τους. Παράλληλα πραγματοποιήθηκαν έλεγχοι ευαισθησίας και ανθεκτικότητας των αποτελεσμάτων, ώστε να περιοριστεί η επίδραση της διαφορετικής πυκνότητας παρατηρήσεων μεταξύ παλαιότερων και νεότερων δεκαετιών. Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά ευρήματα αφορά τα ανώτερα στρώματα της θάλασσας. Τα τελευταία χρόνια, τα πρώτα 100 μέτρα της Μεσογείου εμφανίζονται περίπου 2°C θερμότερα σε σχέση με τη μέση κατάσταση της περιόδου 1950–1999. Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι από το 2000 και μετά η επιφανειακή θερμοκρασία αυξάνεται περίπου κατά 0,5°C ανά δεκαετία, δηλαδή με ρυθμό δύο έως τρεις φορές μεγαλύτερο από εκείνον της μέσης επιφάνειας των παγκόσμιων ωκεανών. Στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, αντίθετα, σε μεγάλο μέρος της Μεσογείου η αύξηση ήταν μικρότερη από 0,1°C ανά δεκαετία.
Η σημαντική καινοτομία της εργασίας είναι ότι αποδεικνύει πως το σήμα δεν σταματά στην επιφάνεια. Η άνοδος της θερμοκρασίας και της αλατότητας είναι στατιστικά σημαντική σε πολλές περιοχές έως βάθη 3.000–4.000 μέτρων, ενώ η ίδια η επιτάχυνση των μεταβολών μπορεί να εντοπιστεί έως περίπου 2.500 μέτρα. Σε ορισμένες περιοχές ο ρυθμός θέρμανσης επιταχύνεται κατά έως 0,3°C ανά δεκαετία για κάθε επόμενη δεκαετία. Παράλληλα αυξάνεται και η αλατότητα, γεγονός που δείχνει ότι η μεταβολή αφορά συνολικά τις θερμοαλατικές ιδιότητες των υδάτινων μαζών και όχι μόνο τη θερμοκρασία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Αδριατική Θάλασσα, όπου η επιτάχυνση είναι η ισχυρότερη και σε ορισμένες περιοχές φτάνει μέχρι τον πυθμένα. Η Αδριατική έχει ιδιαίτερη σημασία για ολόκληρη τη Μεσόγειο, επειδή αποτελεί μία από τις βασικές περιοχές σχηματισμού πυκνών νερών. Κατά τους χειμερινούς μήνες, ισχυρή ψύξη μπορεί να αυξήσει την πυκνότητα των επιφανειακών νερών και να προκαλέσει βύθισή τους. Με αυτόν τον μηχανισμό μεταφέρονται στα βαθύτερα στρώματα όχι μόνο θερμότητα και αλάτι αλλά και οξυγόνο. Επομένως, οι αλλαγές στην Αδριατική δεν αποτελούν απλώς ένα τοπικό φαινόμενο, αλλά μπορούν να επηρεάσουν τη βαθιά κυκλοφορία σημαντικού τμήματος της Μεσογείου.
Χάρτης : Κατακόρυφη δομή των θερμοαλατικών μεταβολών στη Μεσόγειο (1950–2025). Παρουσιάζονται οι τάσεις και η επιτάχυνση της θερμοκρασίας, της αλατότητας και του PDA στη ΒΔ Μεσόγειο, το Ιόνιο και τη Λεβαντίνη, από την επιφάνεια έως βάθη 3.000–4.000 m. Οι διακεκομμένες περιοχές υποδηλώνουν μη στατιστικά σημαντικές μεταβολές.
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι θερμοκρασία και αλατότητα επιδρούν αντίθετα στην πυκνότητα του θαλασσινού νερού. Η θέρμανση τείνει να το κάνει ελαφρύτερο, ενώ η αύξηση της αλατότητας το κάνει πυκνότερο. Επειδή και οι δύο παράμετροι αυξάνονται ταυτόχρονα, η τελική μεταβολή της πυκνότητας είναι μικρότερη από τις αντίστοιχες μεταβολές της θερμοκρασίας και της αλατότητας. Αυτό σημαίνει ότι η μελλοντική συμπεριφορά της βαθιάς κυκλοφορίας δεν μπορεί να εκτιμηθεί μόνο από τη θέρμανση. Πρέπει να εξετάζεται ταυτόχρονα και η εξέλιξη της αλατότητας. Η μελέτη δεν μέτρησε άμεσα το διαλυμένο οξυγόνο, επομένως δεν μπορεί να αποδώσει συγκεκριμένες μεταβολές οξυγόνου στα παρατηρούμενα θερμοαλατικά σήματα. Ωστόσο, οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι θερμότερο νερό μπορεί να συγκρατεί λιγότερο οξυγόνο και ότι μειώσεις του οξυγόνου έχουν ήδη καταγραφεί σε τμήματα της Μεσογείου. Επιπλέον, η θέρμανση των βαθύτερων στρωμάτων περιορίζει τα ψυχρότερα «καταφύγια» για θαλάσσιους οργανισμούς που προσπαθούν να μετακινηθούν σε χαμηλότερες θερμοκρασίες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο ρόλος της Μεσογείου ως φυσικού «εργαστηρίου». Η κατακόρυφη κυκλοφορία των υδάτων της είναι πολύ ταχύτερη από εκείνη των ανοικτών ωκεανών, περίπου κατά μία τάξη μεγέθους. Έτσι, αλλαγές που σε έναν μεγάλο ωκεανό μπορεί να χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να διαδοθούν σε μεγάλο βάθος, στη Μεσόγειο μπορούν να γίνουν αντιληπτές μέσα σε λίγες δεκαετίες. Για τον λόγο αυτό οι συγγραφείς θεωρούν ότι η Μεσόγειος μπορεί να λειτουργήσει ως πρώιμος δείκτης του τρόπου με τον οποίο μεγαλύτερες ωκεάνιες λεκάνες ενδέχεται να ανταποκριθούν σε συνεχιζόμενη κλιματική θέρμανση.
Παρά τα ισχυρά αποτελέσματα, η εργασία δεν προσδιορίζει ακόμη ποιος μηχανισμός προκαλεί την παρατηρούμενη επιτάχυνση. Οι συγγραφείς θεωρούν απαραίτητο να διερευνηθούν ξεχωριστά η ανταλλαγή θερμότητας με την ατμόσφαιρα, η εξάτμιση, οι βροχοπτώσεις, οι ποτάμιες παροχές και οι μεταβολές στην εισροή νερού από τον Ατλαντικό μέσω του Γιβραλτάρ. Εξίσου σημαντικό είναι να εξεταστεί αν τα σημερινά κλιματικά μοντέλα μπορούν να αναπαραγάγουν αυτή την επιταχυνόμενη μεταβολή. Αν τα μοντέλα υποθέτουν περισσότερο γραμμική εξέλιξη, υπάρχει κίνδυνος να υποεκτιμούν την ταχύτητα με την οποία μεταβάλλεται η Μεσόγειος.
Το ουσιαστικό μήνυμα της μελέτης είναι επομένως ότι δεν έχουμε απλώς μια θερμότερη Μεσόγειο, αλλά μια Μεσόγειο της οποίας οι θερμοαλατικές ιδιότητες μεταβάλλονται ολοένα ταχύτερα και σε ολοένα μεγαλύτερο βάθος. Αυτό διαφοροποιεί σημαντικά την εικόνα από μια απλή, σταθερή γραμμική τάση θέρμανσης και δημιουργεί νέα ερωτήματα για την κυκλοφορία, τα οικοσυστήματα και την αξιοπιστία των μελλοντικών προβολών. Μία συνιστώσα της έντονης θερμοαλατικής μεταβολής στην Αδριατική μπορεί να είναι η μακροχρόνια μείωση των ποτάμιων εισροών, ιδιαίτερα του Πάδου. Η μικρότερη εισροή γλυκού νερού ευνοεί την αύξηση της αλατότητας και μεταβάλλει τη στρωμάτωση και την κυκλοφορία. Ωστόσο, η συμβολή της στη θέρμανση δεν είναι μονοσήμαντη και δεν έχει ακόμη ποσοτικοποιηθεί από τη νέα μελέτη. Ο χρόνος θα δείξει .
Πηγή : https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2026GL124518
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.