Η περίπτωση της 14ης και 15ης Σεπτεμβρίου 2026 αποτελεί ένα πολύ καλό παράδειγμα του πώς πρέπει να διαβάζουμε μια πρόγνωση: όχι μόνο με βάση το πού θα βρέξει στη στεριά, αλλά και με βάση το πού οργανώνεται ο κύριος πυρήνας ενός συστήματος, πόση υετοφόρο δυναμική διαθέτει και πόσο κοντά βρίσκεται στις ακτές μας.
Από τις προηγούμενες ημέρες, τα αριθμητικά μοντέλα συμφωνούσαν σε ένα βασικό στοιχείο: τα μεγαλύτερα ύψη βροχής δεν θα εντοπίζονταν πάνω στην ηπειρωτική Ελλάδα, αλλά κυρίως στη θαλάσσια περιοχή νοτιοδυτικά της Πελοποννήσου. Αυτή ήταν και η ουσία των χαρτών που είχαμε παρουσιάσει στις αναρτήσεις μας.
Στην ξηρά, η εικόνα ήταν σαφώς ηπιότερη. Οι επίγειες μετρήσεις του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών έδειξαν σε αρκετές από τις περιοχές που επηρεάστηκαν ποσά της τάξης των 50 mm στο διήμερο, γεγονός που επιβεβαιώνει σε μεγάλο βαθμό την αναμενόμενη κατανομή των βροχών πάνω από την Ελλάδα. Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον, όμως, βρισκόταν λίγο νοτιότερα.
Ένας εξαιρετικά υετοφόρος πυρήνας δίπλα στην Πελοπόννησο
Η δορυφορική αποτίμηση του NASA GPM IMERG Late V07 δείχνει ότι στο διήμερο από 14/9 00:00 έως 15/9 23:30 UTC ο συνολικός υετός έφθασε τοπικά τα 290,3 mm. Και το σημαντικότερο είναι η θέση αυτού του μέγιστου: βρισκόταν στη θάλασσα, πολύ κοντά στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο. Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο αποκτά μεγαλύτερη αξία η πρόγνωση που είχε προηγηθεί. Το ισχυρότερο τμήμα του συστήματος δεν «εμφανίστηκε ξαφνικά» στον δορυφόρο. Τα αριθμητικά μοντέλα είχαν ήδη δώσει πολύ υψηλά ύψη βροχής στην ίδια ευρύτερη θαλάσσια περιοχή. Το σύστημα, επομένως, αποδείχθηκε ιδιαίτερα υετοφόρο, ακόμη κι αν το μεγαλύτερο μέρος των ακραίων ποσοτήτων παρέμεινε στη θάλασσα.
Τι έδειξαν τα τρία μοντέλα
Η σύγκριση που κάναμε για το κοινό 24ωρο της 15ης Σεπτεμβρίου, χρησιμοποιώντας ακριβώς το ίδιο χρονικό παράθυρο για IMERG, ICON-EU, ECMWF και GFS, είναι πολύ αποκαλυπτική.
| Προϊόν | Μέγιστος 24ωρος υετός στο συνολικό πεδίο |
|---|---|
| IMERG | 274,1 mm |
| ICON-EU | 225,3 mm |
| GFS | 109,0 mm |
| ECMWF | 71,3 mm |
Όλα τα μοντέλα είχαν ένα βασικό στοιχείο σωστό: το ισχυρότερο μέγιστο βρισκόταν στη θάλασσα. Η μεγάλη διαφορά βρίσκεται στο πόσο καλά απέδωσε το καθένα τόσο την ένταση όσο και τη θέση του πυρήνα.
Το ICON-EU ξεχώρισε στο συγκεκριμένο επεισόδιο. Έδωσε μέγιστο περίπου 225 mm, δηλαδή ποσότητα σαφώς πλησιέστερη στη δορυφορική εκτίμηση, και τοποθέτησε το μέγιστο μόλις περίπου 47 km από το αντίστοιχο μέγιστο του IMERG. Το ECMWF τοποθέτησε τον ισχυρό πυρήνα πολύ νοτιοδυτικότερα, με μέγιστο περίπου 71 mm, ενώ το GFS έδωσε περίπου 109 mm, επίσης αρκετά δυτικότερα από την περιοχή όπου τελικά εντοπίστηκε ο ισχυρότερος πυρήνας.
Και η συνολική αντικειμενική επαλήθευση —με RMSE, MAE, χωρική συσχέτιση, CSI και απόσταση των μεγίστων— έδειξε ότι, για το συγκεκριμένο επεισόδιο, το ICON-EU παρουσίασε την καλύτερη συνολική συμφωνία με το IMERG. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για εμάς, γιατί το ICON-EU ήταν το μοντέλο που είχαμε χρησιμοποιήσει και παρουσιάσει στις προηγούμενες αναρτήσεις μας για την εξέλιξη του συστήματος.
Τι έγινε πάνω από την Ελλάδα
Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η σύγκριση μόνο πάνω από την ελληνική επικράτεια.
Το IMERG εκτίμησε μέγιστο 91,2 mm στην Πελοπόννησο. Το ICON-EU έδωσε 49,8 mm επίσης στην Πελοπόννησο, ποσότητα πολύ κοντά στη γενική τάξη μεγέθους που προκύπτει και από τις επίγειες παρατηρήσεις των περιοχών που επηρεάστηκαν. Το GFS έδωσε 23,5 mm στην Πελοπόννησο, ενώ το ECMWF 18,2 mm, με το δικό του μέγιστο να εντοπίζεται στην Κρήτη.
Εδώ φαίνεται και κάτι πολύ χρήσιμο για την αξιολόγηση των μοντέλων: ένα μοντέλο μπορεί να πετύχει καλύτερα τη θέση, ένα άλλο την ποσότητα και ένα τρίτο τη συνολική κατανομή. Για παράδειγμα, το GFS τοποθέτησε το μέγιστο της ξηράς σχεδόν στο ίδιο σημείο με το IMERG, αλλά υποεκτίμησε σημαντικά την ποσότητα. Το ICON-EU δεν συνέπεσε ακριβώς στο σημείο, αλλά απέδωσε πολύ καλύτερα τόσο την ένταση όσο και τη γενικότερη δομή του επεισοδίου.
Η διάρκεια ήταν εξίσου εντυπωσιακή με την ένταση
Τα νέα προϊόντα του IMERG μάς επιτρέπουν πλέον να δούμε όχι μόνο το συνολικό ύψος βροχής, αλλά και σε πόσο μικρό χρονικό διάστημα συγκεντρώθηκε.
Οι μέγιστες εκτιμήσεις που προκύπτουν είναι χαρακτηριστικές:
30 λεπτά: 25,4 mm
1 ώρα: 50,8 mm
3 ώρες: 146,0 mm
6 ώρες: 200,6 mm
12 ώρες: 219,3 mm
σύνολο διημέρου: 290,3 mm
Η ακολουθία αυτή είναι ίσως ακόμη πιο αποκαλυπτική από το τελικό άθροισμα.
Το γεγονός ότι περίπου 146 mm συγκεντρώθηκαν μέσα σε ένα τρίωρο και περισσότερα από 200 mm σε έξι ώρες δείχνει ότι δεν επρόκειτο απλώς για μια παρατεταμένη ασθενή βροχόπτωση. Υπήρξε ένας πραγματικά ισχυρός, επίμονος και πολύ αποτελεσματικός μηχανισμός παραγωγής υετού.
Αυτό εξηγεί και γιατί οι χάρτες της πρόγνωσης έδιναν τόσο υψηλά ποσά στο θαλάσσιο τμήμα του συστήματος.
Τι προσθέτουν οι δορυφορικές μετρήσεις
Το IMERG δεν είναι ένα βροχόμετρο στο έδαφος. Είναι μια δορυφορική εκτίμηση του υετού, που συνδυάζει πληροφορίες από διαφορετικούς αισθητήρες και τεχνικές.
Οι χάρτες που παράξαμε μάς δίνουν πλέον και μια δεύτερη εικόνα του επεισοδίου: τη συνεισφορά των μικροκυματικών παρατηρήσεων, την επίδραση των υπέρυθρων εκτιμήσεων, τον δείκτη ποιότητας και το εκτιμώμενο τυχαίο σφάλμα.
Οι microwave παρατηρήσεις δείχνουν πολύ έντονα σήματα στην περιοχή του συστήματος, ενώ και το IR αποτυπώνει την εκτεταμένη οργανωμένη νεφική μάζα. Ταυτόχρονα, οι χάρτες αβεβαιότητας μάς υπενθυμίζουν ότι οι δορυφορικές τιμές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως απόλυτες επίγειες μετρήσεις. Αυτός είναι και ο λόγος που η σύγκριση με τους σταθμούς είναι απαραίτητη.
Δεν υπάρχει αντίφαση ανάμεσα στα περίπου 50 mm που μετρήθηκαν σε σταθμούς της ξηράς και στα σχεδόν 300 mm που εκτιμήθηκαν από τον δορυφόρο στη θάλασσα. Αφορούν διαφορετικές θέσεις και διαφορετικές μεθόδους μέτρησης.
Η ουσία της πρόγνωσης
- Το πιο σημαντικό συμπέρασμα από αυτή την περίπτωση δεν είναι ποιο μοντέλο «κέρδισε». Είναι ότι τα αριθμητικά μοντέλα είχαν αναγνωρίσει έγκαιρα ότι δίπλα στην Ελλάδα αναπτυσσόταν ένα σύστημα με εξαιρετικά μεγάλη υετοφόρο δυναμική.
- Και σε αυτή την περίπτωση, το ICON-EU αποδείχθηκε ιδιαίτερα χρήσιμο, καθώς προσέγγισ ε πολύ καλά τόσο την ένταση όσο και τη θέση του ισχυρότερου πυρήνα. Αυτό είναι ακριβώς το είδος πληροφορίας που προσπαθούμε να αναδεικνύουμε καθημερινά στην πενθήμερη πρόγνωση του kolydas.eu.
- Δεν αρκεί να κοιτάμε μόνο αν σε μια πόλη προβλέπονται 5, 10 ή 20 χιλιοστά. Πρέπει να γνωρίζουμε τι σύστημα βρίσκεται δίπλα μας, ποιο είναι το δυναμικό του, πού βρίσκεται ο κύριος πυρήνας του και τι θα μπορούσε να συμβεί αν μετατοπιζόταν κατά 50 ή 100 km.
- Η συγκεκριμένη περίπτωση είναι χαρακτηριστική. Το μεγαλύτερο μέρος της ακραίας βροχής έμεινε τελικά στη θάλασσα. Ίσως ένα έκτακτο δελτίο θα έπρεπε να βρίσκεται σε ισχύ .Αν ο πυρήνας των σχεδόν 300 mm είχε μετατοπιστεί λίγο βορειότερα, η εικόνα στη νότια Πελοπόννησο θα μπορούσε να ήταν πολύ διαφορετική.
Για αυτό και έχει αξία να παρακολουθούμε συστηματικά την πενθήμερη πρόγνωση και τις καθημερινές ανανεώσεις των μοντέλων. Όχι γιατί μια πρόγνωση μπορεί να είναι απόλυτη, αλλά γιατί η έγκαιρη αναγνώριση ενός τέτοιου ισχυρού σήματος είναι συχνά η πιο σημαντική πληροφορία που μπορεί να μας δώσει η σύγχρονη μετεωρολογία.
Στην περίπτωση της 14–15ης Σεπτεμβρίου, το μήνυμα υπήρχε έγκαιρα. Και η δορυφορική αποτίμηση που ακολούθησε έδειξε πόσο ισχυρό ήταν πραγματικά το σύστημα.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.