Η τηλεοπτική μετεωρολογία τα τελευταία χρόνια μοιάζει ολοένα και περισσότερο με αναπαραγωγή έτοιμων ψηφιακών εικόνων και ολοένα λιγότερο με ουσιαστική ερμηνεία της ατμόσφαιρας. Σχεδόν όλοι οι σταθμοί, για να δείξουν τον υετό και την εξέλιξη μιας κακοκαιρίας, στηρίζονται στα προϊόντα αριθμητικών μοντέλων. Το πρόβλημα δεν είναι η χρήση των μοντέλων , καθώς αυτά είναι απαραίτητα εργαλεία της σύγχρονης πρόγνωσης. Το πρόβλημα αρχίζει όταν σχεδόν όλα τα κανάλια αντλούν υλικό από το ίδιο μοντέλο ή από παραπλήσιες πλατφόρμες, με αποτέλεσμα να σερβίρουν στο κοινό σχεδόν το ίδιο οπτικό προϊόν, σαν να πρόκειται για διαφορετικές φωνές που όμως διαβάζουν το ίδιο κείμενο.
Έτσι καλλιεργείται μια ψευδαίσθηση ακρίβειας. Ο τηλεθεατής βλέπει παντού την ίδια κίνηση των βροχών, τα ίδια χρώματα, τις ίδιες ζώνες υετού, και εύκολα πιστεύει ότι η ατμόσφαιρα έχει ήδη αποφασίσει με απόλυτη σαφήνεια τι θα συμβεί. Στην πραγματικότητα, πολλές φορές αυτό που παρουσιάζεται ως σχεδόν βέβαιο είναι απλώς η έξοδος ενός μοντέλου, δηλαδή ενός σεναρίου, το οποίο μπορεί να επιβεβαιωθεί, να μετατοπιστεί ή και να διαψευστεί. Η ομοιομορφία της εικόνας δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και επιστημονική ασφάλεια· συχνά σημαίνει απλώς κοινή πηγή. Το ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι οι κλασικοί χάρτες επιφανείας, που κάποτε αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά της τηλεοπτικής ανάλυσης, έχουν σχεδόν εξοριστεί από την οθόνη. Σπάνια πλέον βλέπει κανείς μια σοβαρή παρουσίαση της θέσης του χαμηλού, της διάταξης των μετώπων, της βαροβαθμίδας, της αλληλεπίδρασης των αερίων μαζών ή της αιτίας για την οποία μια περιοχή κινδυνεύει περισσότερο από μια άλλη. Κι όμως, εκεί βρίσκεται η ουσία της πρόγνωσης. Εκεί φαίνεται η λογική της ατμόσφαιρας, εκεί αναδεικνύονται οι αβεβαιότητες, εκεί δικαιώνεται ή διαψεύδεται η εμπειρία του μετεωρολόγου.
Αντί γι’ αυτό, κυριαρχεί όλο και περισσότερο η κινούμενη εικόνα του υετού, ένα εντυπωσιακό οπτικό εργαλείο που συχνά λειτουργεί περισσότερο ως τηλεοπτικό εφέ παρά ως επιστημονική ανάλυση. Τα χρώματα κινούνται, οι ζώνες βροχής «χορεύουν» πάνω στον χάρτη και το δελτίο αποκτά δυναμισμό. Όμως η δυναμική εικόνα δεν ισοδυναμεί πάντα με βαθύτερη κατανόηση. Αντιθέτως, πολλές φορές εγκλωβίζει και τον ίδιο τον παρουσιαστή, ο οποίος αναγκάζεται να περιγράφει αυτό που δείχνει το animation, αντί να εξηγεί γιατί το δείχνει και πόσο σίγουρο είναι ότι θα εξελιχθεί έτσι. Υπάρχουν ασφαλώς και πλεονεκτήματα. Τα σύγχρονα γραφικά κάνουν το δελτίο πιο προσβάσιμο, πιο άμεσο και πιο φιλικό στο ευρύ κοινό. Ο πολίτης καταλαβαίνει γρηγορότερα πού περίπου θα βρέξει, πότε θα ενισχυθούν οι άνεμοι και ποια μέρα απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή και γιατί . Η κοινή χρήση μοντέλων, από την άλλη, αποτρέπει σε έναν βαθμό τις ακραίες αυθαιρεσίες και τις εντελώς προσωπικές «εμπνεύσεις» που κάποτε οδηγούσαν σε χαοτικές αποκλίσεις. Με άλλα λόγια, η τεχνολογία έφερε ταχύτητα, καθαρότητα και μια στοιχειώδη ομοιογένεια.
Πάμε όμως πρώτα να δούμε τι έλεγα το περασμένο Σάββατο για την επερχόμενη κακοκαιρία, με την υποστήριξη ωραίων γραφικών από γνωστό αριθμητικό μοντέλο και ας αναρωτηθούμε μηπως πίσω από αυτή την όμορφη εικόνα και την ομοιογένεια, βρίσκεται και η “παγίδα” ;
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Το λέμε αυτό δίότι η ομοιογένεια και το ετοιμο αποτέλεσμα εύκολα μετατρέπεται σε πνευματική αδράνεια. Όταν όλοι βλέπουν το ίδιο προϊόν, λίγοι αισθάνονται την ανάγκη να το αμφισβητήσουν, να το ερμηνεύσουν βαθύτερα ή να αναζητήσουν τις αποκλίσεις. Το αποτέλεσμα είναι να φτωχαίνει η δημόσια μετεωρολογική συζήτηση. Η πρόγνωση παύει να είναι πεδίο κρίσης, σύνθεσης και ευθύνης και γίνεται μια τηλεοπτική αναπαράσταση έτοιμων χαρτών. Ο μετεωρολόγος, αντί να είναι ο άνθρωπος που μεταφράζει την πολυπλοκότητα της ατμόσφαιρας, κινδυνεύει να καταντήσει σχολιαστής μιας προπαρασκευασμένης εικόνας. Και όταν έρθει μια δύσκολη περίπτωση, μια ασταθής διάταξη, μια τοπική καταιγίδα, ένα χαμηλό με αβέβαιη τροχιά ή μια κατάσταση όπου τα μοντέλα διαφωνούν, τότε φαίνεται το κενό. Εκεί αποκαλύπτεται πόσο ρηχή μπορεί να γίνει η τηλεοπτική πρόγνωση όταν έχει μάθει να στηρίζεται κυρίως στην έτοιμη εικόνα. Διότι ο πολίτης δεν χρειάζεται μόνο να δει «πού θα βρέξει». Χρειάζεται να καταλάβει και πόσο βέβαιο είναι αυτό, ποιοι παράγοντες μπορούν να αλλάξουν την εικόνα και γιατί δύο γειτονικές περιοχές μπορεί να έχουν τελείως διαφορετική εξέλιξη.
Το σημερινό μοντέλο τηλεοπτικής πρόγνωσης έχει λοιπόν ένα εμφανές κέρδος: την εντυπωσιακή απλότητα. Έχει όμως και ένα σοβαρό κόστος: την απομάκρυνση από την ουσία. Κι όταν η εικόνα υποκαθιστά την ανάλυση, τότε η μετεωρολογία χάνει μέρος του επιστημονικού της κύρους και μετατρέπεται σε εύπεπτο οπτικό προϊόν. Αυτό ίσως εξυπηρετεί τις ανάγκες της τηλεόρασης, αλλά δεν υπηρετεί πάντα την αλήθεια της πρόγνωσης.
Η λύση δεν είναι να επιστρέψουμε νοσταλγικά σε μια ασπρόμαυρη εποχή χαρτών. Η λύση είναι να ξαναδώσουμε χώρο στη μετεωρολογική σκέψη. Να συνδυάσουμε τα μοντέλα με τους κλασικούς χάρτες, τα γραφικά με την ερμηνεία, την εικόνα με τη γνώση, την πρόγνωση με την αβεβαιότητα. Μόνο τότε ο τηλεοπτικός καιρός θα πάψει να είναι ένα καλοστημένο εφέ και θα ξαναγίνει αυτό που οφείλει να είναι: δημόσια ενημέρωση με επιστημονική εντιμότητα.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect