Κατά το παρελθόν έχουν σημειωθεί έντονα πλημμυρικά φαινόμενα, όπως στις 14 Νοεμβρίου 1896 όταν ένα βαρομετρικό χαμηλό προερχόμενο από τα νοτιοδυτικά, προκάλεσε σφοδρές βροχοπτώσεις.με συνολικά 62 νεκρούς
Ο Ιλισός (η κοίτη του οποίου δεν ήταν σκεπασμένη τότε) και ο Κηφισός ξεχείλισαν. Πολλές περιοχές του Λεκανοπεδίου πλημμύρισαν. Τα μεγαλύτερα προβλήματα παρουσιάστηκαν στο Μοσχάτο και του Ρέντη. Η θεομηνία αυτή, γνωστή ως “πλημμύρα του Αγίου Φιλίππου”, επειδή η 14η Νοέμβρη είναι η μέρα εορτής του Αγίου Φιλίππου, στοίχισε τη ζωή σε 62 ανθρώπους. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Αστεροσκοπείου Αθηνών, εκείνη τη μέρα έπεσαν συνολικά 150,2 mm νερού σε 11 ώρες και 40 λεπτά! Σημειώνουμε ότι την εποχή εκείνη, ο Ιλισός δεν είχε εκβολές στον Φαληρικό όρμο αλλά συνέβαλε με τον Κηφισό στην περιοχή του Ελαιώνα. Έτσι, στην περίπτωση μεγάλων νεροποντών οι περιοχές γύρω από τον Ελαιώνα μετατρέπονταν σε τέλμα.
H πρώτη φωτογραφία της εφημερίδας δείχνει την κατεστραμένη γέφυρα του Βατραχονησίου, η δεύτερη της επομένη της καταστροφής λίγο πιο κατω στην σημερινή την Καλιρρόηςκαι η τελευταία φωτογραφία το Φάληρο.
ΠΗΓΗ The London Illustrated News -( Έκδοση της 19ης Δεκεμβρίου 1896)
Μόνο στην περιοχή του Βατραχονησίου, η οποία αποτελεί σήμερα τμήμα του Παγκρατίου δίπλα στο Καλλιμάρμαρο, έχασαν τη ζωή τους 12 άνθρωποι . Σε ένα σπίτι στη δεξιά όχθη του Ιλισσού ζούσε μια οικογένεια με τρία παιδιά. Ο Λεωνίδας, δυόμισι χρόνων, που κοιμόταν στην κούνια του και ο εξάχρονος Ιάκωβος, ο οποίος βρισκόταν στον κάτω όροφο του σπιτιού. Η αδερφή τους ανέβηκε σε ένα κρεβάτι, αλλά βρέθηκε με το κεφάλι στο ταβάνι όταν νερά γέμισαν το δωμάτιο. «Μου ΄βγαλαν τα μισά μου μαλλιά για να με τραβήξουν, αλλά εγώ δεν ήθελα να φύγω αν δεν έσωζαν τα δύο μου αδερφάκια», έλεγε την επομένη στην εφημερίδα «Εμπρός». Ένας εργάτης στον Βασιλικό Κήπο δέθηκε με σχοινιά τα οποία συγκρατούσαν άλλοι και κατάφερε να μπει στο σπίτι. Βρήκε κι έσωσε το 6χρονο αγόρι. Ο Λεωνίδας είχε παρασυρθεί μαζί με την κούνια του…
ΦΩΤΟ : Το πανόραμα “ΘΩΝ” μπροστά στο Παναθηναικό Στάδιο που ανεγέρθηκε το 1895 και κατεδαφίστηκε το 1921. Φαίνεται και το τρίτοξο γιοφύρι που κτίστηκε το 1874 δαπάνη Γεωργίου Αβέρωφ. To γεφύρι έφραξε και γρήγορα κατερρευσε και για τον λόγο αυτό επλήγη ιδιαιτέρως το Βατραχονήσι.
Στη πλημμύρα του Αγίου Φιλίππου, τον Νοέμβριο του 1896, η καταρρακτώδης βροχή άρχισε νωρίς το πρωί και έπεφτε ασταμάτητα σε μια πόλη με χωματόδρομος, πρόχειρα σπίτια και δίχως αποχετευτικό δίκτυο.Καταστροφές έγιναν και σε άλλες γειτονιές της Αθήνας, ενώ ανατράπηκε η ατμομηχανή του τρένου που ερχόταν από Πάτρα, με αποτέλεσμα τον θάνατο του μηχανικού. Εκτός από την Αθήνα μεγάλες καταστροφές προκλήθηκαν και στον Πειραιά, ο οποίος θρήνησε τους περισσότερους νεκρούς. Σαράντα άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους m;ono στον Πειραιά και περισσότερα από 450 σπίτια κατέρρευσαν. Το Φάληρο έγινε ένα με τη θάλασσα και τα Καμίνια αποκόπηκαν από την υπόλοιπη πόλη, εξαιτίας των ορμητικών χειμάρρων.Σύμφωνα με τα στοιχεία του Αστεροσκοπείου Αθηνών, εκείνη τη μέρα έπεσαν συνολικά 150,2 mm νερού σε 11 ώρες και 40 λεπτά! Σημειώνουμε ότι την εποχή εκείνη, ο Ιλισός δεν είχε εκβολές στον Φαληρικό όρμο αλλά συνέβαλε με τον Κηφισό στην περιοχή του Ελαιώνα. Έτσι, στην περίπτωση μεγάλων νεροποντών οι περιοχές γύρω από τον Ελαιώνα μετατρέπονταν σε τέλμα.
Δεν είχαν περάσει δύο χρόνια μετά την μεγάλη πλημμύρα του Αγίου Φιλίππου στις 14 Νοεμβρίου του 1896, που επλήγη ιδιαίτερα το Βατραχονήσι αλλά και άλλες περιοχές της Αθήνας και του Πειραιά όταν ο διακεκριμένος Πολιτικός Μηχανικός Ηλίας Αγγελόπουλος σε δημόσια τοποθέτησή του τον Δεκέμβριο του 1898 πρότεινε συγκεκριμένες λύσεις για να αντιμετωπιστούν τα πλημμυρικά φαινόμενα στην Αθήνα . Η δημόσια τοποθέτηση του έδωσε την αφορμή να ξεκινήσουν τα έργα για αλλαγή της κοίτης του Κηφισού .
Παρά τις αναλυτικές του προτάσεις για την διευθέτηση των ρεμάτων, όχι μόνο δεν έγινε απολύτως τίποτε , αλλά ένα χρόνο μετά ήρθαν κι άλλες μεγαλύτερες καταστροφές, το 1899 , οι οποίες ανάγκασαν τον τότε Πρωθυπουργό κ. Θεοτόκη μαζί με τον διευθυντή Δημοσίων έργων κ. Βλαχόπουλο , να ξεκινήσουν να κάνουν τα σχέδια για αντιπλημμυρικά έργα Ιλισού και Κηφισού με τις προτάσεις που είχαν στα χέρια τους για αλλαγή της κοίτης του Κηφισού ώστε αυτή να καταλήγει στο Φάληρο και όχι στον Ελαιώνα των Αθηνών όπως γινόταν μέχρι τότε . Η κοίτη του Κηφισού διευθετήθηκε τότε μόνο σε μήκος περί τα 1000 μ, μετά από πιέσεις είχε ασκήσει ο βουλευτής Ρετσίνας.
Έπρεπε να περάσει ένας αιώνας και παραπάνω για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα στις αρχές του 21ου αιώνα !
Η πλήμμυρα της 18.11.1899 από βροχή 150.2 mm, κατέστρεψε τις παραλιακές γέφυρες, που αντικατεστάθησαν με δύο νέες στις θέσεις όπου τώρα είναι οι εκβολές του Κηφισού και του Ιλισού. Η κοίτη του Κηφισού διευθετήθηκε σε μήκος περί τα 1000 μ, Για να γίνει αυτό το σχέδιο πραγματικότητα πιέσεις είχε ασκήσει ο βουλευτής Ρετσίνας , ενώ αποφάσεις και σχετικές διαταγές εδόθησαν πολλές, όμως …. … η απόφαση για παράδειγμα να μη χτίζονται σπίτια “άνευ υπογείων” ποτέ δεν τηρήθηκε ,
Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, αφ’ενός μεν έπρεπε να προστατευθούν από τις πλήμμυρες οι ΝΕΟΙ προσφυγικοί συνοικισμοί που εγκατεστάθησαν στις χαμηλές περιοχές, αφ’ ετέρου δε ανέκυψε πρόβλημα για άμεση αποχέτευση των ακαθάρτων. Ανοίχτηκαν λοιπόν πρόχειρες κοίτες προς τον Ορμο από την Χαμόστερνα των Σφαγείων και από την Καναπιτσερή της Κοκκινιάς και κατασκευάστηκε ο συλλεκτήρας ακαθάρτων Προφήτη Δανιήλ για να συνδεθούν (μέσω υπερχειλιστού) οι παντορροκοί αγωγοί της Πρωτεύσουσας με υποβρύχια εκβολή ακαθάρτων στονΦαληρικό Ορμο. Τα έργα έγιναν μετά από 30 χρόνια (!) με πολλές κακοτεχνίες και ελλείψεις, καθώς μέχρι περίπου τις μέρες μας, το Μοσχάτο και οι Ποδαράδες (Ν. Ιωνία ) “μαρτυρούσαν” από την μανία του Κηφισού και του Ποδονίφτη . Γνωστές πλήμμυρες από τον κόμβο της Οδού Πειραιώς είναι της 18.09.1949 με βροχή 142.9 mm στο Αστεροσκοπείο, 30.10.1972 με βροχή 139.2 mm στο Αστεροσκοπείο, 02.11.1977 με βροχή 130.0 mm στο Αστεροσκοπείο και 160.0 mm στην Ομόνοια, στις 08.07.2002 με βροχή 91.0 mm στο Αστεροσκοπείο, 137.0 mm στην Ομόνοια, 105.0 mm στην Κοκκινιά και με 131.0 mm στο Γαλάτσι. Την 06.11.1961 βροχή 81.9 mm στο Αστεροσκοπείο, 82.5 mm στην Ομόνοια, 54.2 mm στο Χαλάνδρι και 57.0 mm στα Ανάβρυτα, προξένησε εκτεταμένες πλήμμυρες κυρίως από τη γέφυρα της Οδού Πειραιώς αλλά και στο Μπουρνάζι Αγίων Αναργύρων και στο Ρουπάκι Περιστερίου που εκβάλλει ο Μάσχας στον Κηφισό.
Όμως ίσως δεν χρειάζεται να πάμε τόσο πολύ πίσω στον χρόνο για να δούμε τα παθήματα που έφερε η προχειρότητα ίσως και η αμέλεια για να μάθουμε κάτι παραπάνω . Η Μάνδρα απέχει μόλις 8 χρόνια δρόμο ….
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect