Η φετινή Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP30) σημαδεύτηκε από μια σιωπή με νόημα: οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και η Ινδία — οι τρεις μεγαλύτερες οικονομίες και ταυτόχρονα οι τρεις μεγαλύτεροι ρυπαντές του πλανήτη — απουσίασαν. Η δεύτερη αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού επιβεβαίωσε ένα κενό ηγεσίας, το οποίο απειλεί να καταστήσει το σύστημα των διεθνών συμφωνιών ανενεργό. Η απουσία αυτή δεν είναι απλώς διπλωματικό γεγονός· είναι καμπή της παγκόσμιας κλιματικής πολιτικής. Οι τρεις αυτές χώρες εκπέμπουν συνολικά πάνω από 55% των παγκόσμιων εκπομπών CO₂ και ελέγχουν: το 65% της παγκόσμιας παραγωγής άνθρακα, το 70% της βιομηχανικής παραγωγής τσιμέντου και χάλυβα, και πάνω από το 80% της τεχνολογικής υποδομής για ανανεώσιμες πηγές και αποθήκευση ενέργειας. Η απουσία τους επομένως αποδυναμώνει το ίδιο το εργαλείο της Συμφωνίας του Παρισιού, αφού οι στόχοι μείωσης εκπομπών βασίζονται στη συμμετοχή όλων.
Σύμφωνα με την United Nations Environment Programme (UNEP), οι εθνικές δεσμεύσεις (ΝDCs) που έχουν κατατεθεί μέχρι τώρα δεν επαρκούν για να περιοριστεί η υπερθέρμανση στους 1,5 °C — η προβλεπόμενη πορεία είναι προς αύξηση της θερμοκρασίας ~2,3-2,5 °C.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Οι διεθνείς παρενέργειες του κενού ηγεσίας
- α. Πολιτική απονομιμοποίηση : Η Συμφωνία του Παρισιού βασίζεται στην αρχή της καθολικής συμμετοχής.Χωρίς τις ΗΠΑ, η Κίνα και την Ινδία, η εμπιστοσύνη στο σύστημα των COP υποχωρεί· μικρές και μεσαίες χώρες δεν έχουν πλέον κίνητρο να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους.
- β. Οικονομικές ανισορροπίες : Η μη συμμετοχή των μεγάλων οικονομιών προκαλεί «διαρροή άνθρακα» (carbon leakage): οι βιομηχανίες μετακινούνται προς κράτη με χαλαρότερους κανονισμούς, αυξάνοντας παγκοσμίως τις εκπομπές αντί να τις μειώνουν.
- γ. Τεχνολογική επιβράδυνση: Η Κίνα ηγείται της παραγωγής φωτοβολταϊκών, ανεμογεννητριών και μπαταριών. Οι ΗΠΑ ηγούνται στην έρευνα καινοτομιών (R&D). Η απουσία τους στερεί το σύστημα από συντονισμένες επενδύσεις και κοινά πρότυπα.
- δ. Περιβαλλοντική αδικία: Οι αναπτυσσόμενες χώρες στηρίζονται στα κλιματικά ταμεία των ισχυρών για έργα προσαρμογής. Χωρίς χρηματοδότηση, οι πιο ευάλωτες περιοχές (Αφρική, ΝΑ Ευρώπη, Μικρά Νησιωτικά Κράτη) μένουν χωρίς στήριξη.
Η Ευρώπη μόνη της ;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει το δικό της μονοπάτι με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (Green Deal), τον στόχο μείωσης εκπομπών κατά 90% έως το 2040, και τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM). Ωστόσο η βιομηχανία πιέζεται από υψηλό ενεργειακό κόστος, οι κοινωνικές αντοχές εξαντλούνται, και χωρίς τις ΗΠΑ και την Κίνα, το παγκόσμιο σύστημα τιμολόγησης του άνθρακα αποδυναμώνεται. Η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει πρότυπο χωρίς αντίκρισμα: να επενδύει σε πράσινες τεχνολογίες, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος συνεχίζει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Η δεύτερη αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού δεν είναι τεχνική επιλογή· είναι πολιτική δήλωση. Προτάσσει την οικονομική κυριαρχία έναντι της περιβαλλοντικής ευθύνης. Η στάση αυτή στέλνει το μήνυμα ότι «το κλίμα είναι προαιρετικό». Και όταν οι ισχυροί θεωρούν το κλίμα διαπραγματεύσιμο, οι υπόλοιποι το εγκαταλείπουν. To μεγάλο ερώτημα είναι : Μπορούν να υλοποιηθούν δράσεις χωρίς τους μεγάλους; H απάντηση είναι ναι αλλά με περιορισμένο αποτέλεσμα. Μπορούν να προχωρήσουν σε τοπικά σχέδια προσαρμογής (αντιπλημμυρικά, προστασία αγροτικών περιοχών) , σε περιφερειακές συμμαχίες, όπως η Μεσογειακή Πρωτοβουλία για το Κλίμα και σε συνεργασίες πανεπιστημίων και εταιρειών για καθαρές τεχνολογίες. Όμως χωρίς χρηματοδότηση και παγκόσμιο συντονισμό, οι δράσεις αυτές μένουν νησίδες προσπάθειας μέσα σε έναν ωκεανό αδράνειας.
Επιπτώσεις για την Ελλάδα
Η Ελλάδα, παρότι μικρή σε παγκόσμια κλίμακα, ανήκει στις χώρες με αυξημένη κλιματική ευαλωτότητα και με ανάγκη διεθνούς στήριξης για δράσεις προσαρμογής. Η απουσία των μεγάλων παικτών έχει πολλαπλές συνέπειες.
- Ενεργειακή και οικονομική επίπτωση. Η ενεργειακή μετάβαση (απεξάρτηση από λιγνίτη, ανάπτυξη ΑΠΕ, αποθήκευση) βασίζεται σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και τεχνολογίες που προέρχονται από ΗΠΑ και Κίνα. Χωρίς κοινή πορεία και σταθερές τιμές εξοπλισμού, η Ελλάδα κινδυνεύει να δει αύξηση κόστους έργων και καθυστερήσεις στην πράσινη μετάβαση.
- Αγροτική παραγωγή και νερό : Η μη πρόοδος των διεθνών δράσεων επιτείνει την αύξηση θερμοκρασιών, την πτώση θερινών βροχοπτώσεων, και την εξάπλωση ξηρασίας στη Νότια Ευρώπη. Αυτό απειλεί τον πρωτογενή τομέα, ιδίως στη Θεσσαλία, την Κρήτη και την Ανατολική Μακεδονία – Θράκη, όπου ήδη παρατηρείται μείωση απορροής ποταμών και προβλήματα ύδρευσης.
- Τουρισμός και υποδομές : Οι συχνότερες θερμικές εξάρσεις και τα ακραία καιρικά φαινόμενα αυξάνουν τον κίνδυνο: θερινών πυρκαγιών, πλημμυρών (όπως στη Θεσσαλία και στη Ρόδο), διακοπών ρεύματος και ύδρευσης σε τουριστικές περιοχές. Η Ελλάδα χρειάζεται πρόσβαση σε ευρωπαϊκά και διεθνή κονδύλια ανθεκτικότητας — κάτι που γίνεται δυσκολότερο όταν οι μεγάλες δυνάμεις παγώνουν τις συνεισφορές τους στα κλιματικά ταμεία.
- Επιστημονική έρευνα και διεθνείς συνεργασίες :Η χώρα συμμετέχει ενεργά σε προγράμματα Copernicus, EFAS, EUMETSAT, αλλά η απουσία ΗΠΑ–Κίνας περιορίζει τη διαθεσιμότητα παγκόσμιων δορυφορικών δεδομένων, την τεχνολογική ανταλλαγή (π.χ. προγνωστικά μοντέλα, AI για μετεωρολογία). Αυτό σημαίνει περισσότερη εξάρτηση από ευρωπαϊκούς πόρους και μικρότερη δυνατότητα ταχείας καινοτομίας.
- Διπλωματική θέση και περιφερειακή συνεργασία : Η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει το γεωγραφικό της πλεονέκτημα ως κόμβος Μεσογειακής Συνεργασίας, προωθώντας πολιτικές ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση για: νησιωτικά κράτη, τον Νότιο ευρωπαϊκό άξονα, και τη Μέση Ανατολή. Μπορεί έτσι να καταστεί πυλώνας κλιματικής σταθερότητας σε μια περιοχή που θερμαίνεται 20% ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Η απουσία των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ινδίας σηματοδοτεί ένα βήμα πίσω στην παγκόσμια συνεργασία, αλλά και μια δοκιμασία για την Ευρώπη και χώρες όπως η Ελλάδα.
Αν δεν ανακτηθεί το χαμένο έδαφος, η κλιματική πολιτική θα μετατραπεί από όραμα συλλογικής δράσης σε σύνολο περιφερειακών πρωτοβουλιών χωρίς συνοχή.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect