Η πρόγνωση του καιρού αποτελούσε από πολύ παλιά πρόβλημα για τον άνθρωπο και οι πρώτοι που προσπάθησαν να δώσουν λύση ήταν οι αστρολόγοι και οι φιλόσοφοι. Οι Κινέζοι, οι Ινδοί, οι Τάρταροι, οι Εβραίοι, οι Αιγύπτιοι, οι Χαλδαίοι, οι Έλληνες και γενικότερα οι γεωργικοί, οι βουκολικοί και οι ναυτικοί λαοί παρατηρούσαν συστηματικά τον ουρανό και έβγαζαν συμπεράσματα τόσο για τις εναλλαγές των εποχών όσο και για την εξέλιξη του καιρού σε καθημερινή βάση που έπαιζε καθοριστικό ρόλο στη ζωή τους.
Μέσα στα “Έργα και Ημέραι” ο Ησίοδος δίνει διάφορες συμβουλές για το πώς πρέπει να ζει ένας καλός άνδρας, να εργάζεται, να φροντίζει τη γη του, να θυσιάζει στους θεούς, παρέχει οδηγίες για τις γεωργικές ασχολίες, την ναυτιλία, το εμπόριο, το γάμο και διάφορα βιοτικά ζητήματα, δίνοντας έτσι εντελώς πρακτικές συμβουλές, για το πότε πρέπει να σπέρνεις, να θερίζεις, να ταξιδεύεις με πλοίο κ.λπ. Ο προσδιορισμός των εποχών του έτους για τον προγραμματισμό των βασικών γεωργικών εργασιών ήταν απόλυτα αναγκαίος και ο άνθρωπος της μακρινής εκείνης εποχής δεν άργησε να ανακαλύψει τη στενή σχέση των χρονικών περιόδων της σποράς και του θερισμού με τις θέσεις στον ουρανό βασικών πλανητών, άστρων ή αστερισμών, όπως ο Σείριος, οι Πλειάδες (Πούλια), ο Αρκτούρος, ο Ωρίων κ.λπ . Το επόμενο βήμα του ανθρώπου της πρώιμης αρχαιότητας ήταν η συσχέτιση του καιρού με τις ζωδιακές μεταβολές και τους χρόνους ανατολής και δύσης των άστρων στον ουρανό, η οποία οδήγησε στη δημιουργία της αστρομετεωρολογίας.
«Όταν σ’ ακρότατο κλαδί συκιάς φανεί μπουμπούκι μεγάλο όσο πάτημα κουρούνας ,τότες είναι για τα ταξίδια η θάλασσα κατάλληλη και τότες αρχίζουν τ’ ανοιξιάτικα».
Η πορεία του γεωργικού μόχθου, συσχετίζεται με την πορεία των άστρων, που φαίνονται να δίνουν κίνηση και πνοή στο ίδιο το ποίημα, του οποίου ένα μεγάλο μέρος αποτελεί ύμνο στη γεωργική καλλιέργεια. «Άμα η Πούλια τ’ Άτλαντα η κόρη ανατέλλει ν’ αρχίζετε το θερισμό και τη σπορά άμα δύει».
Η αναφορά στη Πούλια ξεκινά από τον μύθο που ο γίγαντας Ωρίωνας ερωτεύτηκε τις Πλειάδες και τις καταδίωξε θέλοντας να τις απαγάγει. Η καταδίωξη συνεχίστηκε για πέντε χρόνια, οπότε οι Πλειάδες κατέφυγαν στον Δία, που τις έκανε αστερισμό για να τις γλιτώσει. Ο Ωρίωνας όμως τις ακολούθησε στον ουρανό ως αστερισμός κι αυτός, κι έτσι οι Πλειάδες, που προπορεύονται μπροστά του στον ουρανό, πέφτουν στη θάλασσα για να του ξεφύγουν.
Ξεπερνώντας τον μύθο , οι ιστορικοί έχουν καταγράψει μία σημαντική διαφορά στον τρόπο με τον οποίο έβλεπαν την αστρομετεωρολογία οι Χαλδαίοι και οι Έλληνες. Οι πρώτοι πίστευαν ότι τη ζέστη, τους ανέμους, τις βροχές, και τα άλλα μετεωρολογικά φαινόμενα τα φέρνουν στη Γη τα άστρα, αλλά οι Έλληνες της κλασικής και κυρίως της ύστερης αρχαιότητας επέκριναν τη θέση των Χαλδαίων ότι οι αλλαγές των μετεωρολογικών στοιχείων γίνονταν σε σταθερές ημερομηνίες που καθορίζονταν από τις εμφανίσεις ή τις εξαφανίσεις των άστρων στον ουρανό. Αποκαλούσαν, μάλιστα, απαξιωτικά «Χαλδαίους» όσους χρησιμοποιούσαν την αστρομετεωρολογία για την πρόβλεψη του καιρού με τον τρόπο που προαναφέρθηκε.
Οι πρόγονοί μας έλεγαν ότι τα καιρικά φαινόμενα έρχονται άλλες φορές πριν την ανατολή του άστρου, άλλες φορές μετά από αυτή και ορισμένες φορές την ημέρα της ανατολής του άστρου
Πως θα βρείτε τις Πλειάδες στο νυκτερινό ουρανό
Οι Πλειάδες βρίσκονται στον αστερισμό του Ταύρου που ξεχωρίζει στον ουρανό γιατί σχηματίζει ένα πλάγιο V σαν ένα κέρατο. Στην κορυφή του V βρίσκεται ένα ερυθρό-πορτοκαλί άστρο, ο Αλντεμπαράν (ένα από τα πιο λαμπρά άστρα του ουρανού που λέγεται και το Μάτι του Ταύρου από τη θέση που βρίσκεται). Κοντά στο άστρο Αλντεμπαράν και λίγο ψηλότερα βρίσκονται μαζί τα 6 αστέρια των Πλειάδων.
Από τότε, μέχρι τα χρόνια μας, η δύση των Πλειάδων αμέσως μετά την ανατολή του Ήλιου, συνέβαινε και συμβαίνει στα μέσα Νοεμβρίου. Από τότε σημάδευε και σημαδεύει την περίοδο της έλευσης του κρύου και των βροχών και «προειδοποιούσε τους γεωργούς να σπεύσουν να ολοκληρώσουν την σπορά. Παράλληλα αυτή η μεταβολή αποτελούσε προειδοποίηση και για τους κτηνοτρόφους να κατηφορίσουν στα χειμαδιά . Όπως μας λέει η παροιμία: «Στις δεκαφτά ή στις δεκοχτώ πέφτει η Πούλια στο γιαλό, και πίσω παραγγέλνει: μηδέ στανίτσα στα βουνά, μήτε γιωργός στους κάμπους», ή σε μιαν άλλη παραλλαγή: «μήτε τσομπάνος στα βουνά, μήτε γεωργός στους κάμπους».
Από την προϊστορική εποχή, οι πολιτισμοί του κόσμου συνέδεσαν την ανατολή ή τη δύση τους με γεωργικές εποχές, θρησκευτικές γιορτές και εορτές των νεκρών.
Στους ανατολικούς λαούς
Στην Περσία, η μεσουράνηση των Πλειάδων γύρω στα μεσάνυχτα της 17ης Νοεμβρίου θεωρούνταν στιγμή ιερή. Οι Πέρσες πίστευαν ότι τότε «ο Ουρανός ανοίγει τις πύλες του Φωτός» και ο βασιλιάς, εκπροσωπώντας τον κοσμικό νόμο (asha), δεν μπορούσε να αρνηθεί καμία αίτηση ή χάρη. Ήταν ημέρα ευεργεσίας και απονομής δικαιοσύνης. Η ιερότητα της ημερομηνίας οφείλεται στο ότι τότε οι Πλειάδες βρίσκονταν στο ζενίθ του ουρανού, δηλαδή πάνω από το κεφάλι των ανθρώπων γύρω στα μεσάνυχτα, γεγονός που οι αστρονόμοι της εποχής συνδύαζαν με την αρχή του χειμώνα και τη μυστική μετάβαση του Ήλιου στον «κάτω κόσμο». Στην Αίγυπτο, η ίδια νύχτα σηματοδοτούσε την έναρξη των εορτών προς τιμήν της Ίσιδος, θεάς της γονιμότητας και της μητρότητας. Οι Πλειάδες ταυτίζονταν με τα δάκρυα της Ίσιδος, που έπεσαν στον Νείλο και προκάλεσαν την πλημμύρα του ποταμού — σύμβολο αναγέννησης και ανανέωσης. Αρχαίες επιγραφές στο Ντεντερά και στο Εδφού αναφέρουν ότι η “εμφάνιση των Πλειάδων στον ουρανό” συνέπιπτε με την πρώτη τελετή φωτός στα ιερά της Ίσιδος.
Στην ινδική παράδοση
Στον Ινδουισμό, οι Πλειάδες ονομάζονται Κρττίκα (Kṛttikā) και συνδέονται με τις επτά συζύγους των Ρίσι (σοφών) της Μεγάλης Άρκτου (Sapta Rishi). Σύμφωνα με την Μαχαμπαράτα και τους Πουράνας, οι έξι από αυτές εγκατέλειψαν τους άνδρες τους και ανυψώθηκαν στον ουρανό, ενώ η έβδομη έμεινε στη Γη. Από εκεί προέρχεται και ο ινδικός μήνας Kārtika (Νοέμβριος–Δεκέμβριος), αφιερωμένος στον θεό Κάρτικεγια — θεό του πολέμου και γιο του Σίβα, που θεωρείται ότι γεννήθηκε «από τη φωτιά των έξι Πλειάδων».
Οι Ινδοί τιμούσαν την ανατολή των Πλειάδων με φωτεινές τελετές και προσφορές στο νερό, μια πρώιμη μορφή της σημερινής εορτής Diwali.
Στους λαούς της Μεσοποταμίας και της Περσίας
Στη Βαβυλώνα, οι Πλειάδες αναφέρονται ως “Mul.MUL”, όρος που σημαίνει «αστέρια των αστέρων». Ήταν οι κόρες του ουρανού Ανου και θεωρούνταν σημάδι θεϊκής εύνοιας ή θυμού, ανάλογα με τη λαμπρότητά τους. Στην περσική παράδοση του Ζωροαστρισμού, ταυτίζονταν με τα επτά αγαθά πνεύματα της Ζενταβέστα (Amesha Spentas), τις θεϊκές εκφάνσεις του Αχούρα Μάζντα, δηλαδή: Αλήθεια, Δικαιοσύνη, Αφθονία, Ορθός Λόγος, Σοφία, Πίστη και Ενότητα. Έτσι, η θέαση των Πλειάδων σήμαινε πνευματική κάθαρση και αρχή νέου κύκλου ζωής.
🌊 Στην Πολυνησία και την Ωκεανία
Για τους λαούς της Πολυνησίας, των Μαορί και των Ταϊτινών, οι Πλειάδες (γνωστές ως Matariki) έχουν εορταστικό και ημερολογιακό χαρακτήρα. Η πρώτη εμφάνισή τους πριν την αυγή σηματοδοτεί την αρχή του νέου έτους και την επιστροφή των νεκρών προγόνων. Οι Πολυνήσιοι ακόμη σήμερα ανάβουν φωτιές, τραγουδούν και προσφέρουν φαγητό στους ουρανούς για να τιμήσουν τους προγόνους — ένας ζωντανός αστρολατρευτικός κύκλος που επιβιώνει χιλιάδες χρόνια.
🏛 Οι Πλειάδες στον ελληνικό κόσμο
Στην αρχαία Ελλάδα, η Πούλια συνδέθηκε με τον Όμηρο, τον Ησίοδο και τον Αράτο. Ο Ησίοδος στις Έργα και Ημέραι σημειώνει ότι η ανατολή και η δύση των Πλειάδων καθορίζει τις γεωργικές εργασίες: «Όταν οι Πλειάδες ανατείλουν, άρχισε το θερισμό· όταν χαθούν, τη σπορά».Οι Έλληνες έβλεπαν στις Πλειάδες τις επτά κόρες του Άτλαντα και της Πλειόνης — τη Μαία, Ηλέκτρα, Αλκυόνη, Μερόπη, Κελαινώ, Στερόπη και Ταϋγέτη — που ο Δίας τις μετέτρεψε σε άστρα για να τις προστατεύσει από τον Ωρίωνα που τις καταδίωκε.
Ακόμη και σήμερα, η εμφάνισή τους στα τέλη Οκτωβρίου–Νοεμβρίου θεωρείται η αρχή του «μπρουμάρη» χειμώνα.
Σε όλους τους πολιτισμούς, οι Πλειάδες αντιπροσωπεύουν την αναγέννηση, τον κύκλο ζωής και θανάτου, την μετάβαση εποχών (φθινόπωρο → χειμώνας) και την ενότητα και το φως μέσα στο σκοτάδι του έτους. Δεν είναι τυχαίο ότι η νύχτα της μεσουράνησης τους γύρω στις 17 Νοεμβρίου συνδέθηκε με γιορτές, ελπίδες και υποσχέσεις των βασιλιάδων, με την ανοχή και τη συγχώρεση, αλλά και με τον κύκλο της σποράς — την αρχή του ετήσιου αγώνα για ζωή. Εκτός από την δύση της Πούλιας, όμως, την μεταβολή του καιρού προς το χειρότερο «μηνάει» στο λαό η γιορτή του αγίου Μηνά, στις 11 Νοεμβρίου.
ΞΕΡΕΤΕ ΟΤΙ ….Στην ιαπωνική γλώσσα η λέξη subaru είναι το όνομα για την Πούλια, το αστρικό σμήνος Πλειάδες, του οποίου 6 άστρα είναι ορατά με γυμνό μάτι, από όπου και το λογότυπο της εταιρείας — μία μεταφορική αναφορά για τις 6 εταιρείες που συγχωνεύθηκαν για να τη δημιουργήσουν το 1955 !
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
Πηγές : Αστρομετεωρολογία -Δ. Ζιακόπουλος , Wikipedia