Οι ορεινοί μετεωρολογικοί σταθμοί αποτελούν ίσως το πιο υποτιμημένο, αλλά και το πιο αποκαλυπτικό εργαλείο κατανόησης του ελληνικού κλίματος. Εδώ και χρόνια συζητάμε για την αξία τους, όμως οι πρόσφατες καταγραφές στην Ήπειρο –και ιδιαίτερα στην Άρτα και τα Ιωάννινα– έρχονται να επιβεβαιώσουν με εντυπωσιακό τρόπο πόσο κρίσιμο είναι να παρακολουθούμε στενά τις βροχοπτώσεις στα ορεινά. Η μεγάλη ανάπτυξη του δικτύου του ΕΑΑ/meteo σε δύσβατες περιοχές, όπου παλαιότερα δεν υπήρχαν καθόλου σταθμοί, αποκαλύπτει πλέον «κρυφές» ζώνες υπερβολικά υψηλών υετικών φορτίων που εξηγούν πολλά από τα πλημμυρικά φαινόμενα των τελευταίων ετών.
Το καθεστώς βροχοπτώσεων στην Ελλάδα εδώ και πολλά χρόνια είναι γνωστό οτι είναι συνάρτηση του γεωγραφικού πλάτους, της γενικής κυκλοφορίας της ατμόσφαιρας και κυρίως της σύνθετης ορογραφίας μιας περιοχής, καθώς οι ορογραφικές βροχές, στις κορυφογραμμές των βουνών όλης της Ελλάδος διεκδικούσαν και εξακολουθούν να διεκδικούν τα πρωτεία . Παραθέτουμε μετρήσεις που έχουν καταγραφεί εδώ και 80 χρόνια , όπου φαίνονται καθαρά ότι τα απόλυτα ετήσια μέγιστα βροχόπτωσης σημειώνονται ειδικά σε ορεινούς και ημιορεινούς σταθμούς με το ρεκόρ τα 2.685,7mnm στον μετεωρολογικό Ασκύφου Χανίων ( ο οποίος ανήκε παλαιότερα στο Υπ. Γεωργίας ) .
Πηγή ¨Το βιβλίο Ν. Σεττα-Το κλίμα της Ελλάδος
ΑΠΟ ΤΟ ΧΘΕΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ
Σε μια ημέρα όπως η χθεσινή, ορισμένοι σταθμοί της Ηπείρου κατέγραψαν 279 mm βροχής μέσα σε 24 ώρες, ενώ οι δορυφορικές εκτιμήσεις της JAXA αποδίδουν ακόμη και 400 mm στο τριήμερο σε συγκεκριμένες ορεινές περιοχές . Αυτές οι τιμές δεν είναι απλά υψηλές· είναι από τις μεγαλύτερες που μπορεί να δεχτεί η χώρα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα. Και ακριβώς επειδή συχνά οι βροχές αυτές πέφτουν σε περιοχές μακριά από μεγάλα αστικά κέντρα, δεν γίνονται άμεσα αντιληπτές από το ευρύ κοινό—όμως οι συνέπειές τους «ταξιδεύουν» γρήγορα προς τους κάμπους, τους ποταμούς και τους οικισμούς που βρίσκονται χαμηλότερα.
Οι επιπτώσεις τέτοιων φαινομένων είναι προφανείς: πλημμύρες, υπερχειλίσεις ποταμών και χειμάρρων, κατολισθήσεις, διάβρωση πρανών και πλήθος προβλημάτων στις υποδομές. Σε προηγούμενες αναρτήσεις μας είχαμε ήδη επισημάνει τον υψηλό βαθμό κορεσμού των εδαφών σε αυτές τις περιοχές, ο οποίος λειτουργεί σαν «πολλαπλασιαστής» του κινδύνου. Όταν το έδαφος είναι ήδη γεμάτο νερό, ακόμη και μια μέτρια βροχόπτωση μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα, πόσο μάλλον μια τέτοια καταρρακτώδης.
Σε εκείνες τις στιγμές, η πραγματικότητα είναι σκληρή αλλά καθαρή: την τελευταία στιγμή δεν μπορεί να γίνει τίποτα ουσιαστικό για την αναχαίτιση του φαινομένου. Η μόνη αποτελεσματική γραμμή άμυνας είναι η έγκαιρη προειδοποίηση μέσω του 112, η οποία δίνει στους πολίτες τον απαιτούμενο χρόνο για να προστατευτούν. Όταν το νερό έχει ήδη ξεκινήσει να κατεβαίνει ορμητικά από τις πλαγιές, δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια παρέμβασης.
Ωστόσο, από αύριο—καθώς τα φαινόμενα υποχωρούν πρόσκαιρα και ο καιρός δείχνει σημάδια σταθεροποίησης μόνο για ένα διήμερο —ξεκινάει η δύσκολη αλλά απολύτως απαραίτητη δουλειά της πολιτείας. Πρώτο βήμα είναι η άμεση αποστολή κλιμακίων σε όλες τις πληγείσες περιοχές. Η καταγραφή των ζημιών δεν είναι τυπική διαδικασία· είναι ζωτικής σημασίας για να γνωρίζουμε τι ακριβώς συνέβη, ποιες υποδομές επιβαρύνθηκαν περισσότερο και ποια σημεία αποτελούν εν δυνάμει εστίες κινδύνου για το υπόλοιπο του χειμώνα. Οι βροχές βέβαια θα ξαναρχίσουν και η εξέλιξη του καιρού δείχνει πολλές βροχές στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας ειδικά στο τέλος της ερχόμενης εβδομάδος .
Κατά τα άλλα απαιτείται επανεξέταση των υδρογραφικών δικτύων, των αντιπλημμυρικών έργων και της κατάστασης των πρανών ώστε να εντοπιστούν τμήματα που χρειάζονται άμεση προστασία. Εξίσου σημαντικό είναι να ληφθούν μέτρα σε τοπικούς δρόμους, γέφυρες και αγροτικές οδούς που έχουν αποδυναμωθεί. Η εμπειρία έχει δείξει ότι όταν οι πρώτες ισχυρές βροχές του φθινοπώρου προκαλούν προβλήματα, ο κίνδυνος επανάληψης και πολλαπλασιασμού των ζημιών μέσα στον χειμώνα είναι πολύ υψηλός.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Οι ορεινοί σταθμοί, με τις ακριβείς και συχνά εντυπωσιακές καταγραφές τους είναι ένας καθρέφτης του ελληνικού κλίματος, μια υπενθύμιση ότι η χώρα μας διαθέτει περιοχές με εξαιρετικά υψηλή υδρολογική επικινδυνότητα. Μας δείχνουν τι πραγματικά συμβαίνει «εκεί πάνω», πριν αυτό φτάσει «εδώ κάτω». Και είναι στο χέρι της οργανωμένης Πολιτείας να αξιοποιήσει αυτή τη γνώση όχι μόνο εκ των υστέρων, αλλά προετοιμαστικά, με σχέδιο και συνέπεια για τον χειμώνα που μόλις ξεκίνησε.
ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΛΙΑ
Θυμίζουμε οτι ανάλογη κατάσταση είχαμε παρατηρήσει πριν 6 χρόνια τον Φεβρουάριο του 2019 με την κακοκαιρία στην Κρήτη στις 25 Φεβρουαρίου 2019 και ειδικότερα στον μετεωρολογικό σταθμό της ΕΜΥ στα Χανιά έπεσαν 116 mm εκ των οποίων τα 52 mm σε λίγες μόνο ώρες. Τότε σημειώθηκαν ανάλογες τιμές στους σταθμούς του ΕΑΑ στους πεδινούς σταθμούς των νομών Ρεθύμνου και των Χανίων Αξίζει να σημειωθεί , οτι τότε στους ορεινούς σταθμούς του Σέμπρωνα και του Ασκύφου Χανίων τα ύψη βροχής έφτασαν τα 319 και 336.4 mm δηλαδή ήταν 3 με 6 φορές παραπάνω απ’ ότι στους πεδινούς σταθμούς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, το νερό που σημειώθηκε στα ορεινά, να μεταφερθεί από τις λεκάνες απορροής με σφοδρότητα στα πεδινά.Έτσι λόγω του μεγάλου όγκου του νερού αλλά και της ραγδαιότητας της βροχής δημιουργήθηκαν σημαντικά και πολλά πλημμυρικά φαινόμενα . Το ίδιο έγινε και φέτος. Μια πρώτη σύγκριση πεδινών και ορεινών σταθμών της χώρας θα σας λύσει τις απορίες γιατί είχαμε τόσες καταστροφές
Τονίζεται οτι η αξία των ορεινών σταθμών είναι σημαντική όχι μόνο για την μελέτη πλημμυρικών φαινομένων , αλλά και για την μελέτη της κλιματικής αλλαγής , της γνώσης του χιονιού που τροφοδοτεί τους υδροφόρους ορίζοντες και τα ορια των προδιαγραφών για τεχνικές κατασκευές . Αν γνωρίζεις οτι σε μια περιοχή έχεις πολλή βροχή στα ορεινά και κατ επέκταση μεγάλες απορροές , θα θέσεις μεγαλύτερα ορια για την κατασκευή αγωγών ομβρίων υδάτων κτλ. Ο επανασχεδιασμός ενός Εθνικού Δικτύου και Βάσης Δεδομένων Υδρολογικού ενδιαφέροντος είναι απαραίτητος .
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect