ΞΕΝΙΑ δύο ταχυτήτων : Ηγουμενίτσας και Άνδρου

Τα Ξενία της δεκαετίας του ’50 και ’60 υπήρξαν κάποτε τα αρχιτεκτονικά κοσμήματα της Ελλάδας· οραματικά έργα που έφεραν τον μοντερνισμό στις πιο όμορφες γωνιές της χώρας, ανοίγοντας τον δρόμο του ελληνικού τουρισμού. Όμως ο χρόνος δεν φέρθηκε σε όλα με τον ίδιο τρόπο. Αν το Ξενία Ηγουμενίτσας αποτελεί παράδειγμα σωστής διαχείρισης, αναβίωσης και λειτουργικής αξιοποίησης, το Ξενία Άνδρου βρίσκεται σήμερα στο ακριβώς αντίθετο άκρο: ένα ερειπωμένο κέλυφος, καθηλωμένο από τον χαρακτηρισμό του ως μνημείου, εγκαταλελειμμένο στη φθορά, στην αλμύρα και στην αδράνεια. Στην Ηγουμενίτσα βλέπει κανείς πώς ένα Ξενία μπορεί να ενταχθεί στη σύγχρονη οικονομία, να αποκατασταθεί, να αναπνεύσει ξανά και να δώσει ζωή στην πόλη. Στην Άνδρο βλέπει κανείς το “τι δεν πρέπει να συμβεί”: ένα ιστορικό ακίνητο, σε ένα από τα ομορφότερα σημεία των Κυκλάδων, παραδομένο σε μια γραφειοκρατική κηδεμονία που όμως δεν συνοδεύτηκε ποτέ από πραγματική προστασία. Δύο κτίρια με κοινή καταγωγή, αλλά εντελώς διαφορετικές τύχες. Το ένα απέδειξε τι σημαίνει αξιοποίηση. Το άλλο δείχνει καθημερινά τι σημαίνει εγκατάλειψη. Σας καταθέτω κάποια σημαντικά σημεία και για τα δύο .

ΞΕΝΙΑ ΗΓΟΥΜΕΝΙΤΣΑΣ

Έχει γίνει πρόσκληση σε επενδυτές και άλλους ενδιαφερόμενους ( https://www.prevezatoday.gr/etad-prochora-o-diagonismos-gia-to-xenia-igoymenitsas/ ) να υποβάλουν μη δεσμευτικές προτάσεις για το «Ξενία Ηγουμενίτσας», καθώς προτίθεται να προχωρήσει στην αξιοποίηση του ακινήτου μέσω Ανοικτού Πλειοδοτικού Διαγωνισμού, που απηύθυνε η ΕΤΑΔ. .Στόχος της ΕΤΑΔ είναι να προσελκύσει καινοτόμες και αναλυτικές προτάσεις για την αναβάθμιση και ποιοτική αξιοποίηση ενός ιστορικού ακινήτου, ανοίγοντας έναν διάλογο για το σχέδιο ανάπτυξης, εκσυγχρονισμού και λειτουργίας του «Ξενία Ηγουμενίτσας», ώστε αυτές να εκτιμηθούν και να ληφθούν υπόψη κατά το στάδιο κατάρτισης της διαγωνιστικής διαδικασίας που θα ακολουθήσει. Μέσα από την αξιοποίηση επιδιώκεται η ουσιαστική αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών του ακινήτου και η μετατροπή του σε ένα νέο, σύγχρονο, πόλο ποιοτικής τουριστικής ανάπτυξης για όλη την περιοχή, με έμφαση στα μοναδικά του χαρακτηριστικά.

Από τη δεκαετία του ’90 ο μαζικός τουρισμός και η ανεξέλεγκτη δόμηση νέων τουριστικών καταλυμάτων επέφερε σταδιακά την παρακμή των Ξενία στην Ελλάδα. Πολλά εγκαταλείφθηκαν, ορισμένα εξ’ αυτών κατεδαφίστηκαν, κάποια ανακαινίστηκαν και συνέχισαν να λειτουργούν ή ‐όπως στην περίπτωση του Ξενία στην Ηγουμενίτσα‐άλλαξαν χρήση. Με την ίδρυση το 1995 παραρτήματος του ΤΕΙ Ηπείρου στην πόλη, παραχωρήθηκε για χρήση το κτίριο του Ξενία και έγιναν σταδιακά προσθήκες νέων κτισμάτων στο υπάρχον συγκρότημα για τις συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες στέγασης των τμημάτων και την εξυπηρέτηση εκπαιδευτικών και φοιτητών. Με την ΥΠΠΟ/72334/1964/7‐11‐2008 Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ 542/ΑΑΠ/27‐11‐2008), το Ξενία Ηγουμενίτσας κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο της νεώτερης αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς, λόγω της μεγάλης αρχιτεκτονικής, πολιτισμικής και ιστορικής του αξίας

2. ΞΕΝΙΑ ΑΝΔΡΟΥ

Ενω σε άλλα ΞΕΝΙΑ όπως στην Ηγουμενίτσα γίνονται προκυρήξεις, στην Άνδρο η ΕΤΑΔ αποφάσισε ξαφνικά να «δώσει» το ακίνητο στον Δήμο , καθώς το ακίνητο δεν μπορεί να το αξιοποιήσει επειδή είναι μνημείο. Δεν μπορεί να το γκρεμίσει, δεν μπορεί να το ανακαινίσει χωρίς τεράστιο κόστος και δεν μπορεί να βρει επενδυτές. Παράλληλα δεν μπορεί να δεχθεί το πολιτικό βάρος ενός αποχαρακτηρισμού, και τέλος δεν μπορεί να πληρώσει ούτε ένα ευρώ για στατικές μελέτες. Τι μπορεί λοιπόν να κάνει; Μόνο ένα πράγμα: να μεταθέσει το πρόβλημα αλλού.

Όσοι νομίζουν ότι το Υπερταμείο παραχώρησε το ΞΕΝΙΑ από «αγάπη προς την τοπική κοινωνία» μάλλον δεν έχουν καταλάβει πώς λειτουργεί η ΕΤΑΔ. Η εταιρεία είναι υποχρεωμένη να διαχειρίζεται ακίνητα που αποδίδουν. Το ΞΕΝΙΑ δεν αποδίδει ούτε προσφέρει προοπτική. Άρα τίθεται εκτός παιχνιδιού. Και ποιος το παίρνει; Ο Δήμος. Ή αλλιώς: ο μόνος που μπορεί να σηκώσει το πολιτικό κόστος που δεν θέλει η ΕΤΑΔ.

3. Με την παραχώρηση η ΕΤΑΔ καταφέρνει τρία πράγματα: .

α. Απαλλάσσεται από την ευθύνη ενός επικίνδυνου κτιρίου.
β. Αν αύριο πέσει μια πλάκα, ο Δήμος θα πρέπει να απαντήσει.
γ. Απαλλάσσεται από την υποχρέωση αξιοποίησης.

Το ακίνητο δεν θα ξαναμπεί στον ισολογισμό της ΕΤΑΔ ως «ανενεργό περιουσιακό στοιχείο» και η εταιρεία απαλλάσσεται από τους πολέμιους της κατεδάφισης. Αν μια μέρα το κτίριο κατεδαφιστεί, ο “Δήμος θα φταίει” —όχι το Υπερταμείο. Είναι μια καθαρή μετατόπιση ευθύνης από το κράτος προς την τοπική αυτοδιοίκηση. Και η Άνδρος καλείται να λύσει έναν γρίφο που το κεντρικό κράτος δεν μπόρεσε ούτε να αγγίξει.

4. Το ΞΕΝΙΑ, όπως βρίσκεται σήμερα, δεν είναι μνημείο. Είναι μια “παγίδα” που είναι πιθανόν να διχάσει την κοινωνία της Άνδρου και κανένα νησί που θέλει να λέγεται τουριστικός προορισμός δεν μπορεί να έχει τέτοιο ερείπιο σε κεντρικό σημείο της πόλης του. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι όμως τι θέλει η ΕΤΑΔ. Είναι τι θέλει η Άνδρος. Θέλει να “χαζεύει” για άλλη μια δεκαετία ένα κουφάρι που κατεδαφίζεται μόνο του, ή θέλει να δημιουργήσει στο σημείο αυτό ένα νέο τοπόσημο που να της αξίζει;

Η μπάλα βρίσκεται πλέον στο γήπεδο του Δήμου με πολλές νομικές δυσκολίες . Η ΕΤΑΔ έκανε το δικό της παιχνίδι – και η Άνδρος πρέπει τώρα να αποφασίσει αν θα μείνει θεατής ή αν θα διεκδικήσει έναν χώρο που της ανήκει.

5. Ουσιαστικά, η Άνδρος έχει στα χέρια της ένα κτίριο ατελές, αλλοιωμένο, χωρίς αρχιτεκτονική πληρότητα, και χωρίς τη δυνατότητα πραγματικής αποκατάστασης. Και αυτό είναι ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα για αποχαρακτηρισμό. Το ΞΕΝΙΑ Άνδρου δεν είναι πλέον μνημείο· είναι ένα κέλυφος χωρίς τα στοιχεία που δικαιολόγησαν τον χαρακτηρισμό του. Η πολιτεία έχει το εργαλείο να επανεξετάσει τον χαρακτηρισμό, ο Δήμος έχει τη δυνατότητα να μετατρέψει μια πληγή σε έργο–πυλώνα του μέλλοντος. Οι Ανδριώτες μονιασμένοι καλούνται να βρούν πιθανές λύσεις .

6. Μέχρι να ξεκαθαρίσει το πεδίο δεν θα λάβω καμμία θέση για το τι πρέπει να γίνει. Θα επανέλθω μετά από χρόνο με σχετικές προτάσεις . Να θυμίσω και μια λαική παροιμία επ ευκαιρία : όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα τον τρώνε και οι κότες”. 🙂

Με εκτίμηση.

Θ. Ν. Κολυδάς