Listen to this

Η μετεωρολογική πληροφόρηση δεν πρέπει να περιορίζεται σε έναν μόνο αριθμό ούτε σε μια απλή δήλωση του τύπου «σε δεκαπέντε ημέρες η θερμοκρασία θα είναι 30 βαθμοί». Όσο απομακρυνόμαστε χρονικά από τη σημερινή ημέρα, τόσο αυξάνεται η αβεβαιότητα και τόσο λιγότερο αξιόπιστη γίνεται μια μεμονωμένη προγνωστική τιμή.

Για τον λόγο αυτό προχωρούμε σε μια πιο ρεαλιστική παρουσίαση των μακροπρόθεσμων προγνωστικών δεδομένων. Αντί να προβάλλουμε αποκλειστικά τη θερμοκρασία στα 850 hPa, δηλαδή σε ύψος περίπου 1.500 μέτρων, παρουσιάζουμε πλέον για κάθε πόλη τις πιθανότερες μέγιστες και ελάχιστες θερμοκρασίες κοντά στην επιφάνεια του εδάφους, μαζί με το εύρος των πιθανών σεναρίων. Η θερμοκρασία στα 850 hPa παραμένει ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο για τον μετεωρολόγο. Μας βοηθά να αναγνωρίζουμε τις αέριες μάζες, τις θερμές ή ψυχρές μεταφορές και τη γενικότερη τάση της ατμόσφαιρας. Δεν αποτελεί, όμως, τη θερμοκρασία που θα αισθανθεί ο πολίτης μέσα στην πόλη. Η τελική θερμοκρασία στην επιφάνεια επηρεάζεται από τη νέφωση, τον άνεμο, το υψόμετρο, την υγρασία, τη μορφολογία του εδάφους, τη θάλασσα και τις τοπικές συνθήκες. Τα νέα μετεωγράμματα επιχειρούν να μετατρέψουν αυτή την επιστημονική πληροφορία σε κάτι πιο άμεσο και κατανοητό: ποια θερμοκρασία είναι πιθανότερο να καταγραφεί και πόσο μεγάλη είναι η αβεβαιότητα της πρόγνωσης.

Τι σημαίνει ensemble πρόγνωση

Μια κλασική πρόγνωση παράγεται από μία μόνο εκτέλεση ενός αριθμητικού μοντέλου. Το μοντέλο ξεκινά από την καλύτερη δυνατή αποτύπωση της σημερινής κατάστασης της ατμόσφαιρας και υπολογίζει πώς θα εξελιχθεί ο καιρός. Η ατμόσφαιρα, όμως, είναι ένα πολύπλοκο και χαοτικό σύστημα. Μικρές διαφορές στην αρχική κατάσταση μπορούν, έπειτα από αρκετές ημέρες, να οδηγήσουν σε σημαντικά διαφορετικά αποτελέσματα. Στην ensemble πρόγνωση το μοντέλο δεν τρέχει μόνο μία φορά. Εκτελείται πολλές φορές με ελαφρώς διαφορετικές αρχικές συνθήκες. Κάθε εκτέλεση αποτελεί ένα πιθανό σενάριο για την εξέλιξη του καιρού. Όταν τα περισσότερα μέλη συμφωνούν, η πρόγνωση θεωρείται πιο σταθερή. Όταν παρουσιάζουν μεγάλη διασπορά, η αβεβαιότητα είναι αυξημένη. Στα διαγράμματά μας χρησιμοποιούνται:

• το ECMWF ENS σε ανάλυση 0,25°,
• το GEFS σε ανάλυση 0,5°.

Το ECMWF αποδίδει λεπτομερέστερα τα τοπικά χαρακτηριστικά, ενώ το GEFS σε ανάλυση μισής μοίρας μάς δίνει ομοιόμορφη κάλυψη σε ολόκληρο το δεκαπενθήμερο.

Πώς διαβάζουμε το διάγραμμα θερμοκρασίας

Στο πάνω τμήμα του μετεωγράμματος της Καβάλας εμφανίζονται τέσσερις βασικές γραμμές. Οι δύο επάνω γραμμές αφορούν τη μέγιστη θερμοκρασία της ημέρας: η συνεχής κόκκινη γραμμή δείχνει τη διάμεσο του ECMWF, η καφέ διακεκομμένη γραμμή δείχνει τη διάμεσο του GEFS. Οι δύο χαμηλότερες γραμμές αφορούν την ελάχιστη θερμοκρασία: η συνεχής μπλε γραμμή δείχνει τη διάμεσο του ECMWF, η καφέ-χρυσή διακεκομμένη γραμμή δείχνει τη διάμεσο του GEFS. 

Τι είναι η διάμεσος :  Η διάμεσος δεν είναι απλώς ο μέσος όρος όλων των σεναρίων. Αν, για παράδειγμα, έχουμε 51 προγνωστικά μέλη, τα τοποθετούμε από τη χαμηλότερη προς την υψηλότερη θερμοκρασία. Η τιμή που βρίσκεται ακριβώς στη μέση είναι η διάμεσος. Αυτό σημαίνει ότι τα μισά μέλη προβλέπουν χαμηλότερη θερμοκρασία, τα άλλα μισά προβλέπουν υψηλότερη. Η διάμεσος είναι ιδιαίτερα χρήσιμη επειδή δεν επηρεάζεται τόσο εύκολα από ένα ή δύο ακραία σενάρια. Όταν, λοιπόν, η κόκκινη γραμμή βρίσκεται στους 28°C, δεν σημαίνει ότι η θερμοκρασία θα είναι υποχρεωτικά ακριβώς 28°C. Σημαίνει ότι οι 28°C βρίσκονται περίπου στο κέντρο όλων των πιθανών σεναρίων του ensemble.

Τι δείχνουν οι σκιασμένες ζώνες : Γύρω από τις γραμμές του ECMWF υπάρχουν δύο επίπεδα σκίασης. Η πιο έντονη σκίαση αντιστοιχεί περίπου στο εύρος 25%–75%. Εκεί βρίσκεται το κεντρικό μισό των προγνωστικών σεναρίων. Η πιο αχνή και πλατιά σκίαση αντιστοιχεί περίπου στο εύρος 10%–90%. Περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος των πιθανών σεναρίων, εξαιρώντας μόνο τα πιο ακραία. Με απλά λόγια: στενή σκιασμένη ζώνη σημαίνει μεγαλύτερη συμφωνία των μελών, πλατιά σκιασμένη ζώνη σημαίνει αυξημένη αβεβαιότητα. Αν η διάμεσος δείχνει μέγιστη 29°C και το εύρος 25%–75% βρίσκεται μεταξύ 27°C και 30°C, η πιθανότερη περιοχή τιμών είναι αυτή. Δεν είναι σωστό να κρατήσουμε μόνο τον αριθμό 29 και να αγνοήσουμε το εύρος. Η πραγματική πληροφορία είναι:

Η μέγιστη θερμοκρασία έχει ως κεντρική εκτίμηση τους 29°C, με τα περισσότερα σενάρια να κινούνται περίπου μεταξύ 27°C και 30°C.

Τι δείχνουν οι κατακόρυφες γραμμές του GEFS : Στις καφέ γραμμές του GEFS εμφανίζονται κατακόρυφα τμήματα. Αυτά δείχνουν το ευρύτερο εύρος των πιθανών σεναρίων του μοντέλου. Όσο μεγαλύτερο είναι το κατακόρυφο τμήμα, τόσο περισσότερο διαφωνούν μεταξύ τους τα μέλη του GEFS. Δεν σημαίνει ότι θα καταγραφούν όλες αυτές οι θερμοκρασίες. Δείχνει το εύρος μέσα στο οποίο κινούνται τα περισσότερα προγνωστικά σενάρια.

Τι μας λέει το μετεώγραμμα θερμοκρασίας της Καβάλας

Στο συγκεκριμένο παράδειγμα παρατηρούμε αρχικά μια πτώση τόσο στις μέγιστες όσο και στις ελάχιστες θερμοκρασίες. Στη συνέχεια εμφανίζεται σταδιακή άνοδος. Μετά τα μέσα του διαστήματος, το ECMWF εμφανίζεται γενικά θερμότερο, κυρίως στις μέγιστες θερμοκρασίες. Το GEFS παραμένει σε χαμηλότερα επίπεδα, αλλά η συνολική τάση των δύο μοντέλων είναι παρόμοια: σταδιακή επάνοδος σε θερμότερες συνθήκες. Προς το τέλος του δεκαπενθημέρου οι σκιασμένες ζώνες διευρύνονται. Αυτό είναι αναμενόμενο. Η πρόγνωση της 13ης ή της 14ης ημέρας δεν μπορεί να έχει την ίδια ακρίβεια με την πρόγνωση της δεύτερης ή της τρίτης ημέρας. Άρα, προς το τέλος του διαγράμματος δεν πρέπει να λέμε: «Στις 26 Ιουνίου η Καβάλα θα έχει 34 βαθμούς». Η σωστότερη διατύπωση είναι: «Προς το τέλος του δεκαπενθημέρου διαμορφώνεται τάση για υψηλότερες μέγιστες θερμοκρασίες, με το ECMWF να εμφανίζεται θερμότερο από το GEFS, αλλά με αισθητά αυξημένη αβεβαιότητα».

---

Πώς διαβάζουμε το διάγραμμα υετού

Στο κάτω μέρος της αρχικής σελίδας υπάρχουν δύο διαγράμματα. Το επάνω αφορά τα προβλεπόμενα ημερήσια ποσά βροχής, ενώ το κάτω δείχνει τις πιθανότητες υπέρβασης συγκεκριμένων ορίων υετού.

Τι λένε οι  χρωματιστές στήλες : Οι μπλε στήλες αντιστοιχούν στη διάμεσο του ECMWF και οι πορτοκαλί στη διάμεσο του GEFS. Όταν, για παράδειγμα, η μπλε στήλη βρίσκεται στα 5 mm, αυτό σημαίνει ότι η κεντρική εκτίμηση του ECMWF είναι περίπου 5 χιλιοστά βροχής για εκείνη την ημέρα. Δεν σημαίνει ότι θα βρέξει οπωσδήποτε 5 mm σε ολόκληρη την Καβάλα. Πρόκειται για τιμή στο πλησιέστερο σημείο του πλέγματος του μοντέλου και για τη διάμεσο πολλών προγνωστικών σεναρίων. Οι μπάρες αβεβαιότητας επάνω στις στήλες δείχνουν το εύρος 25%–75%. Όσο μεγαλύτερες είναι, τόσο μεγαλύτερη είναι η διαφωνία των μελών ως προς το ύψος της βροχής.

Τι σημαίνει η διαφορά ανάμεσα στη διάμεσο και στον μέσο όρο : Στο διάγραμμα εμφανίζεται και ο μέσος όρος του ensemble. Αυτό είναι σημαντικό κυρίως στον υετό, επειδή η βροχή δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Μπορεί τα περισσότερα μέλη να δίνουν λίγη ή καθόλου βροχή και λίγα μέλη να δίνουν πολύ μεγάλα ποσά. Σε μια τέτοια περίπτωση η διάμεσος μπορεί να είναι χαμηλή και ο μέσος όρος μπορεί να είναι υψηλότερος. Αυτό δεν αποτελεί αντίφαση. Σημαίνει ότι υπάρχει ένα μικρότερο σύνολο πιο υγρών σεναρίων που ανεβάζει τον μέσο όρο. Για παράδειγμα, αν τα περισσότερα μέλη δίνουν 1–3 mm, αλλά ορισμένα δίνουν 20–30 mm, η διάμεσος θα παραμείνει χαμηλή, ενώ ο μέσος όρος θα αυξηθεί.

Τι σημαίνουν οι υψηλές διακεκομμένες γραμμές : Οι λεπτές διακεκομμένες γραμμές που ανεβαίνουν σε μεγάλα ύψη δείχνουν το πιο υγρό ή ένα από τα πιο υγρά ensemble σενάρια. Δεν πρέπει να διαβάζονται ως κύρια πρόγνωση. Αν μια διακεκομμένη γραμμή φτάνει στα 30 ή 40 mm, αυτό σημαίνει ότι τουλάχιστον ένα μέλος του ensemble θεωρεί πιθανό ένα τόσο μεγάλο ποσό. Δεν σημαίνει ότι το ensemble προβλέπει συνολικά 40 mm. Η σωστή ερμηνεία είναι: Υπάρχει και πιο υγρό σενάριο, αλλά δεν αποτελεί την κεντρική εκτίμηση. Όσο πλησιάζουμε στην ημερομηνία ενδιαφέροντος, θα δούμε αν τα υπόλοιπα μέλη αρχίζουν να συγκλίνουν προς αυτό το σενάριο ή αν αυτό παραμένει απομονωμένο.

Πώς διαβάζουμε τις πιθανότητες βροχής

Στο χαμηλότερο διάγραμμα βλέπουμε πιθανότητες για: ημερήσιο υετό τουλάχιστον 1 mm, τουλάχιστον 5 mm, τουλάχιστον 10 mm. Η μπλε απόχρωση αφορά το ECMWF και η πορτοκαλί το GEFS.

• Πιθανότητα άνω του 1 mm: Αυτό είναι ουσιαστικά το όριο για να θεωρήσουμε ότι μπορεί να σημειωθεί μετρήσιμη βροχή. Πιθανότητα 80% για υετό άνω του 1 mm σημαίνει ότι περίπου 8 στα 10 ensemble μέλη δίνουν τουλάχιστον 1 mm βροχής. Δεν σημαίνει ότι θα βρέχει στο 80% της ημέρας ούτε ότι θα βρέξει στο 80% της έκτασης. Σημαίνει ότι το 80% των προγνωστικών σεναρίων προβλέπει υπέρβαση του συγκεκριμένου ορίου στο σημείο που εξετάζουμε.
• Πιθανότητα άνω των 5 mm : Το όριο των 5 mm δείχνει αν υπάρχει πιθανότητα για πιο αξιόλογη βροχή. Για παράδειγμα 70% για >1 mm, αλλά μόνο 15% για >5 mm, σημαίνει ότι η βροχή είναι αρκετά πιθανή, αλλά τα περισσότερα σενάρια την προβλέπουν ασθενή.
• Πιθανότητα άνω των 10 mm: Το όριο των 10 mm χρησιμοποιείται για να εξετάσουμε αν υπάρχει πιθανότητα για πιο σημαντικό ημερήσιο ύψος βροχής. Αν η πιθανότητα είναι χαμηλή, για παράδειγμα 5% ή 10%, το ενδεχόμενο υπάρχει αλλά υποστηρίζεται από λίγα μέλη. Αν αυξηθεί στο 50% ή περισσότερο, τότε ένα αξιόλογο ύψος βροχής γίνεται πολύ πιο σοβαρό προγνωστικό ενδεχόμενο.

Τι δείχνει ο υετός για την Καβάλα

Στο συγκεκριμένο διάγραμμα η πιο σαφής και αξιόλογη περίοδος βροχής εντοπίζεται στην αρχή του δεκαπενθημέρου. Για την πρώτη ημέρα, τόσο το ECMWF όσο και το GEFS δίνουν υψηλές κεντρικές τιμές υετού και πολύ μεγάλη πιθανότητα υπέρβασης του 1 mm. Τα δύο ensembles συ μφωνούν ότι η βροχή είναι ουσιαστικά πολύ πιθανή. Παράλληλα, οι πιθανότητες υπέρβασης των 5 και 10 mm είναι επίσης αυξημένες. Αυτό σημαίνει ότι δεν εξετάζουμε μόνο το ενδεχόμενο μιας σύντομης ψιχάλας, αλλά την πιθανότητα για πιο αξιόλογο ημερήσιο ύψος βροχής. Τη δεύτερη ημέρα τα ποσά μειώνονται, αλλά η πιθανότητα μετρήσιμης βροχής παραμένει υψηλή. Στη συνέχεια διαμορφώνεται πρόσκαιρα σαφώς ξηρότερη εικόνα. Γύρω στις 17–18 Ιουνίου εμφανίζεται νέο σήμα υετού. Η διάμεσος παραμένει σαφώς χαμηλότερη από το πρώτο επεισόδιο, αλλά οι πιθανότητες άνω του 1 mm αυξάνονται αισθητά. Αυτό δείχνει ότι αρκετά ensemble μέλη υποστηρίζουν την επιστροφή κάποιας αστάθειας ή βροχής. Στο δεύτερο μισό του δεκαπενθημέρου εμφανίζονται διαδοχικά ασθενέστερα σήματα. Οι διάμεσοι παραμένουν γενικά χαμηλές, αλλά ορισμένα μέλη δίνουν μεγαλύτερα ποσά. Αυτό φαίνεται από τις υψηλότερες διακεκομμένες γραμμές. Η σωστή ανάγνωση δεν είναι ότι προβλέπονται συνεχείς βροχές. Είναι ότι: Μετά το κύριο αρχικό επεισόδιο, το ensemble αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για νέες, κατά διαστήματα, βροχές ή φαινόμενα αστάθειας, χωρίς όμως σταθερή συμφωνία για μεγάλα ποσά.

Δειτε το βίντεο με τα 6 μετεωγράμματα Ελλληνικών Πόλεων

Ποιο είναι το βασικό μήνυμα των νέων μετεωγραμμάτων

Τα νέα μετεωγράμματα δεν επιχειρούν να δώσουν έναν «μαγικό» αριθμό δεκαπέντε ημέρες νωρίτερα. Παρουσιάζουν την πιθανότερη εξέλιξη, τη συμφωνία ή τη διαφωνία των μοντέλων, το εύρος των πιθανών τιμών, την πιθανότητα βροχής, την πιθανότητα πιο αξιόλογων ποσών, και την αύξηση της αβεβαιότητας με την πάροδο των ημερών. Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι περνάμε από τη λογική «Τόσους βαθμούς θα έχει»  στην πιο επιστημονική και ειλικρινή διατύπωση: «Αυτή είναι η πιθανότερη θερμοκρασία, αυτό είναι το εύρος των βασικών σεναρίων και αυτή είναι η αβεβαιότητα».Αντίστοιχα, στον υετό δεν λέμε απλώς «Θα βρέξει». Εξετάζουμε πόσα μέλη προβλέπουν βροχή, πόσα προβλέπουν πάνω από 1 mm, πόσα πάνω από 5 ή 10 mm, και αν τα δύο μεγάλα ensemble συστήματα συγκλίνουν ή αποκλίνουν. Αυτός είναι ένας πιο ρεαλιστικός, πιο διαφανής και τελικά πιο χρήσιμος τρόπος παρουσίασης της πρόγνωσης.

Όλα αυτά τα νέα εργαλεία —τα εξελιγμένα μετεωγράμματα, η παρακολούθηση της κεραυνικής δραστηριότητας, οι πιθανότητες βροχής και θερμοκρασίας και τα υπόλοιπα πειραματικά προϊόντα— θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται τους επόμενους μήνες. Από το φθινόπωρο και μετά θα παρουσιαστούν πιο ολοκληρωμένα, με στόχο μια πληρέστερη, πιο σύγχρονη και πιο κατανοητή ενημέρωση για τον καιρό. Η προσπάθεια αυτή ακολουθεί τη διεθνή πρακτική που εφαρμόζεται εδώ και χρόνια σε χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η πρόγνωση δεν περιορίζεται σε έναν μόνο αριθμό, αλλά συνοδεύεται από πιθανότητες, εύρη αβεβαιότητας και εξειδικευμένες υπηρεσίες. Στόχος μας είναι ο πολίτης να μην γνωρίζει μόνο «τι καιρό θα κάνει», αλλά και πόσο πιθανό είναι κάθε σενάριο και πόσο αξιόπιστη είναι η πρόγνωση.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.