Οι Iron Maiden, με το εμβληματικό “The Trooper”, δεν αφηγούνται απλώς μια πολεμική σκηνή. Μεταφέρουν με τον δικό τους, καταιγιστικό heavy metal τρόπο, την τραγική ορμή της Ελαφράς Ταξιαρχίας στη Μάχη της Μπαλακλάβα, κατά τον Κριμαϊκό Πόλεμο. Η μουσική του τραγουδιού, με τον γρήγορο καλπασμό της κιθάρας και του μπάσου, θυμίζει σχεδόν τον ρυθμό των αλόγων που κατεβαίνουν μέσα στην κοιλάδα, ενώ γύρω τους ανοίγει πυρ το ρωσικό πυροβολικό. Δεν είναι μια εξιδανίκευση του πολέμου· είναι περισσότερο μια κραυγή για την τυφλή υπακοή, την ασάφεια των διαταγών και το ανθρώπινο κόστος μιας στρατιωτικής πλάνης.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Ο στρατιώτης παίρνει το άλογό του και προχωρά μέσα στο πεδίο της μάχης. Ξέρει ότι πηγαίνει σχεδόν προς βέβαιο θάνατο. Γύρω του υπάρχει καπνός, πυρά, κανόνια και χάος. Οι Ρώσοι τους περιμένουν με πυροβολικό, ενώ οι Βρετανοί ιππείς συνεχίζουν την έφοδο μέσα στην κοιλάδα. Το βασικό νόημα είναι η τυφλή υπακοή στη διαταγή, ακόμα κι όταν η διαταγή είναι λανθασμένη. Ο στρατιώτης δεν έχει χρόνο να σκεφτεί πολιτική, στρατηγική ή ανώτερους αξιωματικούς. Βρίσκεται εκεί, πάνω στο άλογο, με τη σημαία, το όπλο και τον θάνατο μπροστά του. Το τραγούδι κορυφώνεται με την αίσθηση ότι ο αφηγητής χτυπιέται, πέφτει από το άλογο και βλέπει το τέλος να πλησιάζει. Δεν υπάρχει ηρωική εξιδανίκευση· υπάρχει η τραγικότητα του απλού στρατιώτη που πληρώνει το λάθος των ανωτέρων. Με λίγα λόγια, το The Trooper είναι ένα τραγούδι για την Έφοδο της Ελαφράς Ταξιαρχίας, για το θάρρος αλλά και για την παραφροσύνη του πολέμου. Δεν μιλά για τη θύελλα της 14ης Νοεμβρίου 1854,που θα μιλήσουμε παρακάτω , αλλά ταιριάζει εξαιρετικά ως μουσική γέφυρα για να περάσουμε από τη Μπαλακλάβα στο άλλο μεγάλο γεγονός της ίδιας εκστρατείας: τη θύελλα που ανέδειξε την ανάγκη για οργανωμένη μετεωρολογική προειδοποίηση.
Η ίδια ιστορική περίοδος, όμως, έχει και μια δεύτερη πλευρά, λιγότερο γνωστή αλλά εξαιρετικά σημαντική για την επιστήμη του καιρού. Λίγες εβδομάδες μετά τη Μπαλακλάβα, στις 14 Νοεμβρίου 1854, η Μεγάλη Θύελλα της Μαύρης Θάλασσας χτύπησε τον συμμαχικό στόλο ανεφοδιασμού στην περιοχή της Κριμαίας. Σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές, τουλάχιστον 37 πλοία υπέστησαν σοβαρές ζημιές ή ναυάγησαν, ενώ χάθηκαν ζωτικές χειμερινές προμήθειες, τρόφιμα, καύσιμα και στολές. Οι απώλειες αυτές επιδείνωσαν δραματικά τις συνθήκες διαβίωσης των στρατευμάτων, με θανάτους από ψύχος και ασθένειες. Διαβάστε το αναλυτικό μας άρθρο εδώ .
Το συγκλονιστικό στοιχείο ήταν ότι η θύελλα είχε παρατηρηθεί καθώς διέσχιζε την Ευρώπη, αλλά δεν υπήρχε οργανωμένο δίκτυο έγκαιρης προειδοποίησης. Η αποτυχία αυτή οδήγησε τη Γαλλία να αναθέσει στον Urbain Le Verrier, διευθυντή του Αστεροσκοπείου των Παρισίων, τη δημιουργία συστήματος προειδοποίησης καταιγίδων. Από εκεί ξεκινά ουσιαστικά η σύγχρονη επιχειρησιακή μετεωρολογία: η ιδέα ότι ο καιρός μπορεί να παρακολουθείται οργανωμένα, να μεταδίδεται τηλεγραφικά και να μετατρέπεται σε προειδοποίηση πριν φτάσει η καταστροφή.
Εδώ χρειάζεται μια μικρή ιστορική αναφορά για την Ελλάδα: το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών δεν ιδρύθηκε τρία χρόνια μετά τη θύελλα, αλλά πολύ νωρίτερα, το 1842, ως το πρώτο ερευνητικό ίδρυμα της νεότερης Ελλάδας. Το Μετεωρολογικό Ινστιτούτο συνδέεται με το 1846, ενώ οι πρώτες συστηματικές μετεωρολογικές παρατηρήσεις στο Θησείο άρχισαν το 1858. Άρα η Ελλάδα είχε ήδη θεσμικό επιστημονικό πυρήνα, πριν ακόμη η Κριμαϊκή Θύελλα αναδείξει διεθνώς την ανάγκη για οργανωμένες μετεωρολογικές υπηρεσίες.
Έτσι, η Μπαλακλάβα έμεινε στη μνήμη μέσα από την ποίηση του Tennyson και τη μουσική των Iron Maiden, ενώ η θύελλα της 14ης Νοεμβρίου 1854 έμεινε στην ιστορία ως ένα από τα γεγονότα που έδειξαν ότι ο καιρός δεν είναι απλώς σκηνικό του πολέμου. Είναι παράγοντας στρατηγικής, επιβίωσης και πολιτικής ευθύνης. Από τον καλπασμό της Ελαφράς Ταξιαρχίας μέχρι τα ναυάγια της Μαύρης Θάλασσας, η Κριμαία του 1854 μας θυμίζει ότι πολλές φορές η Ιστορία γράφεται όχι μόνο από τα κανόνια και τις διαταγές, αλλά και από τον άνεμο, την πίεση και τη θάλασσα.
Πριν κλείσουμε να αναφεέρουμε ότι πολλά metal τραγούδια χρησιμοποιούν τον καιρό όχι απλώς σαν «σκηνικό», αλλά σαν σύμβολο δύναμης, πολέμου, θεϊκής οργής ή εσωτερικής σύγκρουσης: οι Manowar έχουν χαρακτηριστικά το Master of the Wind, το Swords in the Wind και το Gods of War, όπου ο άνεμος, η καταιγίδα και ο κεραυνός γίνονται πολεμική και μυθολογική εικόνα· οι Metallica στο Ride the Lightning χρησιμοποιούν τον κεραυνό ως εικόνα θανάτου και ηλεκτρικής εκτέλεσης· οι Iced Earth στο Stormrider χτίζουν ατμόσφαιρα πάνω στην ιδέα του «καβαλάρη της καταιγίδας»· οι Scorpions στο Rock You Like a Hurricane μετατρέπουν τον τυφώνα σε έκρηξη ενέργειας· οι Judas Priest στο Thunder Road και οι AC/DC στο Thunderstruck —αν και πιο hard rock— κάνουν τον κεραυνό και τη βροντή σχεδόν ηχητική υπογραφή. Σε πιο ακραίο ύφος, black και power metal συχνά μιλούν για παγετούς, χιονοθύελλες, μαύρους ουρανούς, ανέμους του Βορρά και “storms of steel”, δηλαδή καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με μάχες, αποκάλυψη ή αρχαίους θεούς. Άρα,όπως το «Εν τούτω νίκα» και τους Manowar, ο καιρός στη metal μουσική λειτουργεί συχνά σαν δεύτερος πρωταγωνιστής: δεν περιγράφει μόνο μια ατμόσφαιρα, αλλά δίνει στο τραγούδι πολεμική, μυστικιστική και σχεδόν μετεωρολογική ένταση.
Σημείωση : Η αρχική εικόνα του θέμ,ατος αναφέρεται στην Επέλαση της Ελαφράς Ταξιαρχίας του Richard Caton Woodville Jr., λάδι σε καμβά, 1894. Ο πίνακας που απεικονίζει τον επικεφαλής της επέλασης Λόρδο Κάρντιγκαν μαζί με τους Λογχοφόρους, αποτελεί περιουσιακό στοιχείο του Palacio Real de Madrid, επίσημης κατοικίας της Ισπανικής βασιλικής οικογένειας. Richard Caton Woodville, Jr., Public domain, via Wikimedia Commons
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect