Οι μεγάλες στρατιωτικές συγκρούσεις μπορούν να επηρεάσουν το κλίμα κυρίως μέσω της απελευθέρωσης τεράστιων ποσοτήτων αιωρούμενων σωματιδίων, καπνού και αερίων στην ατμόσφαιρα. Τα σωματίδια αυτά –ιδιαίτερα η μαύρη αιθάλη (black carbon)– μειώνουν την ηλιακή ακτινοβολία που φτάνει στην επιφάνεια της Γης και μπορούν να προκαλέσουν τοπική ψύξη, μεταβολές στη νεφοκάλυψη και αλλαγές στη μικροκλίμακα της ατμόσφαιρας. Το ερώτημα είναι σαφές από ακόλουθο στο “Χ”
Κατά πόσο επηρεάζουν τις θερμοκρασίες,τα σύννεφα πετρελαίου και γενικά των βομβαρδισμών το κλίμα;
— Lectrice (@Katerinavakalo7) March 10, 2026
Για το ερώτημα που τίθεται στο παραπάνω Tweet , αναφέρουμε ως απάντηση , ότι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Πόλεμος του Κόλπου το 1991, όταν οι υποχωρούσες ιρακινές δυνάμεις έβαλαν φωτιά σε περίπου 700 πετρελαιοπηγές στο Κουβέιτ. Για μήνες τεράστιες στήλες καπνού υψώνονταν στην τροπόσφαιρα, δημιουργώντας σκοτεινά νέφη που μεταφέρονταν σε μεγάλες αποστάσεις πάνω από τον Περσικό Κόλπο και τη Μέση Ανατολή.
Kuwait Oil Fires, 1991
Τι έδειξαν οι επιστημονικές μελέτες
Μελέτες της NASA, του NOAA και άλλων ερευνητικών οργανισμών κατέγραψαν σημαντικές επιδράσεις
- 1. Μείωση ηλιακής ακτινοβολίας : Η αιθάλη μείωσε την ηλιακή ακτινοβολία που έφτανε στο έδαφος έως και 70–80% σε περιοχές κοντά στις φωτιές.
- 2. Πτώση θερμοκρασίας : Σε περιοχές του Κουβέιτ και της Σαουδικής Αραβίας καταγράφηκε πτώση ημερήσιας θερμοκρασίας κατά 5–10°C κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα.
- 3. Δημιουργία «μαύρης ομίχλης» : Τα νέφη καπνού δημιουργούσαν συνθήκες παρόμοιες με έντονη ομίχλη ή σκόνη, με δραστική μείωση ορατότητας και αλλαγές στη θερμοκρασιακή δομή της ατμόσφαιρας.
- 4. Τοπικές μεταβολές στα νέφη και στις βροχές : Η μεγάλη συγκέντρωση αερολυμάτων λειτούργησε ως πυρήνες συμπύκνωσης, μεταβάλλοντας τη μικροφυσική των νεφών και σε ορισμένες περιπτώσεις την ένταση των βροχοπτώσεων.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Γιατί δεν επηρεάστηκε το παγκόσμιο κλίμα
Αρχικά υπήρχαν φόβοι ότι οι πυρκαγιές θα προκαλούσαν ένα φαινόμενο παρόμοιο με τον «πυρηνικό χειμώνα». Ωστόσο οι μελέτες έδειξαν ότι τα περισσότερα σωματίδια παρέμειναν στην κατώτερη τροπόσφαιρα, η διάρκεια των πυρκαγιών ήταν περιορισμένη (μερικοί μήνες), και η μεταφορά των αερολυμάτων σε παγκόσμια κλίμακα ήταν μικρή. Έτσι οι επιπτώσεις ήταν έντονες αλλά κυρίως τοπικές και προσωρινές.
Το παραπάνω παράδειγμα όπως το Κουβέιτ το 1991 δείχνουν ότι οι μεγάλης κλίμακας πυρκαγιές από πολεμικές ενέργειες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το τοπικό κλίμα και τη θερμοκρασία, κυρίως μέσω της μείωσης της ηλιακής ακτινοβολίας από τα αιωρούμενα σωματίδια. Ωστόσο, για να υπάρξει ουσιαστική επίδραση στο παγκόσμιο κλιματικό σύστημα, θα απαιτούνταν πολύ μεγαλύτερη και πιο παρατεταμένη εκπομπή αερολυμάτων στην ανώτερη ατμόσφαιρα.
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ΣΤΟ ΚΟΥΒΕΙΤ
Οι περισσότερες μελέτες συμφωνούν ότι: τα σύννεφα αιθάλης απορροφούσαν έως 75–80% της ηλιακής ακτινοβολίας τοπικά , προκάλεσαν σημαντική μείωση φωτισμού και τοπική ψύξη και οι επιπτώσεις στο παγκόσμιο κλίμα ήταν περιορισμένες, επειδή τα αερολύματα παρέμειναν στην κατώτερη τροπόσφαιρα.
Η μελέτη στο περιοδικό Science Hobbs, P.V. et al. (1992) Airborne Studies of the Smoke from the Kuwait Oil Fires. Science, 256, 987–991, μας δείχνει ότι οι μετρήσεις από αεροσκάφη έδειξαν ότι περίπου 4,6 εκατ. βαρέλια πετρελαίου καίγονταν καθημερινά, εκπέμποντας μεγάλες ποσότητες αιθάλης και αερίων. Η Μελέτη στο περιοδικό Nature (Browning, K.A. et al. (1991) Environmental effects from burning oil wells in Kuwait. Nature, 351, 363–367, υπολόγισε ότι κάτω από το νέφος καπνού υπήρχε μείωση ηλιακής ακτινοβολίας και πτώση θερμοκρασίας έως ~10°C σε απόσταση 200 km. Η μελέτες της ΝASA από δορυφορικές παρατηρήσεις Pilewskie, P. & Valero, F.P.J. (1992) Radiative Effects of the Smoke Clouds from the Kuwait Oil Fires. NASA Technical Report.μας δωσαν στοιχεία ότι υπήρχαν αλλαγές στη ηλιακή ακτινοβολία πάνω και κάτω από το νέφος καπνού. Cahalan, R.F. (1992) The Kuwait Oil Fires as Seen by Landsat. NASA Technical Report.
ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΡΑΤΗΣΟΥΜΕ
Ως επίλογος στο ζήτημα των τεράστιων πυρκαγιών που προκλήθηκαν στον Πόλεμο του Κόλπου το 1991, αξίζει να θυμόμαστε ότι αποτέλεσαν ένα από τα μεγαλύτερα περιβαλλοντικά πειράματα – έστω και τραγικά ακούσια – στη σύγχρονη ιστορία. Οι εκατοντάδες πετρελαιοπηγές που πυρπολήθηκαν στο Κουβέιτ δημιούργησαν για μήνες τεράστια νέφη καπνού, αιθάλης και αερολυμάτων, τα οποία επηρέασαν την ακτινοβολία, την τοπική θερμοκρασία και την ποιότητα της ατμόσφαιρας σε μια ευρεία περιοχή της Μέσης Ανατολής. Παρά τις αρχικές εκτιμήσεις για πιθανή «πυρηνικού τύπου» ψύξη της ατμόσφαιρας, οι μετέπειτα επιστημονικές μελέτες έδειξαν ότι οι επιπτώσεις ήταν κυρίως περιφερειακές και όχι παγκόσμιες, αν και ιδιαίτερα έντονες σε τοπική κλίμακα. Το γεγονός αυτό ανέδειξε πόσο ευάλωτο είναι το κλιματικό σύστημα ακόμη και σε ανθρώπινες δραστηριότητες που εκτυλίσσονται σε περιορισμένη γεωγραφική κλίμακα, όταν η έκτασή τους είναι μεγάλη. Παράλληλα, έδειξε ότι οι πόλεμοι μπορούν να μετατραπούν σε ισχυρούς παράγοντες περιβαλλοντικής διαταραχής, με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ το πεδίο της στρατιωτικής σύγκρουσης. Σήμερα, καθώς νέες εντάσεις και συγκρούσεις εμφανίζονται στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος με το Ιράν βρίσκεται σε εξέλιξη, είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς ποιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις μπορεί να προκύψουν. Η εμπειρία του Κουβέιτ, όμως, λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι επιπτώσεις των πολεμικών ενεργειών δεν περιορίζονται μόνο στην ανθρώπινη και γεωπολιτική διάσταση, αλλά μπορούν να επηρεάσουν και την ατμόσφαιρα, το κλίμα και τα οικοσυστήματα για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά το τέλος των συγκρούσεων.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect