Ρεκόρ βροχοπτώσεων στην Ισπανία φέρνουν οι “ατμοσφαιρικοί ποταμοί”- Μπορούν να επηρεάσουν και την περιοχή μας;

Listen to this

Μεγάλα ύψη βροχής ήρθαν στην Ισπανία τις προηγούμενες ημέρες λόγω του φαινομένου του “ατμοσφαιρικού ποταμού “. Εδώ και πολλές ημέρες  έχει εμφανιστεί στη Δυτική Ευρώπη μια σχεδόν συνεχής ζώνη βροχής η οποία επεκτείνεται από την Καραιβική έως την Ισπανία . Τέτοιες στενές, μακριές ζώνες, στις οποίες ο πολύ υγρός και πλούσιος αέρας σε βροχοπτώσεις μεταφέρεται σε μεγάλες αποστάσεις,  ονομάζεται  “ατμοσφαιρικό ποτάμι” στη μετεωρολογία. Οι ατμοσφαιρικοί ποταμοί φέρουν πολλή θερμότητα και υγρασία από τις τροπικές ή υποτροπικές περιοχές σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη. Αναπτύσσονται κυρίως στα μέτωπα των περιοχών χαμηλής πίεσης

Incredible: ~2500mm (78 inches) in 20 days – 1.5X the normal yearly rainfall and it’s only February. How? A 5000 mile Tropical Atmospheric River lifted by terrain in Southern Spain. https://t.co/IZx5tXiQ0R pic.twitter.com/n09B1lJplH

— Jeff Berardelli (@WeatherProf) February 10, 2026

ΟΙ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΙ ΠΟΤΑΜΟΙ ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ

Σύμφωνα με το NOAA, ένα ενιαίο ατμοσφαιρικό ρεύμα μπορεί να φέρει ποσότητα νερού που είναι περίπου 7,5 έως 15 φορές πάνω από την ποσότητα νερού που μεταφέρει ο ποταμός του Μισισιπή στις όχθες του. Ο κίνδυνος πλημμυρών αυξάνεται λόγω ατμοσφαιρικών ποταμών. Η ζώνη υετού μπορεί να οδηγήσει σε πλημμύρες ανάλογα με τη δύναμη του ατμοσφαιρικού ποταμού.

Οι ατμοσφαιρικοί ποταμοί μπορούν να φτάσουν σε πλάτος 500 χιλιομέτρων και μήκους περίπου 2000 χιλιομέτρων ή περισσότερο.

Οι ατμοσφαιρικοί ποταμοί αποτελούνται από στενές ζώνες ενισχυμένης μεταφοράς  υδρατμών, συνήθως κατά μήκος των ορίων μεταξύ μεγάλων περιοχών αποκλίνουσας επιφανειακής ροής αέρα, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων μετωπικών ζωνών σε συνδυασμό με εξωτροπικούς κυκλώνες που σχηματίζονται πάνω από τους ωκεανούς.

Εάν ο ποταμός “ρέει” ή βρίσκεται πάνω από την ίδια περιοχή ξανά και ξανά, τότε τα σύννεφα προκαλούν επίσης έντονες βροχοπτώσεις σε αυτή την περιοχή. Ως αποτέλεσμα, οι μεγάλες ποσότητες βροχής συσσωρεύονται σε σύντομο χρονικό διάστημα, αυξάνοντας τον κίνδυνο πλημμύρας. Στην Αμερική τα συστήματα  Pineapple Express είναι οι πλέον συχνοί και αντιπροσωπευτικοί τύποι ατμοσφαιρικών ποταμών. Το όνομα οφείλεται στους θερμούς υδρατμούς που προέρχονται από τους τροπικούς της Χαβάης που ακολουθούν διάφορα μονοπάτια προς τη δυτική Βόρεια Αμερική, φθάνοντας σε γεωγραφικά πλάτη από την Καλιφόρνια και τον Βορειοδυτικό Ειρηνικό έως τη Βρετανική Κολομβία και ακόμη και τη νοτιοανατολική Αλάσκα Η σειρά των ατμοσφαιρικών ποταμών που κατακλύζουν την Καλιφόρνια θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ευπρόσδεκτη ανακούφιση για την επίμονη ξηρασία της πολιτείας.

ΟΙ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΙ ΠΟΤΑΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ – ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΠΗΡΕΑΣΟΥΝ ΚΑΙ ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ;

Η ανάλυση των μεγαλύτερων 10 πλημμυρών στο κάτω Ρήνο, μεταξύ 1817 και 2015, δείχνει ότι όλες αυτές οι ακραίες κορυφές πλημμυρών έχουν προηγηθεί έως και 7 ημέρες εκ των προτέρων, με έντονη μεταφορά υγρασίας από την Τροπική Βόρεια Ατλαντική λεκάνη με τη μορφή στενών ζωνών επίσης γνωστές επίσης ως ατμοσφαιρικά ποτάμια. Τα περισσότερα από τα ατμοσφαιρικά ποτάμια που σχετίζονται με αυτά τα γεγονότα πλημμύρας είναι ενσωματωμένα στα ενδιάμεσα μέτωπα των εξωτροπικών κυκλώνων. Η τυπική ατμοσφαιρική κυκλοφορία μεγάλης κλίμακας που οδηγεί σε έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες στο κατώτερο Ρήνο χαρακτηρίζεται από ένα κέντρο χαμηλής πίεσης νότια της Γροιλανδίας, το οποίο μεταναστεύει προς την Ευρώπη και ένα σταθερό κέντρο υψηλής πίεσης πάνω από το βόρειο τμήμα της Αφρικής και το νότιο τμήμα του στην Ευρώπη που λειτουργούν για τη θετική φάση της ταλάντωσης του Βόρειου Ατλαντικού.

Στις ημέρες που προηγούνται των κορυφών των πλημμυρών, παρατηρείται χαμηλότερη (άνω) σύγκλιση επιπέδων (απόκλιση) πάνω από την αναλυθείσα περιοχή, η οποία υποδεικνύει ισχυρές κατακόρυφες κινήσεις και έντονες βροχοπτώσεις. Η κάθετα ενσωματωμένη μεταφορά υδρατμών (IVT) υπερβαίνει τα 600 kg M -1 S -1 για τις μεγαλύτερες πλημμύρες, σηματοδοτώντας αυτά ως πολύ ισχυρά ARS.

Μεγάλα ύψη βροχής λόγω ατμοσφαιρικού ποταμιού είχαμε στην Ευρώπη τον Δεκέμβριο του 2023  όταν ήρθαν μεγάλα ύψη υετού που κατέληξαν στις Άλπεις και τα Βαλκάνια .

Για ημέρες είχε είχε  εμφανιστεί στην Ευρώπη μια σχεδόν συνεχής ζώνη βροχής η οποία επεκτείνονταν από τα νοτιοανατολικά των Αζορών, σε όλη τη δυτική ακτή της Γαλλίας και έφτασε τις Άλπεις. Η κυκλογέννεση και το Ν-ΝΔ ρεύμα στην περιοχή οδήγησε την Μετεωρολογική Υπηρεσία του Μαυροβουνίου να εκδώσει δελτίο επικίνδυνων φαινομένων και  έδωσε την ονομασία “Cassandra”  στην κακοκαιρία που προκάλεσε πλημμύρες και κατολισθήσεις στα δυτικά Βαλκάνια, με 14 νεκρούς στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη

Η κύρια διαταραχή της κακοκαιρίας #Cassandra γνωρίζαμε ότι θα περάσει βόρεια της Ελλάδος, χωρίς να μας επηρεάζει στο βαθμό όσο τα ΒΔ Βαλκάνια (εκεί υπήρχε κόκκινος συναγερμός) και αυτό το τονίζαμε στη σχετική μας ανάρτηση,  όπου φυσικά δεν αποκλείαμε τις κατά τόπους ισχυρές βροχές και καταιγίδες  κυρίως στα δυτικά και τα βορειοανατολικά τμήματα , λόγω της διέλευσης του μετώπου της Cassandra. Η Cassandra γεννήθηκε στον κόλπο της Γένοβας και κινήθηκε γρήγορα ΒΑ . 

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΙ ΠΟΤΑΜΟΙ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΚΑΙ ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΗΡΕΑΣΟΥΝ ;

Αν και η Μεσόγειος δεν έχει την ωκεάνια διάσταση του Ειρηνικού, παρουσιάζει δικούς της «συμπαγείς» ατμοσφαιρικούς ποταμούς, μικρότερου μήκους αλλά υψηλής αποτελεσματικότητας. Αυτοί οι ποταμοί συχνά εμφανίζουν καμπύλη πορεία, ακολουθώντας τη δομή των υφέσεων στη δυτική λεκάνη και αντλούν υγρασία από θερμούς θαλάσσιους όγκους όπως το Ιόνιο και το Τυρρηνικό πέλαγος . Με άλλα λόγια, η Μεσόγειος έχει αναπτύξει το δικό της “κλιματικό ισοδύναμο” των ARs, το οποίο μπορεί να γίνει καταστροφικό όταν συνδυαστεί με έντονη ορογραφία.

Η ΟΡΟΓΡΑΦΙΑ ΩΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ

Όταν ο υγρός διάδρομος από το Ιόνιο «χτυπάει» στα υψώματα της Πίνδου, συμβαίνει το αναπόφευκτο . Η υγρασία ανυψώνεται, συμπυκνώνεται και μετατρέπεται σε βροχή. Η ορογραφική ανύψωση είναι ένας από τους πιο ισχυρούς παγκόσμιους ενισχυτές της βροχής. Οι ατμοσφαιρικοί ποταμοί είναι ουσιαστικά «οχήματα» που τροφοδοτούν διαρκώς αυτόν τον μηχανισμό. Αυτό εξηγεί γιατί τα γεγονότα εντονότατου υετού στην Ήπειρο έχουν στη βάση τους ένα κοινό χαρακτηριστικό .  Την υψηλή υγρασία, την επίμονη ροή και την  ισχυρή  ανοδική κίνηση των αερίων μαζών.

IVT – Ο ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΥ ΟΡΙΖΕΙ ΤΟΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΠΟΤΑΜΟ

Ο χάρτης IVT (Integrated Vapor Transport) δείχνει πόση υγρασία μεταφέρεται οριζόντια μέσα στην ατμόσφαιρα, όχι απλώς πόση υγρασία υπάρχει. Είναι δηλαδή ένας χάρτης ροής υδρατμών, που συνδυάζει δύο κρίσιμες παραμέτρους . Πόσο νερό περιέχει η ατμόσφαιρα (υγρασία / IWV) και πόσο γρήγορα και προς ποια κατεύθυνση το μεταφέρουν οι άνεμοι. Ο IVT είναι επομένως η “ισχύς” του υγρού ρεύματος. Γι’ αυτό χρησιμοποιείται διεθνώς για την ανίχνευση των ατμοσφαιρικών ποταμών. Στον παρακάτω χάρτη που παραθέτουμε,  βλέπουμε την χρωματική ένδειξη με την ένταση του IVT . Τα χρώματα δείχνουν το μέγεθος της μεταφοράς υδρατμών σε μονάδες kg m⁻¹ s⁻¹. Οι χαμηλές τιμές μας δειχνουν αδύναμη μεταφορά και οι υψηλές τιμές πολύ ισχυρή μεταφορά. Στη Μεσόγειο, τιμές πάνω από 250–300 kg/m/s θεωρούνται σημαντικές.

Στον χάρτη υπάρχουν οι ισοβαρείς επιφανειακής πίεσης (SLP) οι οποίες μας  βοηθούν να δούμε την κυκλωνική κυκλοφορία που οδηγεί τη ροή υγρασίας, τις περιοχές σύγκλισης, και τη σχέση της δυναμικής με τη μεταφορά υδρατμών. Ο IVT δεν δείχνει βροχή. Δείχνει την ενέργεια και την ποσότητα υγρασίας που κατευθύνεται προς μια περιοχή. Όταν ένας διάδρομος υψηλού IVT κατευθύνεται σε ορεινή περιοχή (π.χ. Πίνδος, Άλπεις, κ.α), τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα παρατεταμένων καταιγίδων, ορογραφικής ενίσχυσης και πλημμυρικών επεισοδίων μεγάλης κλίμακας. Γι’ αυτό και οι χάρτες IVT θεωρούνται πλέον βασικό εργαλείο πρόγνωσης ακραίου υετού .

Ο χάρτης  IVT του CW3E  (GFS run 23/11/2025) παρουσιάζει έναν καθαρό, ενισχυμένο υγρό διάδρομο στον Ατλαντικό και έναν μικρότερο στη Μεσόγειο . Παρουσιάζει το παγκόσμιο παράδειγμα ενός AR σε μεγάλο μήκος, με στενή δομή και υψηλό IVT. Αυτό αποτελεί το πρότυπο σύγκρισης για τη Μεσόγειο, στην οποία η γεωμετρία διαφέρει αλλά ο μηχανισμός είναι ίδιος.  Στον συγκεκριμένο χάρτη που ισχύει για την Τρίτη 25/11/2025 εμφανίζονται τιμές που ξεπερνούν τον κίτρινο χρωματικό κώδικα για την περιοχή μας (που η Ελλάδα διακρίνεται οριακά)  Όπως είπαμε η βασική φυσική ποσότητα ενός AR είναι ο IVT (Integrated Vapor Transport), δηλαδή η ολοκληρωμένη μεταφορά υδρατμών σε όλη τη στήλη της ατμόσφαιρας. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία (Guan & Waliser, Ralph et al., Davolio et al.) αν ο IVT > 250 kg m⁻¹ s⁻¹ στη Μεσόγειο, τότε έχουμε ισχυρή υποψηφιότητα για AR κάτι το οποίο επιβεβαιώνεται . Αν ο IVT > 300–350 kg m⁻¹ s⁻¹ τότε υπάρχει αυξημένη πιθανότητα ακραίων φαινομένων. Τέλος αν ο ΙVT > 500 kg m⁻¹ s⁻¹ τότε έχουμε μεγάλης κλίμακας επεισόδιο, με πιθανές υπερκαταιγίδες ορογραφίας .

Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΙΤΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ

Οι εικόνες με τις ιστορικές περιπτώσεις της Ιταλίας (1966 και 2018) δείχνουν:

• IVT έως 1200–1250 kg m⁻¹ s⁻¹
• Μήκος AR έως 8000 km
• Υετός  > 750 mm / 48 ώρες ή > 800 mm / 72 ώρες

Πρόκειται για παγκοσμίως ιστορικά γεγονότα. Η Μεσόγειος μπορεί να δημιουργήσει ARs παρόμοιας δομής με μικρότερη απόδοση, αλλά ικανά να προκαλέσουν ακραίες πλημμύρες. Το επεισόδιο της ΒΔ Ελλάδας τον Νοέμβριο στην πραγματικότητα προσομοιάζει αυτά τα γεγονότα σε μικρογραφία και έχουμε αναφερθεί εκτενώς σε προηγούμενο άρθρο μας .

Συμπερασματικά μπορούμε να αναφέρουμε ότι το επεισόδιο των εξαιρετικά μεγάλων βροχοπτώσεων στη ΒΔ Ελλάδα τον Νέμβριο του 2025 δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός. Αντιπροσωπεύει έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς μηχανισμούς στις Μεσογειακές υδρομετεωρολογικές καταστροφές. Την λειτουργία ενός Ατμοσφαιρικού Ποταμού προσαρμοσμένου στα γεωγραφικά χαρακτηριστικά της Μεσογείου.Το φαινόμενο συνδύασε έναν επίμονο διάδρομο υψηλής υγρασίας, ισχυρή χαμηλού επιπέδου σύγκλιση, θερμή θαλάσσια υποστήριξη, εξαιρετικά ευνοϊκή ορογραφία για ανύψωση, και σημαντικές αποκλίσεις EFI από το κλιματικό πρότυπο. Το αποτέλεσμα ήταν ένα πολύωρο επεισόδιο έντονων καταιγίδων και ακραίου υετού , που εξηγείται μόνο μέσω της κατανόησης των ατμοσφαιρικών ποταμών στη Μεσόγειο. Με άλλα λόγια  η κακοκαιρία του Νοεμβρίου λειτούργησε ως ένας αυθεντικός μεσογειακός ατμοσφαιρικός ποταμός ― και αυτό πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπ’ όψιν στον σχεδιασμό πρόγνωσης, προειδοποίησης και αντιπλημμυρικής προστασίας. 

Κλείνοντας- και για να απανξτήσουμε στο ερώτημα του αρχικού τίτλου-  ναι,  μπορούμε να επηρεαστούμε  από ατμοσφαιτρικούς ποταμούς , όμως για τις επόμενες ημέρες δεν διαφαίνεται τέτοια τάση  . Παρόλα αυτά οι βροχές θα είναι ικανοποιτικές σε μεγάλο μέρος της χώρας  μας .

Πηγές – Βιβλιογραφία

• Guan, B. & Waliser, D.E. (2015). Detection of atmospheric rivers: Evaluation and application of an algorithm for global studies. JGR Atmospheres, 120, 12514–12535
• Davolio, S. et al. (2020). Heavy precipitation over Italy from Mediterranean storms: role of moisture sources and atmospheric rivers. Monthly Weather Review, 148(9) \
• Davolio, S. (2025). Atmospheric rivers in the Mediterranean basin and heavy precipitation over northern Italy. EGU General Assembly; και preprint: Detection of atmospheric rivers affecting the Mediterranean basin
• ECMWF (2017, 2018). Extreme Forecast Index (EFI) – εκπαιδευτικές σημειώσεις και Forecast User Guide.
• Hersbach, H. et al. (2020). The ERA5 global reanalysis. Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society, 146, 1999–2049
• https://hess.copernicus.org/articles/24/5125/2020/hess-24-5125-2020.html
• https://blogs.agu.org/geospace/2013/07/19/most-of-europes-extreme-rains-caused-by-rivers-in-the-atmosphere/

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect