Οι Αλκυονίδες ημέρες στον Αριστοτέλη και στη σύγχρονη μετεωρολογία – Η προοπτική του καιρού

Listen to this

Ο Αριστοτέλης θεμελίωσε την έννοια της φύσης όχι μόνο μέσα από το ειδικό του έργο «Φυσικά» και τα «Μετά τα Φυσικά», αλλά και μέσω ενός ευρύτατου σώματος πραγματειών, όπου η φυσική του φιλοσοφία διαχέεται και ωριμάζει. Στα έργα «Περὶ Οὐρανοῦ», «Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς» και ιδίως στα «Μετεωρολογικά», η φύση δεν αντιμετωπίζεται ως αφηρημένη έννοια, αλλά ως ζωντανό, παρατηρήσιμο σύστημα, υποκείμενο σε νόμους και αιτίες. Μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης εγκαθίσταται αρχικά στην Άσσο της Μικράς Ασίας και κατόπιν στη Μυτιλήνη. Η μετακίνηση αυτή σηματοδοτεί και μια βαθιά ανανέωση των επιστημονικών του ενδιαφερόντων. Η επαφή με το φυσικό περιβάλλον του Αιγαίου τον οδηγεί σε μια συστηματική στροφή προς τη μελέτη των ζώων, των φυτών και των φυσικών φαινομένων. Ο κόσμος των έμβιων οργανισμών αποτέλεσε για τον Σταγειρίτη φιλόσοφο μια αληθινή αποκάλυψη.

Με παρατηρητικότητα και μεθοδικότητα κατέγραψε, ταξινόμησε και ανέλυσε πλήθος στοιχείων, τα οποία δεν αντιμετώπισε αποσπασματικά αλλά ως μέρη ενός ενιαίου φυσικού συνόλου. Καρπός αυτής της προσπάθειας είναι τα λεγόμενα φυσιογνωστικά έργα του, με κορυφαίο το «Περὶ ζῴων ἱστορίαι», θεμέλιο λίθο της βιολογίας. Για τη συγγραφή τους, ο Αριστοτέλης αξιοποίησε τόσο παλαιότερες πηγές –τους προσωκρατικούς φιλοσόφους, τον Ηρόδοτο και τον Ησίοδο– όσο και την προσωπική του εμπειρία από επιτόπιες παρατηρήσεις στην Τρωάδα και τη Λέσβο. Εκεί καθιέρωσε τον ρόλο του παρατηρητή της φύσης, επιτρέποντας στην εμπειρία να συμπληρώνει και να ελέγχει τη θεωρία.

Όπου δεν διέθετε άμεση γνώση, αναζήτησε τη συνδρομή των «ειδικών» της εποχής: βοσκών, ψαράδων, κυνηγών, μελισσοκόμων, κτηνοτρόφων και κτηνιάτρων. Η γνώση, για τον Αριστοτέλη, δεν ήταν αποκλειστικό προνόμιο του φιλοσόφου, αλλά αποτέλεσμα συλλογικής εμπειρίας. Ανάμεσα στις παρατηρήσεις του περιλαμβάνονται διαπιστώσεις που αποτέλεσαν σταθμό στην ιστορία της επιστήμης: η αναγνώριση των κητωδών ως θηλαστικών, η διάκριση χόνδρινων και οστέινων ιχθύων, η περιγραφή της εμβρυϊκής ανάπτυξης των πτηνών και η πρώιμη κατανόηση της λειτουργίας του αγγειακού συστήματος των θηλαστικών. Η ουσία της συμβολής του Αριστοτέλη μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: η φύση ερμηνεύεται πλέον με όρους παρατήρησης, βιολογίας και φυσικής αιτιότητας — όχι μύθου.

---

Οι Αλκυονίδες ημέρες στον Αριστοτέλη και στη σύγχρονη μετεωρολογία

Η έννοια των Αλκυονίδων ημερών συνδέεται από την αρχαιότητα με έναν ιδιαίτερο χειμερινό καιρό ηρεμίας και φωτός. Στη μυθολογική παράδοση, πρόκειται για τις ημέρες που ο Δίας γαλήνευε τη θάλασσα, ώστε η Αλκυόνη να μπορέσει να επωάσει τα αυγά της. Ο Αριστοτέλης, ωστόσο, προσεγγίζει το φαινόμενο όχι μυθολογικά αλλά παρατηρησιακά.

Σήμερα, το χρονικό πλαίσιο των Αλκυονίδων ημερών τοποθετείται μεταξύ 15 Δεκεμβρίου και 15 Φεβρουαρίου, με συχνότερη εμφάνιση στο δεύτερο μισό του Ιανουαρίου. Το διάστημα αυτό εμπεριέχει τόσο τον συμβολισμό του χειμερινού ηλιοστασίου όσο και τη βιολογική περίοδο επώασης των αλκυόνων.

Ο σύγχρονος μετεωρολογικός ορισμός

Από μετεωρολογικής άποψης, οι Αλκυονίδες ημέρες δεν αποτελούν ένα μοναδικό ή σπάνιο φαινόμενο, αλλά μια στατιστικά επαναλαμβανόμενη περίοδο καλοκαιρίας μέσα στον χειμώνα.

Συνοπτικά, ως Αλκυονίδες ημέρες ορίζονται οι ημέρες εκείνες:

• μεταξύ 16 Δεκεμβρίου και 16 Φεβρουαρίου,
• κατά τις οποίες επικρατεί αντικυκλωνική κυκλοφορία πάνω από τη χώρα,
• με ελάχιστη θερμοκρασία άνω των 4°C,
• μέγιστη θερμοκρασία άνω των 14°C,
• μικρή ή καθόλου νεφοκάλυψη,
• και ασθενείς ανέμους, με μέση ένταση έως 2 μποφόρ (≈ 6 κόμβους).

Ο καιρός αυτές τις ημέρες «κυλά» ήπια: ηλιοφάνεια, σχετική άπνοια και αίσθηση θερμικής άνεσης, σε έντονη αντίθεση με το υπόλοιπο χειμερινό σκηνικό.

Χωρικές διαφοροποιήσεις και στατιστικά στοιχεία

Η εμφάνιση των Αλκυονίδων δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη την Ελλάδα. Σε ορεινές ή ηπειρωτικές περιοχές, το κριτήριο της ελάχιστης θερμοκρασίας συχνά δεν πληρούται, με αποτέλεσμα να μην καταγράφονται ως Αλκυονίδες, παρότι επικρατεί ηλιοφάνεια. Στο λεκανοπέδιο της Αττικής, ωστόσο, οι Αλκυονίδες ημέρες είναι συχνότερες και πιο έντονες. Αυτό οφείλεται στη δημιουργία αντικυκλωνικού πεδίου υψηλών πιέσεων, το οποίο «παγιδεύει» θερμές αέριες μάζες και διατηρεί σταθερές συνθήκες για περισσότερες ημέρες.

Τα τελευταία 50 χρόνια έχουν καταγραφεί πάνω από 240 Αλκυονίδες ημέρες:

• 112 τον Ιανουάριο,

• 74 τον Δεκέμβριο,

• 54 τον Φεβρουάριο.

Το 58% αυτών διήρκεσε δύο συνεχόμενες ημέρες, το 30% τρεις ημέρες, ενώ υπήρξαν και χρονιές με ελάχιστες ή και μηδενικές εμφανίσεις.

Εν κατακλείδι οι Αλκυονίδες ημέρες αποτελούν ένα σπάνιο παράδειγμα όπου μύθος, φιλοσοφία και επιστήμη συναντώνται. Από τον Αριστοτέλη έως τη σύγχρονη μετεωρολογία, παραμένουν μια υπενθύμιση ότι ακόμη και στον πυρήνα του χειμώνα, η φύση διατηρεί στιγμές ισορροπίας, φωτός και σιωπηλής τάξης.

Οι επόμενες δυο τρείς ημέρες θα μας τις θυμίζουν , αλλά δεν θα είναι Αλκυονίδες ημέρες , κυρίως λόγω των ελαχίστων θερμοκρασιών -που παρότι ανεβαίνουν – θα εξακολουθήσουν να μη τηρούν τα παραπάνω κριτήρια , κυρίως για τη Βόρεια Ελλάδα . Αλλαγή στο σκηνικό του καιρού το Σαββατοκύριακο .

15ΗΜΕΡΗ ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΑΘΗΝΑΣ 

10ΗΜΕΡΗ ΠΡΟΓΝΩΣΗ

Δείτε αναλυτικό βίντεο που καιρού για τις επόμενες ημέρες , όπου η θερμοκρασία από τιμές πανω από τα κανονικά επίπεδα , Σάββατο και κυρίως την Κυριακή και τη Δευτέρα  πέφτει σε τιμές κάτω από τις κανονικές , αλλά μετά και πάλι ανεβαίνει .

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect