Μπορεί οι φετινές φθινοπωρινές βροχές να είχαν, στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, ποτιστικό και ευεργετικό χαρακτήρα, όμως η Ανδρος είχε —και πάλι— τη δική της ιδιαιτερότητα. Η ραγδαιότητα των φαινομένων, μέσα σε λίγες μόλις ώρες, προκάλεσε τοπικά προβλήματα στο Νειμποριό, θυμίζοντας σε πολλούς τις πλημμύρες που είχαν πλήξει τις Στενιές ακριβώς την ίδια ημερομηνία πριν από έξι χρόνια. Η σύμπτωση δεν είναι τυχαία· αποκαλύπτει τη φυσική ευαισθησία του νησιού, όπου η απότομη γεωμορφολογία και οι κλειστές λεκάνες απορροής μετατρέπουν κάθε δυνατή βροχή σε δοκιμασία για τις υποδομές και το έδαφος. Η φετινή βροχή δεν είχε το μέγεθος αυτής του 2019. Ισχυρές βροχοπτώσεις σημειώθηκαν ωστόσο σήμερα σε όλη την Άνδρο , καθώς ένας οργανωμένος πυρήνας καταιγίδων που νωρίς το απόγευμα επηρέασε την Αττική σταδιακά κινήθηκε ανατολικά και μετά από 2 περίπου ώρες επηρέασε το νησί . Στο βίντεο που ακολουθεί διακρίνεται η κίνηση των καταιγίδων που κυριολεκτικά σάρωσαν την Άνδρο.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Στον μετεωρολογικό σταθμό του Γαυρίου που λειτουργεί το ΕΑΑ/Μeteo σημειώθηκαν 45 χιλιοστά βροχής , ενώ στη θαλάσσια περιοχή παρουσιάστηκε και υδροσίφωνας. Σε άλλες περιοχές του νησιού δεν αποκλείεται τα ύψη βροχής να ήταν μεγαλύτερα.
Σe αυτό το σημείο αξ;iζει να σημειώσω ότι ακριβώς πριν 6 χρόνια στις 7 Οκτωβρίου 2019 στις Στενιές έιχαμε μεγάλες καταστροφές από ανάλογη νεροποντή. Αξίζει να παρατηρήσετε ότι εκείνη η καταιγίδα με την φετινή, ακολούθησαν ακριβώς την ίδια πορεία !
Το να ξεπεράσουμε στις Κυκλάδες ακόμη και τα 100 χιλιοστά βροχής τον Οκτώβριο δεν είναι πρωτοφανές, όμως είναι αρκετά σπάνιο . Με βάση τα δεδομένα της ΕΜΥ σε άλλα νησιά ανάλογη περίπτωση είχαμε τον Οκτώβριο του 2005 στη Νάξο με 134 χιλιοστά, το 1955 στη Σύρο με 127, 4 χιλιοστά βροχής καθώς επίσης και το 1970 και 1989 με 106 και 101 χιλιοστά βροχής αντίστοιχα. Η σημερινή έντονη καταιγίδα που έπληξε αργά το απόγευμα της Τρίτης το Νειμποριό προκάλεσε σοβαρά τοπικά προβλήματα χωρίς πολύ μεγάλα ύωη βροχής όπως θα δούμε παρακάτω. Πλημμύρισε το ποτάμι φέρνοντας εκατοντάδες κυβικά χώματος και κλαδιών, τα οποία έκλεισαν την έξοδο προς τη θάλασσα και τόνοι λάσπης πλημμύρισαν το οδόστρωμα.
Η Άνδρος αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα νησιωτικού μικροκλίματος στο Αιγαίο, όπου η τοπογραφία, οι θαλάσσιες ροές και η δομή των λεκανών απορροής δημιουργούν συνθήκες που ενισχύουν τη ραγδαιότητα των φαινομένων. Παρά το σχετικά μικρό της μέγεθος, το νησί διαθέτει ορεινό ανάγλυφο με απότομες κλίσεις, έντονες εναλλαγές ύψους και πολλούς χειμάρρους μικρού μήκους αλλά μεγάλης κλίσης. Αυτά τα στοιχεία ευνοούν την ταχεία συγκέντρωση υδάτων μετά από ισχυρές βροχοπτώσεις.
Όταν η βροχή ξεπεράσει ένα κρίσιμο όριο —ιδίως πάνω από 30–40 mm/ώρα—, οι απορροές κατακλύζουν σε λίγα λεπτά τις χαμηλότερες περιοχές. Επιπλέον, η θέση του νησιού —στην «πύλη» του βορείου Αιγαίου— το καθιστά ιδιαίτερα εκτεθειμένο σε υγρές και ασταθείς αέριες μάζες που κινούνται από το Ιόνιο ή το Αιγαίο. Τα τελευταία χρόνια, οι συχνές μεταφορές υγρασίας σε συνδυασμό με τοπικές θαλάσσιες αύρες οδηγούν σε ενισχυμένα κατακόρυφα ρεύματα, άρα και σε καταιγίδες μεγάλης έντασης ακόμη κι όταν τα μοντέλα δείχνουν ήπιο συνολικό υετό. Σημαντικός παράγοντας είναι και η ανθρωπογενής παρέμβαση: Η τσιμεντοποίηση των πρανών, η απουσία συντήρησης των ρεμάτων και η ανεπαρκής απορροή ομβρίων στους παραλιακούς οικισμούς επιτείνουν τα φαινόμενα. Έτσι, η ίδια ποσότητα βροχής που σε άλλη περιοχή θα περνούσε απαρατήρητη, στην Άνδρο μπορεί να προκαλέσει τοπική πλημμύρα, όπως συνέβη τόσο στις Στενιές το 2019 όσο και στο Νειμποριό φέτος.
Η επαναληψιμότητα των φαινομένων στην ίδια ημερομηνία —αρχές Οκτωβρίου— πιθανόν να συνδέεται με την περιοδικότητα των πρώτων φθινοπωρινών υετών, όταν το έδαφος είναι ακόμη ξηρό και η απορροφητικότητα χαμηλή. Αυτή η χρονική συγκυρία μετατρέπει τις βροχές σε «καταιγιστικές» απορροές, προκαλώντας πρόσκαιρη υπερχείλιση των χειμάρρων. Η Άνδρος, με την πλούσια υδρογραφία και το ενεργό ανάγλυφό της, υπενθυμίζει πως ακόμη και οι ευεργετικές φθινοπωρινές βροχές χρειάζονται ολοκληρωμένο σχεδιασμό αντιπλημμυρικής προστασίας, διατήρηση φυσικών ρεμάτων και συνεχή παρακολούθηση από μετεωρολογικούς και υδρολογικούς σταθμούς.
Η συνολική βροχόπτωση στον Μετεωρολογικό Σταθμό στις Στενιές Ανδρου του κ. Γιάννη Μπουκουβάλα ήταν 31.82 mm , με δύο εξάρσεις τις απογευματινές ώρες . Η απόσταση απο το Νειμποριό δεν υπερβαίνει τ0 1,5 km σε ευθεία γραμμή και δεν πρέπει να υπήρχε μεγάλη διαφοροποίηση στην τάξη μεγέθους του υετού μεταξύ Στενιών και Νειμποριού.
Από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 η ΕΜΥ είχε εγκαταστήσει μετεωρολογικό σταθμό στη Φάσα, κυρίως για μετρήσεις ανέμου, όμως σύντομα τέθηκε εκτός λειτουργίας χωρίς να υπάρξει μέριμνα επισκευής. Σήμερα, χάρη στις ιδιωτικές πρωτοβουλίες, όπως του κ. Γιάννη Μπουκουβάλα στις Στενιές, διαθέτουμε ξανά αξιόπιστα δεδομένα. Παράλληλα, εξελίσσονται προσπάθειες για νέες εγκαταστάσεις στο πλαίσιο παρακολούθησης των πηγών της Άνδρου. Κατά τη γνώμη μου, το νησί χρειάζεται τουλάχιστον τρεις σταθμούς — σε Γαύριο, Χώρα και Κόρθι — με σταθερή χρηματοδότηση και τεχνική υποστήριξη, ώστε να εξασφαλιστεί η μακροχρόνια λειτουργία τους. Θα αναφερθώ αναλυτικά σε επόμενο άρθρο.
Η καταιγίδα προς το βράδυ κινήθηκε στο ανατολικό Αιγαίο όπου και εκεί κατά τόπους παρουσίασε μεγάλες εντάσεις και ραγδαιότητα . Από την Τετάρτη και για 5 με 6 μέρες δεν προβλέπονται βροχές και έτσι ο Δήμος θα μπορέσει να αποκαταστήσει τις ζημιές που έπληξαν το νησί .
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect