Η Κυριακή των Βαΐων σηματοδοτεί την αρχή της Μεγάλης Εβδομάδος, της πιο έντονης, από λατρευτική άποψη, περιόδου του ελληνικού ετήσιου εορτολογικού κύκλου. Η πραγματικότητα αυτή, σε συνδυασμό με την ένταξή της στο πλαίσιο των ανοιξιάτικων εορτών, αποτελούν τους δύο βασικούς άξονες γύρω από τους οποίους δομείται η εθιμική φυσιογνωμία της εορτής, με βάση στοιχεία φυτολατρίας και φυσιολατρίας, που έχουν αρχαιότατη καταγωγή. Για τον λόγο αυτό όλοι οι ναοί στολίζονται με βάγια, σε ανάμνηση των βαΐων των φοινίκων, που κρατούσαν οι υποδεχόμενοι τον Ιησού Χριστό Ιουδαίοι, κατά την είσοδό του στα Ιεροσόλυμα. Γιορτάζεται μία εβδομάδα πριν το Πάσχα και αναπολεί τη θριαμβευτική είσοδο του Ιησού Χριστού στα Ιεροσόλυμα, όπου ο κόσμος Τον υποδέχτηκε με βαΐα (φοίνικες ή κλαδιά ελιάς) και φωνάζοντας: «Ωσαννά! Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου!» Αυτή η σκηνή συμβολίζει: Τον θρίαμβο του Χριστού ως Βασιλιά και Μεσσία. Την προαίσθηση του Πάθους Του, αφού λίγες μέρες αργότερα θα σταυρωθεί. Την ειρήνη και την ελπίδα, καθώς τα κλαδιά ελιάς είναι σύμβολο ειρήνης.
ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΒΑΙΩΝ
Σύμφωνα με πηγές , το έθιμο αυτό ήταν εν χρήσει από την Εκκλησία ήδη από τον 9ο αιώνα .
Στα βάγια δίνεται ιδιαίτερη εθιμική σημασία, σε πολλές δε περιοχές τα πλέκουν σε σχήμα σταυρού και τα φυλάγουν στα οικιακά εικονοστάσια. Μετά την πανηγυρική θεία λειτουργία της Κυριακής των Βαΐων, έπαιρναν από το ναό χλωρά κλαδιά δάφνης, τα οποία είχαν προσκομίσει από την προηγούμενη ημέρα οι νιόπαντροι της χρονιάς εκείνης, και είχαν ευλογηθεί από τον ιερέα. Τα κλαδιά αυτά αποτελούσαν το κύριο σύμβολο μιας οικιακής τελετουργίας, σύμφωνα με την οποία οι γυναίκες πήγαιναν σε όλα τα δωμάτια του σπιτιού, κουνώντας τα «βάγια» και λέγοντας «μέσα βάγια και χαρές, όξω ψύλλοι, κόριζες». Επίσης, με τα «βάγια» αυτά συνήθιζαν να αλληλοαγγίζονται, με σκοπό την εξασφάλιση υγείας, ή να χτυπούν ελαφρά τις έγκυες γυναίκες, πιστεύοντας ότι θα γεννήσουν ευκολότερα. Πίστευαν επίσης ότι το ζευγάρι εκείνο που θα πήγαινε πρώτο τα «βάγια» στην εκκλησία θα πρωτογεννούσε αγόρι, σύμφωνα με την πάγια αντίληψη του λαού για την προτίμηση των αρσενικών παιδιών, άρα η διακεκριμένη συμμετοχή στην τελετουργία γινόταν μέσο διάδοσης και προσπορισμού και ιδιαίτερης γονιμικής δύναμης.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Τα δροσερά και φρέσκα κλαδιά είχαν, κατά την συνειρμική λαϊκή σκέψη, μια ακατανίκητη γονιμική δύναμη, η οποία έπρεπε τελετουργικά να περάσει σε ανθρώπους, σοδειές και ζώα, με στόχο πάντοτε την καλοχρονιά και την επιβίωση της κοινότητας. Οι μαντικές αυτές τελετουργίες σχετίζονται βέβαια με την πανάρχαια πίστη στην μαντική αξία των μεγάλων ετήσιων εορτολογικών στιγμών, που λόγω της θρησκευτικής σπουδαιότητάς τους αποκτούν στα μάτια του λαού ιδιαίτερο υπερφυσικό και συμβολικό κύρος για την παραδοσιακή καθημερινότητα των πιστών. Ανάλογες περιγραφές υπάρχουν από διάφορες περιοχές του Ελληνισμού, όπως από το Ελληνικό (Λοζέτσι) Ιωαννίνων, από τη Μάνη, από την Αιτωλία, από τη Λέσβο και τις απέναντί της Κυδωνίες της Μικράς Ασίας.
Άλλα έθιμα της Κυριακής των Βαΐων . Α. Η Λαμπρή Πομπή και ο Αγιασμός των Βαΐων΄Κατά τη Θεία Λειτουργία, οι πιστοί κρατούν βαΐα (φοίνικες ή κλαδιά ελιάς), τα οποία ευλογούνται από τον ιερέα. Αυτά τα κλαδιά: Συμβολίζουν την υποδοχή του Χριστού από τον λαό. Θεωρούνται αγιασμένα και πολλοί τα φυλασσούν σπίτια τους ως προστασία από το κακό. Σε ορισμένες περιοχές, τα βαΐα καίγονται την Καθαρά Δευτέρα του επόμενου έτους για να φτιάξουν την τέφρα των Σταυρών. Β. Η Κατασκευή Σταυρών από Βαΐα Σε πολλά μέρη, τα παιδιά μαθαίνουν να πλέκουν σταυρούς από τα φύλλα των φοινίκων ή της ελιάς. Αυτή η παράδοση: Είναι συμβολή στη θρησκευτική εκπαίδευση των νέων. Δίνει δημιουργικό χαρακτήρα στην ημέρα. Γ. Οι Εορταστικές Τραπέζες Παρά το ότι βρισκόμαστε ακόμα στη Νηστεία, η Κυριακή των Βαΐων είναι μια χαρούμενη ημέρα. Σε ορισμένες περιοχές, παρασκευάζονται ειδικά πιάτα, όπως: Λαγάνα (μια ειδική άζυμος πίτα). Φαγητά με θαλασσινά (όπως καλαμαράκια ή χταπόδι). Δ. Το Έθιμο του «Βαϊοφόρου» Σε μερικά χωριά, ένας νεαρός (συνήθως ο νεότερος της εκκλησίας) επιλέγεται ως «Βαϊοφόρος» και κρατάει ένα μεγάλο κλαδί ελιάς κατά τη διάρκεια της πομπής. Αυτό συμβολίζει: Την αθωότητα. Την συμβολική παρουσία του Χριστού μέσα στην κοινότητα.
ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΩΝ ΒΑΙΩΝ
Όπως μου ανέφερε η μητέρα μου την Κυριακή των Βαΐων στις Στενιές μετά τον εκκλησιασμό μεταφέραμε στα σπίτια τους σταυρούς από βάγια και υπήρχε το έθιμο να τρώμε ψάρια ( κατάλυση ιχθύος, εν όψει και της αυστηρής νηστείας της Μεγάλης Εβδομάδος, που ακολουθούσε) . Οι μανάδες μας ,στόλιζαν ένα σταυρό με λουλούδια και μαζί με ένα καλαθάκι που εμείς τα παιδιά πέρναμε στο χέρι , πηγαίναμε στα σπίτια του χωριού και λέγαμε τα καλάντα .
«Την ημέρα των Βαγιώ τρώμε ψάρι και κολιό /και την άλλη Κυριακή τρώμε το ψητό αρνί».
Αντί για χρήματα οι χωριανοί μας κέρναγαν αυγά τα οποία τα βάζαμε στο καλαθάκι και τα δίναμε μετά στις μανάδες μας για να χρησιμοποιήσουν είτε για τα Πασχαλινά αυγά ή για τα βάλουν στον Λαμπριάτη (δείτε την αυθεντική συνταγή!).
Το ίδιο έθιμο γινόταν και σε άλλες περιοχές της χώρας μας όπου και εκεί χαρακτηριστικό της ημέρας ήταν τα «βαΐτικα» τραγούδια, που ως κάλαντα τραγουδούσαν στα σπίτια ομάδες παιδιών. Πρόκειται για αγερμικά δημοτικά τραγούδια που τραγουδιούνται κατά την Κυριακή των Βαΐων και την παραμονή της, στα σπίτια των χωριών και περιέγραφαν τα γεγονότα της δεσποτικής εορτής της Κυριακής των Βαΐων αλλά και της ανάστασης του Λαζάρου.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Η Κυριακή των Βαΐων είναι μια ημέρα γεμάτη σύμβολα, παράδοση και πίστη. Από την αγία πομπή μέχρι την κατασκευή σταυρών και τις τοπικές παραδόσεις, αυτά τα έθιμα ενώνουν το παρελθόν με το παρόν, διατηρώντας ζωντανή την πνευματική κληρονομιά μας. Είναι μια ευκαιρία να αναλογιστούμε την ελευθερία και την ελπίδα που φέρνει ο Χριστός, αλλά και να γιορτάσουμε με απλότητα και χαρά, όπως έκανε ο λαός των Ιεροσολύμων πριν από 2.000 χρόνια.
«Ωσαννά ευλογημένος ο ερχόμενος!»