Η ομίχλη που σκέπασε το Αιγαίο στις 19 Αυγούστου 2026 – Όταν η θάλασσα «κλέβει» λίγους βαθμούς από τον υγρό αέρα

Listen to this

Η σημερινή εικόνα στις Κυκλάδες θυμίζει την περίφημη «ανεδοσα» της Σαντορίνης – και οι θερμοκρασίες θάλασσας και το σημείο δρόσου μάς εξηγούν γιατί.  Η ομίχλη που εμφανίστηκε σήμερα, Τετάρτη 19 Αυγούστου 2026, σε τμήματα του Αιγαίου και ιδιαίτερα στην περιοχή των Κυκλάδων δεν είναι ένα συνηθισμένο θέαμα για την καρδιά του καλοκαιριού. Ωστόσο, από μετεωρολογική άποψη, το φαινόμενο έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα και αρκετά καθαρή εξήγηση.

Μου θύμισε ένα παλαιότερο άρθρο που είχα γράψει τον Μάιο του 2020 για την περίφημη «ανέδοσα» της Σαντορίνης, όπως αποκαλούν οι ντόπιοι τη λεπτή ομίχλη που μερικές φορές εισχωρεί στην Καλντέρα και τυλίγει τα πρανή της.

Τότε επρόκειτο για μια χαρακτηριστική περίπτωση ομίχλης οριζόντιας μεταφοράς – advection fog.

Κάτι ανάλογο φαίνεται ότι συνέβη και σήμερα στο Αιγαίο, αν και βρισκόμαστε στα μέσα Αυγούστου.

Το «κλειδί» βρίσκεται στη θερμοκρασία της θάλασσας

Τα σημερινά δεδομένα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το επιχειρησιακό προϊόν του Copernicus Marine Service για τη Μεσόγειο παρέχει καθημερινές δορυφορικές αναλύσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας σε εξαιρετικά υψηλή χωρική ανάλυση, έως 0,01°. Για τη σημερινή ημέρα, 19 Αυγούστου, το προϊόν είναι ήδη διαθέσιμο και αφορά τη λεγόμενη foundation SST, δηλαδή ουσιαστικά τη νυχτερινή θερμοκρασία της θαλάσσιας επιφάνειας χωρίς την πρόσκαιρη ημερήσια θέρμανση από τον ήλιο.

Στην περιοχή των κεντρικών και βόρειων Κυκλάδων η θάλασσα βρισκόταν περίπου στους 23–24°C. Ενδεικτικά, σημερινές δορυφορικές εκτιμήσεις δίνουν: Μύκονος: περίπου 23,3°C Νάξος: περίπου 23,5°C Τήνος: περίπου 23,4°C .  Οι τιμές αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία, επειδή έρχονται σε αντίθεση με την εικόνα που έχουμε συνήθως για έναν καυτό Αύγουστο: η θάλασσα στο συγκεκριμένο τμήμα του Αιγαίου παρέμενε σχετικά δροσερή.

Και αυτό ακριβώς είναι το πρώτο συστατικό του φαινομένου.

Το δεύτερο συστατικό: ένας αέρας γεμάτος υδρατμούς

Ακόμη πιο αποκαλυπτικές είναι οι μετρήσεις της ατμόσφαιρας. Στη Μύκονο, τις πρώτες ώρες της 19ης Αυγούστου, καταγράφονταν θερμοκρασίες 23–24°C, αλλά το σημείο δρόσου ήταν ταυτόχρονα 22–23°C, με σχετική υγρασία που έφθανε το 94%. Οι άνεμοι ήταν μάλιστα πολύ ασθενείς ή και σχεδόν άπνοια. Αυτή η μικρή λεπτομέρεια ουσιαστικά εξηγεί πολλά. Όταν η θερμοκρασία του αέρα είναι, για παράδειγμα, 24°C και το σημείο δρόσου 23°C, χρειάζεται να χάσει μόλις έναν βαθμό για να φθάσει στον κορεσμό. Και τότε αρχίζει η συμπύκνωση. Οι αόρατοι υδρατμοί μετατρέπονται σε τεράστιο αριθμό μικροσκοπικών σταγονιδίων νερού. Και αυτά τα σταγονίδια είναι η ομίχλη.

Ένας βαθμός μπορεί να είναι αρκετός

Αυτό ίσως είναι και το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της σημερινής περίπτωσης. Δεν απαιτείται πάντοτε να έχουμε μια θάλασσα πολύ ψυχρότερη κατά 5 ή 10 βαθμούς από τον αέρα. Όταν η αέρια μάζα είναι ήδη σχεδόν κορεσμένη, αρκεί μια πολύ μικρή ψύξη. Φανταστείτε μια αέρια μάζα με: Θερμοκρασία αέρα: 24°C Σημείο δρόσου: 23°C Θερμοκρασία θάλασσας: 23–23,5°C Ο αέρας που κινείται πάνω από αυτήν τη σχετικά δροσερή θαλάσσια επιφάνεια χάνει λίγη θερμότητα από τα κατώτερα στρώματά του. Μόλις η θερμοκρασία του πλησιάσει το σημείο δρόσου, η σχετική υγρασία γίνεται πρακτικά 100%. Και τότε:  υδρατμοί → συμπύκνωση → μικροσκοπικά σταγονίδια → ομίχλη. Αυτός είναι ο βασικός μηχανισμός της ομίχλης μεταφοράς.

Γιατί η στεριά παίζει επίσης ρόλο

Μέσα στην ημέρα οι βραχώδεις και άνυδρες επιφάνειες των Κυκλάδων θερμαίνονται πολύ γρηγορότερα από τη θάλασσα. Το νερό διαθέτει πολύ μεγαλύτερη θερμοχωρητικότητα και αντιδρά πολύ πιο αργά στις μεταβολές της θερμοκρασίας. Έτσι μπορεί το μεσημέρι η ξηρά να θερμαίνεται έντονα, ενώ λίγα χιλιόμετρα μακριά η επιφάνεια της θάλασσας εξακολουθεί να βρίσκεται στους 23–24°C. Δημιουργείται επομένως ένα έντονο θαλάσσιο–χερσαίο θερμικό κοντράστ. Παρ’ όλα αυτά, χρειάζεται μια διευκρίνιση σε σχέση και με όσα είχαμε γράψει για την «ανέδοσα» το 2020: η υψηλή θερμοκρασία της στεριάς από μόνη της δεν δημιουργεί την ομίχλη μεταφοράς. Ο καθοριστικός παράγοντας είναι η θερμοκρασία της επιφάνειας πάνω από την οποία κινείται η υγρή αέρια μάζα σε σχέση με το σημείο δρόσου του αέρα. Αυτό είναι το φυσικό «κατώφλι» που πρέπει να ξεπεραστεί.

Γιατί ήταν ευνοϊκές οι σημερινές συνθήκες

Σήμερα συνέπεσαν αρκετοί παράγοντες: Πρώτον, η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας σε τμήματα των Κυκλάδων ήταν σχετικά χαμηλή, περίπου 23–24°C. Δεύτερον, στα κατώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας υπήρχε πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε υδρατμούς. Τρίτον, η διαφορά μεταξύ θερμοκρασίας και σημείου δρόσου κατά τόπους ήταν εξαιρετικά μικρή – μόλις 1 έως 2°C. Τέταρτον, οι ασθενείς άνεμοι τις νυχτερινές και πρώτες πρωινές ώρες επέτρεψαν στην πολύ υγρή αέρια μάζα να παραμείνει κοντά στη θαλάσσια επιφάνεια χωρίς να υπάρξει ισχυρή κατακόρυφη ανάμειξη.

Δεν είναι τυχαίο ότι για τη σημερινή ημέρα είχε επισημανθεί πιθανότητα εμφάνισης ομίχλης στις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα.

Από τη θάλασσα στα νησιά

Όταν η ομίχλη σχηματιστεί πάνω από τη θάλασσα, ένας ασθενής οριζόντιος άνεμος μπορεί να τη μεταφέρει. Έτσι μπορεί ξαφνικά να τη δούμε να εισχωρεί σε έναν όρμο, να ανεβαίνει στις χαμηλές πλαγιές ενός νησιού ή να καλύπτει τοπικά έναν οικισμό. Γι’ αυτό και το φαινόμενο σε ένα νησί όπως η Σαντορίνη μπορεί να γίνει τόσο εντυπωσιακό. Η ιδιαίτερη μορφολογία της Καλντέρας αναγκάζει το υγρό θαλάσσιο στρώμα να κινηθεί επάνω στα απότομα πρανή. Με την πρόσθετη αυτή ανύψωση ο αέρας ψύχεται ακόμη περισσότερο και η συμπύκνωση ενισχύεται. Και τότε δημιουργείται εκείνη η χαρακτηριστική λευκή «δαντέλα» που οι Σαντορινιοί ονόμασαν ανεέδοσα.

Δεν είναι σύννεφο που «κατέβηκε»

Πολλές φορές παρατηρώντας τέτοιες εικόνες έχουμε την εντύπωση ότι ένα σύννεφο κατέβηκε και ακούμπησε στη θάλασσα. Με φυσικούς όρους, βέβαια, η ομίχλη είναι πράγματι ένα σύννεφο που βρίσκεται σε επαφή με την επιφάνεια. Η διαφορά βρίσκεται στον μηχανισμό δημιουργίας του. Εδώ δεν χρειάστηκε η έντονη ανοδική κίνηση που δημιουργεί τα συνηθισμένα νέφη σε μεγαλύτερα ύψη. Η ψύξη έγινε ουσιαστικά από κάτω: ο θερμός και εξαιρετικά υγρός αέρας πέρασε πάνω από μια ψυχρότερη θαλάσσια επιφάνεια και έφθασε στο σημείο κορεσμού.

Το Αιγαίο μπορεί να κρύβει εκπλήξεις ακόμη και τον Αύγουστο

Έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε τον Αύγουστο στο Αιγαίο με τον ήλιο, τη ζέστη και κυρίως τα μελτέμια. Η σημερινή εικόνα μάς θυμίζει όμως πόσο λεπτές μπορεί να είναι οι ισορροπίες στα κατώτερα εκατοντάδες μέτρα της ατμόσφαιρας. Μερικές φορές δεν χρειάζεται μια θεαματική μεταβολή του καιρού. Χρειάζεται απλώς: μια σχετικά δροσερή θάλασσα στους 23–24°C, ένας πολύ υγρός αέρας στους 23–24°C, ένα σημείο δρόσου στους 22–23°C και λίγος χρόνος ώστε η θάλασσα να αφαιρέσει από τον αέρα έναν ή δύο βαθμούς.

Ο αέρας φθάνει στον κορεσμό. Και εκεί που πριν υπήρχε καθαρός ορίζοντας, ξαφνικά γεννιέται ένα λευκό πέπλο πάνω από το Αιγαίο. Μια αυγουστιάτικη εκδοχή της παλιάς «ανεδοσάς».

Πηγές δεδομένων: Copernicus Marine Service – Mediterranean Sea High Resolution and Ultra High Resolution Sea Surface Temperature Analysis,  meteo.gr

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.