Η πρόσφατη κακοκαιρία της 24ης Ιουλίου 2026 δεν αποτέλεσε απλώς ένα ακόμη επεισόδιο θερινής αστάθειας. Τα πρώτα πειραματικά αποτελέσματα δείχνουν ότι σε αρκετές περιοχές της χώρας η βροχή ήταν πολύ ασυνήθιστη έως και εξαιρετικά ακραία για την εποχή, εφόσον συγκριθεί με την κλιματολογική συμπεριφορά του Ιουλίου.
Με στόχο μια πιο αντικειμενική αποτίμηση του επεισοδίου, εφαρμόσαμε για πρώτη φορά έναν πειραματικό μετεωρολογικό πυρήνα του δείκτη K‑RPI, ο οποίος αποτυπώνει τη σπανιότητα της ημερήσιας βροχόπτωσης σε σχέση με την κλιματολογία. Στην παρούσα του μορφή, ο δείκτης αυτός δεν αποσκοπεί ακόμη στην πλήρη εκτίμηση των επιπτώσεων, αλλά στην ποσοτική ανάδειξη της μετεωρολογικής βαρύτητας του επεισοδίου.
Η μεθοδολογία
Για την κατασκευή της κλιματολογικής βάσης χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα ERA5‑Land για την περίοδο 1991–2020. Από αυτά υπολογίστηκαν, για κάθε σημείο πλέγματος και για κάθε μήνα του έτους, τα βασικά ποσοστημόρια (percentiles) της ημερήσιας βροχής, και ειδικότερα τα p90, p95, p98, p99 και p99.5.
Στη συνέχεια, για το επεισόδιο της 24ης Ιουλίου 2026, χρησιμοποιήθηκαν τα 48 μισάωρα αρχεία του δορυφορικού προϊόντος NASA GPM IMERG, από τα οποία υπολογίστηκε το αθροιστικό ύψος βροχής 24ώρου. Η ημερήσια αυτή βροχόπτωση συγκρίθηκε, σε κάθε σημείο του χώρου, με τα αντίστοιχα κλιματικά όρια του Ιουλίου από το ERA5‑Land.
Με βάση αυτή τη σύγκριση προέκυψε μια εξαβάθμια κλίμακα σπανιότητας:
- 0: κάτω από το p90
- 1: από p90 έως p95
- 2: από p95 έως p98
- 3: από p98 έως p99
- 4: από p99 έως p99.5
- 5: ίση ή μεγαλύτερη από το p99.5
Με απλά λόγια, όσο υψηλότερη είναι η κλάση, τόσο πιο σπάνιο και κλιματολογικά ακραίο θεωρείται το ημερήσιο ύψος βροχής για την εποχή και την περιοχή.
Τι έδειξε η ανάλυση
Η ανάλυση δείχνει ότι μεγάλο μέρος της ηπειρωτικής χώρας εντάσσεται στις κλάσεις 3 έως 5, δηλαδή σε επίπεδα που αντιστοιχούν σε βροχές πολύ ασυνήθιστες έως εξαιρετικά ακραίες για τον Ιούλιο. ( Η Μέση βροχή ελληνικής ξηράς ήταν 11.1 mm , Μέγιστη βροχή ελληνικής ξηράς: 51.1 mm , Μέγιστη κλάση K-RPI: 5
Μέση κλάση K-RPI: 2.83 )
Ειδικότερα:
- Η κλάση 3+ καλύπτει περίπου το 53,3% της ελληνικής ξηράς.
- Η κλάση 4+ καλύπτει περίπου το 38,5% της ελληνικής ξηράς.
- Η κλάση 5, δηλαδή η υψηλότερη βαθμίδα σπανιότητας, καταλαμβάνει περίπου το 29,7% της ελληνικής ξηράς.
Η εικόνα αυτή υποδηλώνει ότι το επεισόδιο δεν μπορεί να θεωρηθεί ένα συνηθισμένο θερινό πέρασμα αστάθειας. Αντίθετα, σε πολλές περιοχές είχε χαρακτήρα εξαιρετικά σπάνιου μετεωρολογικού γεγονότος για την εποχή, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη ότι βρισκόμαστε στην «καρδιά» του καλοκαιριού.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Ο υπό εξέταση δείκτης μάς επιτρέπει να απαντήσουμε σε ένα βασικό ερώτημα: πόσο σπάνια ήταν αυτή η βροχή για τον Ιούλιο; Η απάντηση είναι ότι η βροχόπτωση της 24ης Ιουλίου 2026 ήταν, σε πολλές περιοχές, κλιματολογικά πολύ ισχυρή, με τοπικά χαρακτηριστικά που προσεγγίζουν ή και υπερβαίνουν τα ανώτερα άκρα της κατανομής του μήνα. Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι επιπτώσεις ήταν ίδιες παντού. Η πραγματική επικινδυνότητα ενός επεισοδίου δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο σπάνια ή ισχυρή είναι η βροχή, αλλά και από μια σειρά άλλων παραγόντων, όπως η πυκνότητα του πληθυσμού, η έκθεση υποδομών και οικισμών, η τρωτότητα των περιοχών, το ανάγλυφο, η προϋπάρχουσα κατάσταση του εδάφους, η οργάνωση του αποστραγγιστικού δικτύου.
Γι’ αυτό και το παρόν προϊόν περιγράφεται σκόπιμα ως πειραματικός μετεωρολογικός πυρήνας και όχι ακόμη ως πλήρης δείκτης κινδύνου.
Χρειάζονται και οι δημογραφικοί παράγοντες;
Η απάντηση είναι ναι, στο επόμενο στάδιο. Η σημερινή μορφή του K‑RPI αποτυπώνει τον μετεωρολογικό πυρήνα του επεισοδίου, δηλαδή τη σπανιότητα της βροχής σε σχέση με την κλιματολογία. Αυτό είναι ένα ουσιαστικό πρώτο βήμα, γιατί μας δίνει μια καθαρή, ποσοτική και συγκρίσιμη εικόνα της έντασης του φαινομένου. Ωστόσο, για να φτάσουμε σε έναν πιο πλήρη δείκτη επικινδυνότητας ή δυνητικών επιπτώσεων, θα πρέπει στο μέλλον να ενσωματωθούν και παράγοντες όπως: η πληθυσμιακή έκθεση, η τρωτότητα, η μορφολογία του εδάφους, η αστικοποίηση, η προηγούμενη υγρασία/κορεσμός του εδάφους.
Με αυτόν τον τρόπο, ο δείκτης θα μπορεί να περάσει από τη μετεωρολογική σπανιότητα σε μια πιο ολοκληρωμένη εκτίμηση της δυνητικής επικινδυνότητας.
Συμπεράσματα
Η πρώτη πειραματική εφαρμογή του K‑RPI για την 24η Ιουλίου 2026 δείχνει ότι η πρόσφατη κακοκαιρία είχε, σε πολλές περιοχές της χώρας, ουσιαστική μετεωρολογική βαρύτητα και δεν ήταν ένα απλό επεισόδιο θερινής αστάθειας.
Το γεγονός ότι τόσο μεγάλο μέρος της ελληνικής ξηράς εντάσσεται στις ανώτερες κλάσεις σπανιότητας επιβεβαιώνει ότι επρόκειτο για ένα επεισόδιο με έντονο κλιματολογικό αποτύπωμα για τον Ιούλιο. Παράλληλα, η ανάλυση αυτή ανοίγει τον δρόμο για τη σταδιακή ανάπτυξη ενός πιο ολοκληρωμένου επιχειρησιακού δείκτη, ο οποίος στο μέλλον θα συνδυάζει τη μετεωρολογική πληροφορία με δεδομένα έκθεσης και τρωτότητας.
Με άλλα λόγια, αυτό που παρουσιάζεται σήμερα από το kolydas.eu είναι το πρώτο επιχειρησιακό βήμα: ένας δείκτης που δεν απαντά ακόμη στο «τι ζημιές προκάλεσε», αλλά απαντά με αρκετή σαφήνεια στο «πόσο ασυνήθιστο ήταν αυτό που συνέβη».
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.