Καθώς πλησιάζουμε στο τελευταίο δεκαήμερο του Ιουλίου, τα μετεωρολογικά μοντέλα συγκλίνουν σε ένα ιδιαίτερα θερμό επεισόδιο που διαφαίνεται να επηρεάζει τον ηπειρωτικό κορμό της Ελλάδας, από τις 21 έως και τουλάχιστον τις 23 Ιουλίου. Η τελευταία πρόγνωση του AIFS Ensemble *** (16 Ιουλίου 00Z) ενισχύει αυτήν την εκτίμηση, παρουσιάζοντας αξιόλογη θερμική μεταφορά στα 850 hPa, που ξεκινά το βράδυ της 20ής Ιουλίου και κορυφώνεται την 22η και 23η Ιουλίου, με θερμοκρασίες που ενδέχεται να αγγίξουν ή και να ξεπεράσουν το κατώφλι των 25°C σε εκείνο το επίπεδο της τροπόσφαιρας των 850 hPa. Σημειώνουμε ότι η στάθμη των 850 hPa (1500m) χρησιμοποιείται συχνά για την ανάλυση των θερμοκρασιακών μεταβολών στο κατώτερο στρώμα της ατμόσφαιρας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η τελική διαμόρφωση της θερμοκρασίας στην επιφάνεια επηρεάζεται από παράγοντες όπως η παρουσία ή απουσία νεφών, καθώς και η ένταση και η διεύθυνση του ανέμου. Κατά κανόνα όμως η Θερμοκρασία στην επιφάνεια= Θερμοκρασία στα 850 hPa + 15°C . Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι στην Αθήνα υπάρχουν πιθανότητες να φτάσουμε ή να ξεπεράσουμε τους 40 βαθμούς Κελσίου.
Όμως, η αναμενόμενη αυτή εξέλιξη έρχεται με αρκετές μετεωρολογικές επιφυλάξεις, παρότι η γενική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας (μεταφορά από ανατολική Μεσόγειο και Μέση Ανατολή) δείχνει να ευνοεί θερμές συνθήκες, και η διασπορά των μελών του AIFS αλλά και των άλλων μοντέλων μετά τις 21 Ιουλίου είναι αισθητά αυξημένη. Αυτό σημαίνει ότι η πιθανότητα εκδήλωσης καύσωνα είναι μεν αυξημένη, αλλά όχι ακόμη 100% επιβεβαιωμένη ως προς την ένταση και τη διάρκεια. Η συμπεριφορά του μελτεμιού, η ενδεχόμενη μετατόπιση του αυλώνα στην κεντρική Ευρώπη και η δυναμική εξέλιξη των υψηλών πιέσεων πάνω από τα Βαλκάνια, παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες.
Η σύγκλιση πάντως προς θερμές συνθήκες είναι ορατή τόσο στο ECMWF, όσο και στο GFS και τώρα πλέον και στο AIFS, το οποίο μάλιστα παρουσιάζει μεγαλύτερη δυναμική θερμικής μεταφοράς σε ορισμένα μέλη. Η εμπειρική ανάγνωση τέτοιων ensemble διαγραμμάτων απαιτεί διαρκή παρακολούθηση, καθώς ένα σενάριο με θερμοκρασίες στα 850 hPa >24°C μπορεί να μεταφραστεί σε επιφανειακές μέγιστες >40–41°C, ιδιαίτερα σε ηπειρωτικά και αστικά περιβάλλοντα με χαμηλή νυχτερινή αποφόρτιση θερμότητας.
Το μοντέλο AIFS που αναφέρω εναι μια από τις πιο πρόσφατες προσθήκες στον χώρο της αριθμητικής πρόγνωσης καιρού, και αποτελεί πειραματικό/καινοτόμο προγνωστικό μοντέλο που έχει αναπτυχθεί από το ECMWF (Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων Καιρού), στο πλαίσιο της μετάβασης σε μοντέλα πρόγνωσης που βασίζονται σε Τεχνητή Νοημοσύνη (AI-based Forecasting Systems). AIFS = Artificial Intelligence Forecasting System . Δηλαδή, πρόγνωση Καιρού με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά μοντέλα αριθμητικής πρόγνωσης (όπως το IFS, GFS, ICON, WRF), που βασίζονται στη λύση διαφορικών εξισώσεων φυσικής της ατμόσφαιρας, το AIFS εκπαιδεύεται με τεράστιους όγκους ιστορικών καιρικών δεδομένων και μαθαίνει να προβλέπει την εξέλιξη των μεταβλητών (θερμοκρασία, πίεση, υετός κ.λπ.) μέσω deep learning τεχνικών, χωρίς να λύνει τις φυσικές εξισώσεις. Το AIFS είναι το πρώτο AI-based προγνωστικό μοντέλο υψηλής ανάλυσης που δοκιμάζεται από μείζονα μετεωρολογικό οργανισμό (ECMWF). Είναι ένα από τα βήματα προς το μέλλον της πρόγνωσης, όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη πιθανόν θα συμπληρώνει – ή και αντικαθιστά – εν μέρει τα σημερινά φυσικά μοντέλα.
ΒΙΝΤΕΟ ME ΤΙΣ ΠΡΟΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣTA 850hPa
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΧΑΡΤΩΝ ΤΩΝ 850 hPa
Η σταδιακή άνοδος της θερμοκρασίας τις επόμενες ημέρες αποτελεί μια εξελισσόμενη ατμοσφαιρική πραγματικότητα για τη χώρα μας, ειδικά για τα ηπειρωτικά τμήματα της νότιας και κεντρικής Ελλάδας. Η προσοχή πολλών έχει στραφεί στον χάρτη του ECMWF για τη στάθμη των 850 hPa τη Δευτέρα 21 Ιουλίου 2025, 03:00 UTC (06:00 τοπική ώρα), ο οποίος παρουσιάζει μια εντυπωσιακή εικόνα από πλευράς θερμοκρασιακής διάταξης.
Σε αυτό το επίπεδο (~1.500 μέτρα υψόμετρο), η θερμοκρασία του αέρα μάς δίνει μια εξαιρετικά αξιόπιστη ένδειξη για τη θερμική δυναμική που πρόκειται να εκδηλωθεί στην επιφάνεια – υπό την προϋπόθεση, φυσικά, ότι οι συνθήκες είναι καθαρά διαυγείς και χωρίς εμπόδια ακτινοβολίας ή έντονα ρεύματα. Ωστόσο, πίσω από αυτόν τον, φαινομενικά εντυπωσιακό, χάρτη κρύβονται αβεβαιότητες, και για τον λόγο αυτό χρειάζεται να είμαστε εξαιρετικά προσεκτικοί στην ερμηνεία και στην επικοινωνία των προγνώσεων. Οι γραμμές με διακεκομμένο φούξια χρώμα αναπαριστούν τις ισόθερμες (θερμοκρασίες σε °C). Παρατηρούμε ότι η ισόθερμη των 25°C επεκτείνεται από τα νότια της Αλγερίας – Τυνησίας, περνά από τη θαλάσσια περιοχή νότια της Ιταλίας και της Σικελίας, αγγίζει το νότιο Ιόνιο, τα δυτικά και κεντρικά της Πελοποννήσου και διασχίζει το Αιγαίο, την Ανατολική Στερεά και Θεσσαλία, και εκτείνεται μέχρι τη δυτική Τουρκία (αν και διακόπτεται πρόσκαιρα) . Πρακτικά, αυτή η διάταξη είναι ενδεικτική θερμής μεταφοράς αέριας μάζας από τη βόρεια Αφρική και την Ανατολική Μεσόγειο προς την Ελλάδα. Οι μαύρες ισουψείς απεικονίζουν το ύψος του επιπέδου των 850 hPa. Η διάταξη αυτή είναι συμβατή με καλοκαιρινές αντικυκλωνικές συνθήκες, που ευνοούν στασιμότητα και επιτρέπουν συσσώρευση θερμότητας στα κατώτερα στρώματα.
Γιατί δεν αρκεί ένας χάρτης για να «κηρύξουμε» καύσωνα
Η τάση θερμής μεταφοράς είναι ξεκάθαρη. Όμως, οι ισόθερμες δεν είναι προγνωστικά δεδομένα από μόνες τους – είναι σενάρια που προκύπτουν από στατιστικές πιθανότητες. Αυτός ο χάρτης ανήκει σε μία χρονική αποκοπή ενός μοντέλου (ένα μέλος του ECMWF), αλλά πίσω του κρύβεται η διακύμανση και η διασπορά των μελών. Αυτό φαίνεται και από τα ensemble μετεωγράμματα που αναλύσαμε προηγουμένως: μετά την 21η Ιουλίου, οι διακυμάνσεις στις θερμοκρασίες στα 850 hPa αυξάνονται αισθητά. Ορισμένα μέλη δίνουν 24–26°C, άλλα μόλις 21°C. Αυτή η ποικιλία στα σενάρια δεν επιτρέπει ακόμη ακριβείς εκτιμήσεις για τις μέγιστες θερμοκρασίες στην επιφάνεια ή τον καθορισμό της διάρκειας του επερχόμενου θερμού επεισοδίου.
Η ανάγκη για επιστημονική επιφύλαξη και δεοντολογική στάση
Είναι συχνό – και ίσως ανθρώπινο – να επικεντρώνεται η προσοχή στα νούμερα: «θα φτάσει 42°C», «το θερμότερο κύμα του καλοκαιριού», «ιστορικός καύσωνας». Ωστόσο, η επιστημονική πρόγνωση δεν λειτουργεί με τίτλους, αλλά με πιθανολογική εκτίμηση, συνεχές re-evaluation και επιφύλαξη. Κατά την άποψή μας είναι ακόμη νωρίς καθώς η διασπορά στα ensemble είναι υψηλή μετά τις 21/7 – και υπάρχει αβεβαιότητα για την ένταση. Επίσης δεν γνωρίζουμε ακόμη τη συμπεριφορά του μελτεμιού – διότι αν ενισχυθεί, μπορεί να περιορίσει τις μέγιστες θερμοκρασίες, όπως και έγινε αυτή την περίοδο. Πάντως πρέπει να σημειώσω ότι ο δείκτης θερμικής καταπόνησης (WBGT) – που πρέπει να εξεταστεί εντός 2–3 ημερών πριν το επεισόδιο – είναι αυτός που καθορίζει αν θα ληφθούν μέτρα για εργασία, ή τουριστικούς χώρους και έχουμε χρόνο να το δούμε μέσα στο Σαββατοκύριακο. Η ερχόμενη Παρασκευή 19 Ιουλίου είναι το κατάλληλο χρονικό ορόσημο για ασφαλέστερες εκτιμήσεις καθώς τότε τα προγνωστικά μοντέλα θα έχουν βελτιωμένη σύγκλιση, η τάση του μελτεμιού θα είναι πιο σαφής και θα μπορούμε να συνδυάσουμε θερμοκρασία + υγρασία + άνεμο + ακτινοβολία για να υπολογιστεί ο δείκτης θερμικής καταπόνησης με πραγματικά δεδομένα. Θα είναι τότε σωστό να εκδοθούν οδηγίες από την Πολιτική Προστασία και όχι νωρίτερα.
ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝΤΑΣ ΤΑ 50 ΜΕΛΗ ΤΟΥ ECMWF ENS
Τα “Postage Stamp Charts” (ή γράμματα μικρού μεγέθους κατά λέξη) του ECMWF είναι ένας ιδιαίτερος τρόπος οπτικής παρουσίασης των ensemble προβλέψεων. Ο όρος προέρχεται από το γεγονός ότι κάθε μικρό “κουτί” στο διάγραμμα θυμίζει γραμματόσημο (postage stamp), επειδή έχει μικρό μέγεθος και περιέχει μία πρόγνωση από ένα συγκεκριμένο μέλος του ensemble. Ο σκοπός τους είναι να απεικονίσουν τη διασπορά και την αβεβαιότητα της πρόγνωσης με τρόπο οπτικό και άμεσο. Το διάγραμμα μας είναι ένα Postage Stamp Chart του ECMWF για την Δευτέρα 21 Ιουλίου 2025, 12:00 UTC, και δείχνει τη διασπορά των 50 ensemble μελών (ENS) του ECMWF όσον αφορά τη θερμοκρασία στα 850 hPa (με ισόθερμες των +16°C και +6°C και τη μέση επιφανειακή πίεση (MSLP) (μαύρες γραμμές ανά 5 hPa).
Παρατηρούμε ότι ισόθερμη των +16°C βρίσκεται βόρεια της Ελλάδας σε όλα τα μέλη, με την Ελλάδα να βρίσκεται σταθερά στην περιοχή των 20–25°C. Αυτό υποστηρίζει επιφανειακές θερμοκρασίες 38–41°C, ειδικά αν επικρατεί διαυγής ατμόσφαιρα χωρίς ισχυρό μελτέμι, ενω στην επιφάνεια οι ισοβαρείς δείχνουν ευρεία αντικυκλωνική κυκλοφορία από τη Βόρεια Αφρική έως τη Μέση Ανατολή. Ουσιαστικά δεν υπάρχει παρουσία κλειστού χαμηλού, η ατμόσφαιρα παρουσιάζει σταθερότητα και καταβατική συμπίεση, που ενισχύει τη θέρμανση. Το συγκεκριμένο postage stamp chart είναι σπάνια καθαρό σε σύγκλιση. Δείχνει ότι η θερμή μεταφορά από Αφρική και Τουρκία προς την Ελλάδα είναι πολύ πιθανή για τη Δευτέρα 21 Ιουλίου 2025. Αυτό σημαίνει πως ο μηχανισμός ενός σοβαρού θερμικού επεισοδίου είναι ήδη σε πλήρη εξέλιξη, και η εμπιστοσύνη του ECMWF σε αυτό το σενάριο είναι πολύ υψηλή. Υπογραμμίζουμε ότι αυτοί οι χάρτες δείχνουν την τάση και όχι την επιφανειακή θερμοκρασία και φυσικά δεν πρέπει να χρησιμοποιηθούν για να δώσουμε από τώρα νούμερα (όπως 42 ή 43°C) — διότι αυτό έρχεται μετά τη σύγκριση και επιβεβαίωση και από άλλα προϊόντα. Για πρακτικούς λόγους αναφέρουμε ότι το ECMWF προβλέπει πολύ σταθερά και ομόφωνα αυτό το θερμό επεισόδιο από τη Δευτέρα 21/7 όπου δεν υπάρχει καμία ένδειξη εναλλακτικής τροχιάς ή άλλου τύπου κυκλοφορίας που θα μπορούσε να ανατρέψει ή να περιορίσει τη ζέστη. Οι προβλέψεις είναι εντυπωσιακά ευθυγραμμισμένες, πράγμα σπάνιο στα ensemble clusters.
Κλείνοντας, διαπιστώνουμε ότι συτό το cluster plot επιβεβαιώνει την ομοφωνία των ensemble μελών στην επικείμενη θερμή μεταφορά και κυκλοφορία υψηλών πίεσεων πάνω από την ανατολική Μεσόγειο και την Ελλάδα. Δείχνει ότι η ατμοσφαιρική διάταξη που οδηγεί σε θερμή έξαρση δεν είναι απλά πιθανή — είναι κυρίαρχη. Για τις τιμές που προβλέπονται θα μιλήσουμε με πολύ καλές πιθανότητες από την ερχόμενη Παρασκευή και μετά . Το επικείμενο θερμό επεισόδιο είναι πιθανό, αλλά δεν είναι ακόμη ώριμο για ανακοινώσεις επιπέδου καύσωνα με επιχειρησιακά μέτρα.
Οι χάρτες των 850 hPa αποτελούν ένα εξαιρετικό εργαλείο για την αναγνώριση θερμικών τασεών, αλλά όχι εργαλείο πανικού ή πρόωρων αριθμητικών εκτιμήσεων. Η δεοντολογική ευθύνη των μετεωρολόγων και των επιστημόνων είναι να ενημερώνουν με σαφήνεια αλλά και με ειλικρινή επιφύλαξη, όταν οι συνθήκες δεν το επιτρέπουν. Η δημόσια εμπιστοσύνη στην πρόγνωση δεν ενισχύεται από υπερβολές, αλλά από αξιόπιστες, συγκρατημένες και έγκαιρες εκτιμήσεις, βασισμένες στα πιο πρόσφατα δεδομένα.
📌 Η σωστή πρόγνωση δεν είναι αυτή που μαντεύει, αλλά αυτή που αναγνωρίζει πότε πρέπει να περιμένει.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect