Μέχρι και τι απογευματινές ώρες της Δευτέρας 28 Απριλίου 2025 , το Black Out στην Ισπανία και σε τμήματα της νότιας Γαλλίας, συνέχιζε να επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους, προκαλώντας σοβαρές διαταραχές σε βασικές υπηρεσίες. Η αιτία αποδόθηκε σε ένα σπάνιο ατμοσφαιρικό φαινόμενο που προκάλεσε ταλαντώσεις στις γραμμές υπερυψηλής τάσης, γνωστό ως «επαγόμενη ατμοσφαιρική δόνηση». Το ερώτημα αυτό άμεσα μου έθεσε ένα εκ των ακολούθων μου στο “Χ”
Δεν ειμαι ειδικός , όμως ως η «επαγόμενη ατμοσφαιρική δόνηση» που δημιουργείται στις γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (όπως αυτές των 400 kV) είναι ένα φαινόμενο που δημιουργείται πάνω σε αυτά τα πολύ μακριά καλώδια, τα οποία είναι εκτεθειμένα στον αέρα και στις…
— Theodoros Kolydas (@KolydasT) April 28, 2025
Η απάντησή μου ήταν λακωνική , καθ’οτι υπήρχαν και εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά δεδομένα που μας είναι άγνωστα για το γεγονός και βασιζόμαστε μόνο σε δημοσιογραφικές αναδημοσιεύσεις από κάποιες κυβερνητικές πηγές.
Το πρώτο που εξηγήσαμε στην παραπάνω ανάρτηση ήταν το φαινόμενο της επαγόμενης ατμοσφαιρικής δόνησης που αναφέρεται σε ταλαντώσεις που προκαλούνται σε γραμμές υπερυψηλής τάσης λόγω απότομων και ακραίων μεταβολών της θερμοκρασίας στην ατμόσφαιρα. Αυτές οι μεταβολές δημιουργούν θερμικά ρεύματα αέρα που ασκούν δυνάμεις στις γραμμές, προκαλώντας τις να πάλλονται. Οι ταλαντώσεις αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε αστάθεια του δικτύου και, σε ακραίες περιπτώσεις, σε διακοπές ρεύματος. Οι συνέπειες του σημερινού φαινομένου-αν πράγματι οφείλονται σε αυτό τον λόγο- ήταν εκτεταμένες, με διακοπή λειτουργίας των φαναριών και των δημόσιων συγκοινωνιών, απώλεια ηλεκτροδότησης σε αεροδρόμια, όπως το Μαδρίτη-Μπαράχας, διακοπή τηλεπικοινωνιών και υπηρεσιών διαδικτύου, αναστολή λειτουργίας τρένων και μετρό σε πόλεις όπως η Μαδρίτη και η Βαλένθια και πανικός στους πολίτες, με αναφορές για μαζικές αγορές σε σούπερ μάρκετ λόγω ανησυχιών για την παροχή νερού και τροφίμων.
Οι θερμοκρασιακές μεταβολές σήμερα στην Ισπανία και Πορτογαλία δεν ήταν ιδιαίτερα ακραίες , όμως αυτό το θέμα πρέπει να διερευνηθεί σε βάθος , καθότι υπάρχουν και άλλοι παράγοντες , όπως θα δούμε παρακάτω.
ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΚΑΝΑΔΑ ΛΟΓΩ ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΟΥ ΚΑΙΡΟΥ
Στις 29–31 Οκτωβρίου 2003, μια ισχυρή γεωμαγνητική καταιγίδα προκάλεσε προβλήματα στο σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας υψηλής τάσης της Σουηδίας. Οι διακυμάνσεις του μαγνητικού πεδίου προκάλεσαν ροές επαγόμενων ρευμάτων (GICs) που οδήγησαν σε αποσυνδέσεις γραμμών και μετασχηματιστών, προκαλώντας διακοπές ρεύματος σε περιοχές όπως το Μάλμε . Αυτό το περιστατικό υπογραμμίζει την ευπάθεια των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας σε φυσικά φαινόμενα, όπως οι γεωμαγνητικές καταιγίδες, και την ανάγκη για ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών.
Συνιστούμε να διαβάσετε αναλυτικό άρθρο μας για τις επιπτώσεις του Διαστημικού Καιρού.
Γεγονός είναι οτι η επίδραση των γεωμαγνητικών φαινομένων στα συστήματα ενέργειας μπορεί να είναι πολύ σημαντική. Τα ρεύματα που επάγονται στις γραμμές μεταφοράς περνούν στο έδαφος μέσω των υποσταθμών μετασχηματιστών. Εκεί δημιουργούν κορεσμό των πυρήνων των μετασχηματιστών που μπορεί να οδηγήσει σε μια πληθώρα προβλημάτων. Η σταθερότητα του συστήματος μπορεί επίσης να καταρρεύσει καθώς οι ισοσταθμιστές της τάσης περνούν εκτός λειτουργίας. Κάτι τέτοιο συνέβη στις 13 Μαρτίου 1989 όταν ολόκληρη η περιοχή του Quebec στον Καναδά έμεινε χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα για 9 ώρες. Στην χώρα μας δεν έχουν αναφερθεί σημαντικά προβλήματα όμως τα κόστη είναι πολύ μεγάλα και οι μετασχηματιστές χρήζουν καλής συντήρησης καθώς για παράδειγμα ένας μετασχηματιστής 400 kV φτάνει τα 10 εκατ. ευρώ !
Στην σημερινή ημέρα ο ήλιος ήταν απολύτως ήρεμος και συνεπώς αποκλείεται το θέμα της ηλιακής καταιγίδας.
ΟΙ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΑ
Από πλευράς θερμοκρασιών όπως αναφέραμε προηγουμένως δεν διαφαίνονται κάποιες ακραίες καταστάσεις , αλλά και ούτε και από πλευράς ανέμων . Η αναφορά μας για το πεδίο των ανέμων γίνεται , διότι σε κάποιες ακραίες καταστάσεις ο άνεμος όταν φυσά τα καλώδια μεταφοράς ρεύματος (ιδίως στις γραμμές υπερυψηλής τάσης), μπορεί να προκαλέσει μηχανικές ταλαντώσεις. Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι: Ο αεροελαστικός συντονισμός (Aeolian vibrations) και το Galloping (χτύπημα τύπου “γαλόπ”, δηλαδή μεγάλης κλίμακας ταλαντώσεις) . Διαβάστε σχετικό άρθρο μας !
1. Αεροελαστικός συντονισμός (Aeolian Vibrations)
Όταν ένας σταθερός ή σχετικά ήπιος άνεμος (2–10 m/s) φυσά κάθετα σε ένα καλώδιο, προκαλεί το σχηματισμό στροβίλων (vortex shedding) πίσω από το καλώδιο. Οι στρόβιλοι αυτοί δημιουργούν εναλλασσόμενες δυνάμεις κάθετα στο καλώδιο. Αν η συχνότητα αυτών των εναλλασσόμενων δυνάμεων πλησιάσει ή συμπέσει με την ιδιοσυχνότητα του καλωδίου (τη φυσική συχνότητα με την οποία ταλαντώνεται), τότε συμβαίνει συντονισμός. Στον συντονισμό, η ταλάντωση ενισχύεται δραματικά: το πλάτος της δόνησης μεγαλώνει σε κάθε κύκλο. Τα καλώδια τότε πάλλονται με μεγάλα πλάτη (ακόμα και αρκετά εκατοστά ή και μέτρα). Αυτό οδηγεί σε κόπωση του υλικού λόγω συνεχών επαναλαμβανόμενων τάσεων.
Σε βάθος χρόνου, ή σε ακραίες περιπτώσεις, το καλώδιο μπορεί να ραγίσει ή να σπάσει!
2. Galloping (ταλαντώσεις μεγάλης κλίμακας)
• Συνήθως συμβαίνει όταν σχηματίζεται πάγος ή ανωμαλία πάνω στο καλώδιο (άρα αλλάζει το αεροδυναμικό του προφίλ). Ο άνεμος δημιουργεί τότε ασύμμετρες δυνάμεις και μεγάλες, αργές (χαμηλής συχνότητας) ταλαντώσεις. Αυτές είναι πολύ επικίνδυνες, γιατί μπορεί να οδηγήσουν σε επαφή γειτονικών γραμμών, σε κατάρρευση πυλώνων, η ακόμη και σε αποκόλληση του καλωδίου.
Για το τι ρόλο παίζει η ιδιοσυχνότητα του κάθε καλωδίου θυμίζουμε ότι κάθε καλώδιο έχει μια (ή περισσότερες) φυσικές συχνότητες ταλάντωσης, που εξαρτώνται από το μήκος, το πάχος, το υλικό, και την τάση με την οποία είναι τεντωμένο. Αν οι δονήσεις του ανέμου συμπέσουν με μια από αυτές, έχουμε συντονισμό ➔ εκθετική αύξηση της ενέργειας ταλάντωσης. Οι τεχνικοί των παρόχων ηλεκτρικής ενέργειας το προλαμβάνουν χρησιμοποιώντας ειδικές συσκευές απόσβεσης ταλαντώσεων στα καλώδια (dampers), π.χ. Stockbridge dampers (αυτά τα μικρά βαράκια που βλέπουμε κρεμασμένα στα καλώδια). Επίσης τοποθετούν αντικραδασμικούς αποστάτες ανάμεσα σε παράλληλα καλώδια και σχεδιάζουν τα καλώδια έτσι ώστε η ιδιοσυχνότητά τους να μην ταιριάζει με τις συχνότητες των αναμενόμενων ανέμων.
✅ Ο ήχος του ανέμου (ουσιαστικά οι ταλαντώσεις που προκαλεί) μπορεί πράγματι να σπάσει τα καλώδια
✅ Το φαινόμενο αυτό στηρίζεται σε κλασική φυσική: συντονισμό και κόπωση υλικού
✅ Σήμερα λαμβάνονται μέτρα για να το αποφεύγουν, αλλά υπό ακραίες συνθήκες, εξακολουθεί να αποτελεί κίνδυνο.
Κλείνοντας το άρθρο μας , δεν έχουμε βρεί ακόμη κάποια επαρκή Μετεωρολογική εξήγηση ή σχετική με τον Διαστημικό Καιρό για το σημερικό μπλακ αουτ στην Ιβηρική Χερσόνησο . Περιμένουμε feedback από τις επίσημες πηγές , μήπως μπορέσουμε να βγάλουμε κάποια συπεράσματα. Τα περιστατικά στην Ισπανία, τη Σουηδία και τον Καναδά καταδεικνύουν την ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση των ατμοσφαιρικών και γεωμαγνητικών συνθηκών, ενίσχυση των υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας για την αντιμετώπιση ακραίων φαινομένων, καθώς και ανάπτυξη σχεδίων αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων για την προστασία των πολιτών και των κρίσιμων υπηρεσιών. Η κατανόηση και η προετοιμασία για τέτοια φαινόμενα είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της σταθερότητας και της ασφάλειας των ενεργειακών συστημάτων ιδίως των μετασχηματιστών 400 kV