Πολλές φορές τους καλοκαιρινούς μήνες πάνω από την χώρα μας διέρχονται διαταραχές που προκαλούν βροχές και καταιγίδες αλλά με σχετικά μικρά ύψη υετού. Οι ξηρές καταιγίδες αποτελούν ένα από τα πιο ύπουλα και επικίνδυνα φαινόμενα της θερινής περιόδου. Στον ουρανό μπορεί να φαίνονται σαν συνηθισμένες καταιγίδες: με ανάπτυξη νεφών, ηλεκτρική δραστηριότητα, κεραυνούς και πολλές φορές εντυπωσιακές λάμψεις. Η διαφορά, όμως, βρίσκεται στο έδαφος. Η βροχή που παράγεται στα νέφη συχνά εξατμίζεται πριν προλάβει να φτάσει στην επιφάνεια, ιδιαίτερα όταν τα κατώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας είναι πολύ ξηρά και θερμά. Έτσι, ο κεραυνός μπορεί να πέσει σε ξερή βλάστηση χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική διαβροχή του εδάφους.
Αυτός είναι και ο λόγος που οι ξηρές καταιγίδες συνδέονται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης δασικών πυρκαγιών. Δεν είναι απαραίτητο να έχουμε έντονη βροχόπτωση για να υπάρχει καταιγιδοφόρα δραστηριότητα· αρκεί η ατμόσφαιρα να είναι ασταθής στα ανώτερα στρώματα και ταυτόχρονα ξηρή χαμηλότερα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ηλεκτρική δραστηριότητα γίνεται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς οι κεραυνοί μπορούν να αποτελέσουν φυσική αιτία ανάφλεξης, ιδίως σε περιοχές με ξηρά χόρτα, χαμηλή βλάστηση ή ήδη επιβαρυμένο πυρομετεωρολογικό περιβάλλον.
Η κατανόηση των ξηρών καταιγίδων είναι σημαντική, γιατί μας βοηθά να βλέπουμε πέρα από την απλή πρόγνωση «θα βρέξει ή δεν θα βρέξει». Εκείνο που έχει σημασία είναι ο συνδυασμός αστάθειας, υγρασίας, θερμοκρασίας, ανέμου και κεραυνικής δραστηριότητας. Σε μια εποχή όπου η ξηρασία, οι υψηλές θερμοκρασίες και η ευφλεκτότητα της βλάστησης αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία, οι ξηρές καταιγίδες πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ένας σοβαρός παράγοντας πυρομετεωρολογικού κινδύνου.
Παρόλα αυτά κατά την διέλευση των διαταραχών έχουμε έντονη ηλεκτρική δραστηριότητα με πολλούς κεραυνούς που προκαλούν φωτιές σε αρκετές περιοχές ( H παραπάνω φωτογραφία είναι από την Άνδρο).
Οι καταιγίδες αυτές από τους μετεωρολόγους ονομάζονται ξηρές καταιγίδες . Συνοδεύονται από αστραπές και βροντές με καθόλου ή ελάχιστη βροχή Όλη η βροχή, ή η περισσότερη, εξατμίζεται προτού φτάσει στο έδαφος. Οι ξηρές καταιγίδες εκδηλώνονται όταν επηρεαζόμαστε από ξηρές και σχετικά θερμές αέριες μάζες όπου τα ποσοστά υγρασίας στην ατμόσφαιρα είναι περιορισμένα και ταυτόχρονα υπάρχει αρκετή αστάθεια για την εκδήλωση τους.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Πιο κάτω βλέπουμε το skew-T , ένα ειδικό διάγραμμα στα τέλη του περασμένου Αυγούστου (26/8/2023), όπου και σημειώθηκαν ξηρές καταιγίδες σε πολλές περιοχές της χώρας μας .
Η περιοχή την οποία κυκλώσαμε υποδεικνύει ότι η ατμόσφαιρα είναι αρκετά ξηρή από περίπου τα 700 hPa (~3000 μέτρα) μέχρι και την επιφάνεια και άρα σε περίπτωση βροχής, το μεγαλύτερο μέρος της εξατμίζεται. Η βάση των νεφών των ξηρών καταιγίδων βρίσκεται σε μεγάλα ύψη, συνήθως από τα 3000 μέτρα και πάνω . Όσο μεγαλύτερη η απόσταση της βάσης της καταιγίδας από την επιφάνεια του εδάφους, τόσο μεγαλύτερη είναι και η εξάτμιση.
Το διπλανό προγνωστικό τεφίγραμμα αναφέρεται σε μια μέρα όπου θα έχουμε φαινόμενα κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα ( βροχή ) όμως λόγω της υφής της διαταραχής που θα διέλθει από την χώρα μας δεν αποκλείονται και καταιγίδες , κυρίως πάνω από τους ορεινούς όγκους . Με δεδομένο οτι αυτές οι συνθήκες θα διατηρηθούν , οι μετεωρολόγοι γνωρίζουν ότι αν εκδηλωθεί ξηρή καταιγίδα, αυτή δεν θα περάσει με την ίδια ένταση πάνω από όλες τις περιοχές της Ελλάδος.
Στα πεδινά πιθανό να μην πέσει καθόλου βροχή ή μόνο κάποιες σταγόνες,, ενώ αντίθετα στα ορεινά που είναι πιο κοντά στη βάση της καταιγίδας είναι πιο πιθανό να καταγραφεί αρκετή βροχόπτωση ή ακόμη και χαλάζι . Eπίσης, όσο πιο χαμηλή είναι η υγρασία από περίπου τα μέσα έως τα κατώτερα στρώματα της τροπόσφαιρας, τόσο μεγαλύτερη είναι και η εξάτμιση.
Πριν από χρόνια στο #Σχιστό στις 11 Αυγούστου 2021 το Star κατέγραψε ανάλογo φαινόμενo με ξηρή καταιγίδα
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Κλείνουμε υπενθυμίζοντας ότι οι ξηρές καταιγίδες μπορούν να προκαλέσουν ισχυρά καθοδικά ρεύματα αέρα (dry microbursts). Αυτό οφείλεται στα χαμηλά ποσοστά σχετικής υγρασίας πάνω από το έδαφος (τα οποία φτάνουν μέχρι και την μέση τροπόσφαιρα), και τα οποία ευνοούν την ψύξη της αέριας μάζας λόγω εξάτμισης της βροχής. Οι ξηρές καταιγίδες μάς θυμίζουν ότι ο καιρός δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο με βάση το αν θα βρέξει ή όχι. Υπάρχουν φαινόμενα που μπορεί να περνούν σχεδόν «αθόρυβα» από την επιφάνεια, χωρίς αξιόλογο υετό, αλλά να αφήνουν πίσω τους έναν πολύ σοβαρό κίνδυνο: την κεραυνική δραστηριότητα πάνω από ξηρή και εύφλεκτη βλάστηση.
Γι’ αυτό και η πρόγνωσή τους απαιτεί σύνθετη προσέγγιση. Δεν αρκεί να εξετάζουμε μόνο την πιθανότητα καταιγίδας ή το ύψος της βροχής. Χρειάζεται να συνδυάζουμε την αστάθεια της ατμόσφαιρας, την υγρασία στα χαμηλά στρώματα, τη θερμοκρασία, τους ανέμους, την ξηρότητα των καύσιμων υλών και την πιθανή κεραυνική δραστηριότητα. Μόνο έτσι μπορούμε να εκτιμήσουμε αν μια καταιγίδα θα λειτουργήσει ευεργετικά, προσφέροντας βροχή, ή αν θα αποτελέσει παράγοντα έναρξης πυρκαγιάς.
Σε μια περίοδο όπου η κλιματική πίεση, η παρατεταμένη ξηρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν την ευφλεκτότητα του τοπίου, οι ξηρές καταιγίδες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ένα δευτερεύον ή σπάνιο φαινόμενο. Αντίθετα, αποτελούν κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα της πυρομετεωρολογικής πρόγνωσης και της έγκαιρης προετοιμασίας. Η σωστή ενημέρωση, η παρακολούθηση των κεραυνών και η συνεργασία μετεωρολογίας, πολιτικής προστασίας και δασικών υπηρεσιών μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Γιατί πολλές φορές, η πιο επικίνδυνη καταιγίδα δεν είναι εκείνη που φέρνει πολλή βροχή, αλλά εκείνη που αφήνει πίσω της μόνο κεραυνούς.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.