Με τη βοήθεια των σύγχρονων δεδομένων επανάλυσης επιχειρήσαμε να επιστρέψουμε μετεωρολογικά στις κρίσιμες ημέρες που προηγήθηκαν της Απόβασης στη Νορμανδία και να ανασυνθέσουμε, όσο το δυνατόν πιστότερα, την εξέλιξη του καιρού πάνω από τον Βόρειο Ατλαντικό, τις Βρετανικές Νήσους, τη Μάγχη και τις ακτές της βόρειας Γαλλίας. Οι χάρτες που παρουσιάζουμε δεν αποτελούν αυθεντικά δελτία πρόγνωσης του 1944. Είναι μια σύγχρονη επιστημονική ανακατασκευή της ατμοσφαιρικής κατάστασης, η οποία συνδυάζει τις διαθέσιμες ιστορικές παρατηρήσεις με ένα ενιαίο αριθμητικό μοντέλο. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε σήμερα να παρακολουθήσουμε, ώρα προς ώρα, τη μεταβολή της πίεσης, την ενίσχυση των ανέμων, τη διέλευση των ζωνών βροχής και την κίνηση των βαρομετρικών συστημάτων που καθόρισαν τις αποφάσεις της Συμμαχικής Διοίκησης. Στόχος μας δεν είναι να ξαναγράψουμε την Ιστορία με τη βοήθεια της μετεωρολογίας, αλλά να φωτίσουμε έναν από τους καθοριστικότερους παράγοντές της. Την 4η και την 5η Ιουνίου 1944 η Μάγχη βρέθηκε αντιμέτωπη με γενικευμένη κακοκαιρία, ισχυρούς ανέμους, βροχές και ταραγμένη θάλασσα.
Μέσα σε αυτή τη δυσμενή εικόνα, οι μετεωρολόγοι διέκριναν ένα σύντομο και οριακό «σπάσιμο» του καιρού για τις πρώτες ώρες της 6ης Ιουνίου. Δεν επρόκειτο για πραγματική καλοκαιρία. Ήταν ένα στενό παράθυρο σχετικής βελτίωσης ανάμεσα σε δύο φάσεις κακοκαιρίας. Ένα παράθυρο που έπρεπε να εντοπιστεί έγκαιρα, να αξιολογηθεί σωστά και, τελικά, να μετατραπεί σε μία από τις κρισιμότερες αποφάσεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μέσα από την επανάλυση, επιχειρούμε να δούμε σήμερα αυτό που προσπαθούσαν να διακρίνουν τότε οι μετεωρολόγοι μέσα από ελάχιστες παρατηρήσεις, αποσπασματικά δελτία και την αβεβαιότητα του Ατλαντικού: αν ο καιρός θα επέτρεπε στη μεγαλύτερη αποβατική επιχείρηση της Ιστορίας να ξεκινήσει.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Η αναλυση της καιρικής κατάστασης ανά ημέρα
Στην αρχή του εξαημέρου η εικόνα πάνω από τη Μάγχη και τις ακτές της Νορμανδίας δεν παρουσιάζει ακόμη τη μεγάλη επιδείνωση που θα ακολουθούσε. Το πεδίο της πίεσης είναι σχετικά ομαλό στην περιοχή της απόβασης, ενώ τα ισχυρότερα συστήματα βρίσκονται μακρύτερα προς τον Βόρειο Ατλαντικό. Οι άνεμοι στη Μάγχη είναι γενικά διαχειρίσιμοι και τα φαινόμενα περιορισμένα.
2 Ιουνίου 1944 — Η ατλαντική κυκλοφορία ενεργοποιείται
Στις 2 Ιουνίου τα συστήματα του Βόρειου Ατλαντικού αρχίζουν να κινούνται ανατολικότερα. Οι δυτικοί και νοτιοδυτικοί άνεμοι ενισχύονται σταδιακά και οι ζώνες υετού πλησιάζουν τις Βρετανικές Νήσους. Η Μάγχη δεν βρίσκεται ακόμη στον πυρήνα της κακοκαιρίας, αλλά το περιβάλλον επιβαρύνεται. Οι ισοβαρείς γίνονται πυκνότερες, ένδειξη αυξανόμενης βαροβαθμίδας και ενίσχυσης του ανέμου. Η ατμόσφαιρα παύει να είναι σταθερή και η προοπτική για το αρχικά επιλεγμένο επιχειρησιακό παράθυρο της 5ης Ιουνίου γίνεται ολοένα δυσμενέστερη. Ήδη από τις 2 Ιουνίου οι συμμαχικές μετεωρολογικές ομάδες παρουσίαζαν δυσμενείς εκτιμήσεις στον Eisenhower, καθώς οι παρατηρήσεις από τον Ατλαντικό υποδήλωναν ότι ο καιρός θα χειροτέρευε.
3 Ιουνίου 1944 — Τα πρώτα σαφή σημάδια της επερχόμενης κακοκαιρίας
Στις 3 Ιουνίου η μεταβολή γίνεται πλέον περισσότερο εμφανής. Ένα οργανωμένο σύστημα χαμηλών πιέσεων κινείται προς τις Βρετανικές Νήσους, συνοδευόμενο από ισχυρότερη δυτική ροή και εκτεταμένες ζώνες βροχής. Οι άνεμοι ενισχύονται στα θαλάσσια τμήματα δυτικά της Βρετανίας και η πίεση συνεχίζει να υποχωρεί. Η περιοχή της Μάγχης πλησιάζει σταδιακά στο πεδίο ισχυρής βαροβαθμίδας. Οι συνθήκες αρχίζουν να γίνονται προβληματικές όχι μόνο για τα αποβατικά σκάφη, αλλά και για την αεροπορική υποστήριξη, τους αλεξιπτωτιστές και τις επιχειρήσεις ναυτικού βομβαρδισμού. Η εικόνα της 3ης Ιουνίου δεν αφήνει πλέον πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Το σύστημα δεν εξασθενεί· αντίθετα, οργανώνεται και βαθαίνει καθώς πλησιάζει τη βορειοδυτική Ευρώπη.
4 Ιουνίου 1944 — Η αποφασιστική επιδείνωση
Η 4η Ιουνίου είναι η ημέρα κατά την οποία η ατμοσφαιρική κατάσταση επιβαρύνεται αποφασιστικά. Το βαρομετρικό χαμηλό έχει πλέον οργανωθεί βόρεια και βορειοδυτικά των Βρετανικών Νήσων. Οι ισοβαρείς πυκνώνουν έντονα σε μεγάλη έκταση, αποτυπώνοντας ισχυρή βαροβαθμίδα και ενισχυμένο δυτικό έως βορειοδυτικό ρεύμα. Οι ζώνες υετού διασχίζουν τις Βρετανικές Νήσους και κινούνται προς τη Μάγχη και τη βόρεια Γαλλία. Η θάλασσα γίνεται ταραγμένη, οι άνεμοι ενισχύονται και η χαμηλή νέφωση δυσχεραίνει τις αεροπορικές επιχειρήσεις. Οι συνθήκες δεν είναι απλώς δυσάρεστες· είναι επιχειρησιακά επικίνδυνες. Το πρωί της 4ης Ιουνίου η εικόνα θεωρήθηκε ξεκάθαρα ακατάλληλη για απόβαση: ισχυροί άνεμοι, υψηλός κυματισμός και χαμηλή νέφωση θα εμπόδιζαν τα αποβατικά μέσα και μεγάλο μέρος της αεροπορικής υποστήριξης. Η ημέρα αυτή αποτελεί το κρίσιμο σημείο της απόφασης. Η απόβαση, που είχε αρχικά προγραμματιστεί για τις 5 Ιουνίου, αναβάλλεται. Η πρόβλεψη του James Stagg ότι η επιδείνωση θα συνεχιστεί αποδεικνύεται καθοριστική.
5 Ιουνίου 1944 — Γενικευμένη κακοκαιρία στη Μάγχη
Στις 5 Ιουνίου η κακοκαιρία έχει πλέον γενικευθεί. Το χαμηλό βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη στην περιοχή των Βρετανικών Νήσων. Η κυκλοφορία γύρω από το σύστημα είναι έντονη, οι ισοβαρείς παραμένουν πολύ πυκνές και οι δυτικοί έως βορειοδυτικοί άνεμοι σαρώνουν τη Μάγχη. Οι βροχές και οι μπόρες επηρεάζουν ευρεία περιοχή, ενώ η θάλασσα παραμένει ιδιαίτερα δύσκολη για μικρά αποβατικά σκάφη. Το βίντεο αποτυπώνει καθαρά ότι η 5η Ιουνίου δεν θα μπορούσε να αποτελέσει ασφαλή ημέρα για την έναρξη μιας επιχείρησης τέτοιας κλίμακας. Η βαρομετρική διάταξη είναι δυσμενής, ο άνεμος ισχυρός και η γενικότερη ατμοσφαιρική εικόνα έντονα διαταραγμένη. Οι ιστορικές πηγές επιβεβαιώνουν ότι οι συνθήκες της 5ης Ιουνίου ήταν ακατάλληλες για την απόβαση. Η αναβολή απέτρεψε την έναρξη της επιχείρησης μέσα σε ισχυρούς ανέμους, ταραγμένη θάλασσα και χαμηλή νέφωση. Η 5η Ιουνίου επιβεβαίωσε με τον πιο δραματικό τρόπο ότι η απόφαση της προηγούμενης ημέρας ήταν σωστή.
6 Ιουνίου 1944 — Το προσωρινό «σπάσιμο» του καιρού
Κατά τις πρώτες ώρες της 6ης Ιουνίου παρατηρείται η κρίσιμη μεταβολή. Το βαθύ χαμηλό αρχίζει να απομακρύνεται προς τα βόρεια και βορειοανατολικά. Πίσω από το σύστημα, η πίεση αρχίζει να ανεβαίνει από τα δυτικά, καθώς μία σφήνα υψηλότερων πιέσεων προσεγγίζει τον ανατολικό Ατλαντικό και τη δυτική Ευρώπη. Η βαροβαθμίδα πάνω από τη Μάγχη εξασθενεί σε σχέση με την προηγούμενη ημέρα και οι ζώνες της εντονότερης βροχής μετατοπίζονται ανατολικότερα. Αυτό είναι το «σπάσιμο» του καιρού: όχι πλήρης καλοκαιρία, αλλά μία σύντομη και οριακή βελτίωση μέσα σε ένα κατά τα άλλα έντονα διαταραγμένο διάστημα. Οι άνεμοι παραμένουν μέτριοι έως ισχυροί, κυρίως βορειοδυτικοί. Η θάλασσα εξακολουθεί να είναι ταραγμένη και υπάρχουν ακόμη νεφώσεις και τοπικές μπόρες. Ωστόσο, η γενική τάση είναι σαφώς καλύτερη από εκείνη της 5ης Ιουνίου: οι βροχές περιορίζονται, η νέφωση παρουσιάζει ανοίγματα και η ορατότητα βελτιώνεται κατά διαστήματα.
Το Met Office περιγράφει τις συνθήκες της 6ης Ιουνίου ως οριακές, αλλά επαρκείς για να δοθεί η εντολή έναρξης της επιχείρησης. Οι συνθήκες παρέμεναν δύσκολες, με βορειοδυτικούς ανέμους και ταραγμένη θάλασσα, αλλά είχαν βελτιωθεί αρκετά σε σχέση με τη γενικευμένη κακοκαιρία της προηγούμενης ημέρας. Η περιοχή υψηλότερων πιέσεων δεν προχώρησε τόσο ανατολικά όσο είχε αρχικά εκτιμηθεί, με αποτέλεσμα η Μάγχη να παραμείνει πιο ανεμώδης από το επιθυμητό. Παρ’ όλα αυτά, το προσωρινό παράθυρο ήταν πραγματικό και αποδείχθηκε αρκετό. Η 6η Ιουνίου δεν ήταν ημέρα ιδανικού καιρού. Ήταν μία ημέρα σχετικής ανάπαυλας ανάμεσα σε δύο φάσεις κακοκαιρίας — ένα μικρό παράθυρο που οι μετεωρολόγοι εντόπισαν και οι στρατιωτικοί τόλμησαν να αξιοποιήσουν.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.