Τις τελευταίες ημέρες είδαμε αρκετούς τίτλους για «θανάτους μέσα στον καύσωνα» στη Μεγάλη Βρετανία. Όμως, όταν κοιτάξει κανείς πιο προσεκτικά τις αναφορές, φαίνεται ότι ένα σημαντικό μέρος αυτών των τραγικών περιστατικών δεν αφορά άμεσους θανάτους από θερμοπληξία, αλλά θανάτους στο νερό: πνιγμούς ή περιστατικά ανθρώπων που μπήκαν σε ποτάμια, λίμνες, ταμιευτήρες ή στη θάλασσα για να δροσιστούν και βρέθηκαν σε κίνδυνο. Το ερώτημα αυτό τέθηκε από μια ακόλουθο στο “Χ” στην οποία απάντησα περιληπτικά .
Ευχαριστούμε πολύ κύριε Κολυδά. Περιμένουμε να μας πείτε και για τους καύσωνες που βλέπουμε σε τίτλους. Επίσης αν κατάλαβα καλά, οι νεκροί στην Αγγλία από τον καύσωνα τελικά ήταν άτομα που κολύμπησαν και πέθαναν λόγω κρύου νερού και όχι λόγω “ζέστης” (πχ θερμοπληξίας), ισχύει;
— Sunny Girl (@sunnygirl_GR) June 4, 2026
Σύμφωνα με τον βρετανικό Τύπο, στη διάρκεια του πρόσφατου επεισοδίου ζέστης οι water-related deaths έφτασαν τουλάχιστον τους 15, ενώ πολλά από τα περιστατικά αφορούσαν παιδιά και εφήβους που μπήκαν σε ανοιχτά νερά. Το Sky News μετέδωσε επίσης προειδοποιήσεις της RNLI, καθώς μέσα στο θερμό επεισόδιο καταγράφηκαν διαδοχικοί πνιγμοί σε open water, με τις αρχές να επισημαίνουν ιδιαίτερα τον κίνδυνο του cold water shock. Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση. Όταν ένας θάνατος συμβαίνει «κατά τη διάρκεια καύσωνα», αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η άμεση αιτία ήταν θερμοπληξία. Σε αρκετά από τα βρετανικά περιστατικά, η ζέστη φαίνεται ότι λειτούργησε ως έμμεσος παράγοντας κινδύνου: οδήγησε ανθρώπους να αναζητήσουν δροσιά στο νερό, συχνά σε σημεία χωρίς ναυαγοσώστες, με ρεύματα, απότομη μεταβολή βάθους ή πολύ χαμηλότερη θερμοκρασία νερού από αυτήν που υπονοούσε η ζεστή ατμόσφαιρα. Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού. Ο αέρας μπορεί να ζεσταθεί γρήγορα και να δώσει την αίσθηση «καλοκαιριού», όμως τα νερά σε ποτάμια, λίμνες, ταμιευτήρες και θάλασσες συχνά παραμένουν αρκετά κρύα. Ειδικοί στη Βρετανία τόνισαν ότι οι πνιγμοί αυξάνονται συχνά τον Μάιο, όταν ο κόσμος κατευθύνεται στα ανοιχτά νερά για δροσιά, ενώ το νερό δεν έχει προλάβει να θερμανθεί
Τι είναι το cold water shock
Το cold water shock είναι η άμεση αντίδραση του οργανισμού όταν κάποιος μπει ξαφνικά σε κρύο νερό. Δεν είναι το ίδιο με την υποθερμία, η οποία χρειάζεται περισσότερο χρόνο. Το cold water shock εμφανίζεται στα πρώτα δευτερόλεπτα ή λεπτά και μπορεί να προκαλέσει απότομη εισπνοή, γρήγορη και ανεξέλεγκτη αναπνοή, πανικό, αύξηση καρδιακών παλμών και πίεσης, καθώς και απώλεια συντονισμού. Η βρετανική National Fire Chiefs Council το περιγράφει ως άμεση φυσική αντίδραση του σώματος στην ξαφνική βύθιση σε κρύο νερό, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε πνιγμό.
Η RNLI εξηγεί ότι η είσοδος σε νερό κάτω από περίπου 15°C μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την αναπνοή και την κίνηση. Αν κάποιος πέσει ή μπει πολύ γρήγορα στο νερό, μπορεί να υποστεί cold water shock. Η βασική οδηγία της RNLI είναι να μην προσπαθήσει αμέσως να κολυμπήσει έντονα, αλλά να γυρίσει ανάσκελα, να επιπλεύσει, να κρατήσει το κεφάλι έξω από το νερό και να προσπαθήσει να ελέγξει την αναπνοή μέχρι να περάσει το αρχικό σοκ.
Αυτό εξηγεί γιατί ακόμη και ένας καλός κολυμβητής μπορεί να κινδυνεύσει. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η απόσταση ή η ικανότητα κολύμβησης. Είναι ότι το σώμα μπορεί να αντιδράσει ανεξέλεγκτα: μια απότομη εισπνοή ενώ το πρόσωπο είναι κοντά ή μέσα στο νερό, λίγος πανικός, ένα ρεύμα ή η αδυναμία να βγει κανείς από μια απότομη όχθη, αρκούν για να δημιουργηθεί θανατηφόρος κίνδυνος.
Γιατί τα ποτάμια είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα
Το κολύμπι σε ποτάμια μπορεί να είναι πιο επικίνδυνο από όσο φαίνεται. Το νερό κινείται, μπορεί να υπάρχουν ρεύματα, στροβιλισμοί, κλαδιά, βράχια, απότομες όχθες ή σημεία όπου το βάθος αλλάζει απότομα. Επίσης, η θερμοκρασία του νερού μπορεί να είναι πολύ χαμηλότερη από τη θερμοκρασία του αέρα, ιδιαίτερα αν το ποτάμι τροφοδοτείται από ορεινές ή ψυχρές ροές.
Γι’ αυτό οι πνιγμοί σε ανοιχτά νερά δεν πρέπει να παρουσιάζονται απλοϊκά ως «θάνατοι από ζέστη». Είναι πιο σωστό να λέμε ότι πρόκειται για θανάτους που συνέβησαν μέσα στο πλαίσιο ενός θερμού επεισοδίου, επειδή η ζέστη αύξησε την έκθεση των ανθρώπων σε επικίνδυνα νερά. Η θερμοκρασία του αέρα ήταν ο παράγοντας που ώθησε πολλούς να μπουν στο νερό, αλλά ο άμεσος μηχανισμός σε αρκετά περιστατικά φαίνεται να ήταν ο πνιγμός, πιθανώς με συμμετοχή παραγόντων όπως το cold water shock, τα ρεύματα και η έλλειψη ασφαλούς εξόδου.
Η επικοινωνία χρειάζεται ακρίβεια. Οι καύσωνες πράγματι σκοτώνουν, ειδικά ηλικιωμένους, ανθρώπους με χρόνια νοσήματα, άτομα που ζουν σε ακατάλληλες κατοικίες ή εργάζονται εκτεθειμένα. Η ίδια η βρετανική κυβέρνηση αναφέρει ότι το 2022 εκτιμήθηκαν 2.803 θάνατοι σε άτομα 65 ετών και άνω λόγω ζέστης στην Αγγλία, ενώ προειδοποιεί ότι οι heat-related deaths μπορεί να αυξηθούν σημαντικά στο μέλλον. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τραγικό περιστατικό που συμβαίνει σε ημέρες καύσωνα είναι θερμοπληξία. Στην πρόσφατη περίπτωση της Μεγάλης Βρετανίας, πολλοί από τους θανάτους που έγιναν πρωτοσέλιδα ήταν water-related deaths. Άρα η πιο ακριβής διατύπωση είναι:
«Η ζέστη δεν σκοτώνει μόνο άμεσα, μέσω θερμικής καταπόνησης ή θερμοπληξίας. Μπορεί να σκοτώσει και έμμεσα, επειδή οδηγεί περισσότερους ανθρώπους σε επικίνδυνες συμπεριφορές ή περιβάλλοντα, όπως το κολύμπι σε ποτάμια, λίμνες και ταμιευτήρες με κρύο νερό, ρεύματα και χωρίς επιτήρηση.»
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Το μήνυμα για την Ελλάδα
Και στην Ελλάδα, όταν πιάνουν οι πρώτες ζέστες, πολλοί στρέφονται σε ποτάμια, λίμνες, φαράγγια και φυσικές βάθρες. Το γεγονός ότι ο αέρας είναι ζεστός δεν σημαίνει ότι το νερό είναι ασφαλές. Ιδίως την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού, το νερό μπορεί να παραμένει αρκετά κρύο, ενώ σε ποτάμια και ρέματα υπάρχουν πρόσθετοι κίνδυνοι: ρεύματα, γλιστερές πέτρες, απότομες όχθες, θολό νερό και δυσκολία διάσωσης.
Το βασικό μήνυμα είναι απλό: η δροσιά δεν πρέπει να γίνεται παγίδα. Μπαίνουμε στο νερό σταδιακά, αποφεύγουμε άγνωστα σημεία, δεν βουτάμε από ύψος, δεν μπαίνουμε μόνοι, δεν υπερεκτιμούμε τις δυνάμεις μας και δεν θεωρούμε ότι επειδή κάνει ζέστη, το νερό είναι και ζεστό. Σε περίπτωση αιφνίδιας πτώσης ή σοκ, η πιο κρίσιμη κίνηση είναι να επιπλεύσουμε ανάσκελα και να ελέγξουμε την αναπνοή πριν προσπαθήσουμε να κολυμπήσουμε.
Συμπέρασμα
Οι πρόσφατοι θάνατοι στη Μεγάλη Βρετανία μάς θυμίζουν ότι οι επιπτώσεις ενός θερμού επεισοδίου δεν περιορίζονται στη θερμοπληξία. Η ζέστη μπορεί να αυξήσει την κινητικότητα προς το νερό και, μαζί της, τον κίνδυνο πνιγμών. Το cold water shock είναι ένας από τους πιο ύπουλους μηχανισμούς: συμβαίνει γρήγορα, αιφνιδιάζει ακόμη και ικανούς κολυμβητές και μπορεί να μετατρέψει μια προσπάθεια δροσιάς σε τραγωδία.
Γι’ αυτό, όταν μιλάμε για καύσωνες και δημόσια ασφάλεια, χρειάζεται να μιλάμε όχι μόνο για σκιά, ενυδάτωση και αποφυγή έκθεσης στον ήλιο, αλλά και για ασφαλή συμπεριφορά σε ανοιχτά νερά. Η σωστή ενημέρωση μπορεί να σώσει ζωές.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.