Η 10η Μαΐου είναι μια σημαντική επέτειος για το νησί της Άνδρου , καθώς στις 10 Μαΐου 1821 ο Θεόφιλος Καΐρης ύψωσε στον Άγιο Γεώργιο την σημαία της επανάστασης και η Άνδρος μπήκε στον αγώνα!
Από τους Ανδριώτες που ξέρουμε ότι ήταν μέλη της Φιλικής Εταιρείας 37 συνολικά οι 20 ήταν άρχοντες, ένας πρόκριτος των αλβανοφώνων της βόρειας Ανδρου και 16 προέρχονταν από τις κατώτερες τάξεις. Κι’ από το ίδιο σύνολο, οι 16 ήταν από την περιοχή της Χώρας, οι 13 από την περιοχή τους Κορθίου και ένας από το βόρειο ήμισυ του νησιού, ενώ για τους υπολοίπους 7 δεν γνωριζουμε προέλευση. Τέλος οι 26 ήταν αρχιερείς, κληρικοί ή μοναχοί κι οι υπόλοιποι 11 πολίτες και από τους 37 οι 8 ήταν δάσκαλοι.
Οι περισσότεροι από τους Ανδριωτες Φιλικούς είχαν κατηχηθεί έξω από την Ανδρο μυήθηκαν μόνο δυο-τρεις, από τον Λέοντιον Γ. Καμπάνη, τοπικό αρχηγό των Φιλικών. αν και φαίνεται ότι αγνοούμε πολλά ονόματα, προπάντων εκείνων που ήταν κατώτερα μέλη.
Οταν ο Δ. Θέμελης πληρεξούσιος του Υψηλάντη έστειλε στην Ανδρο το Φιλικό Δ. Χρυσαφόπουλο, αυτός με τον Λ. Καμπάνη, διάβασαν στη μητροπολη της Ανδρου τα επαναστατικά γράμματα με την άδεια του μητροπολή Διον. Καρκάκη, κι ο λαός ζητοκραύγασε, αλλά οι πρόκριτοι δίστασαν να προχωρήσουν.
Η συμβολή του Θεόφιλου Καΐρη
Μόνο όταν στις 10 Μαΐου 1821 έφθασε από τις Κυδωνιές, όπου διευθύνοντας την εκεί Σχολή την είχε μεταβάλει σε επαναστατικό φυτώριο, ο σοφός επιστήμων, φλογερός πατριώτης, Θεόφιλος Καΐρης, ένθερμος Φιλικός παρέσυρε τους συμπατριώτες του να κηρύξουν επίσημα την Επανάσταση και να λάβουν πρακτικά μέτρα, όπως η συγκέντρωση χρημάτων για εξοπλισμό πλοίων, που θα φύλαγε τον Κάβοντορο από επίθεση των Τούρκων της Καρύστου, και των χωρικών, και όπως η συγκρότηση της επαναστατικής Εφορείας, που απαρτίστηκε όμως χαρακτηριστικά από 5 “ευγενέστατους άρχοντας” και μάλιστα με τέως Κοτζάμπαση.
Για να μην οργισθή ο μπέης της Καρύστου, οι πρόκριτοι προσπάθησαν να του παραδώσουν τον Αγα με 10 φρουρους του αλλά ο πρώτος βρέθηκε απαγχονισμένος κι’ οι στρατιώτες του ρίχθηκαν στη θάλασσα, ενώ στο νησί άρχισαν βιαιοπραγίες, που προκάλεσα την απαγόρευση της οπλοφορίας “εκτός ανάγκης της πατρίδος”
Η Άνδρος του 1821 με αριθμούς
Από επίσημη έκθεση του 1828 μαρτυρείται ότι την εποχή εκείνη, οπότε και τα μεταναστευτικά εμβάσματα είχαν λείψει και η γεωργοκτηνοτροφία και το ναυτεμπόριο είχαν πάθει ζημιές, στην Άνδρο δεν υπήρχαν μετρητά χρήματα πάνω από 50-60 χιλιάδες γρόσια. Στην ίδια έκθεση αναφέρεται ότι από τις 15.000 κατοίκους, δηλαδή 3.000 οικογένειες, οι 100 ήταν αρχοντικές, οι 350 ναυτικές κι οι υπόλοιποι, εκτός ολίγων απόρων, είτε είχαν μικρά μόνο κτήματα, είτε ήταν κολλήγοι των αρχόντων.
Το ναυτικό της Άνδρου τότε, κατά την έκθεση, ήταν 20 γαλέτες και άλλα τόσα μικρότερα πλοία, ενώ το 1813 αναφέρονται 40 πλοία των 70 τόννων και το 1832 μόνο 8 άνω των 15 τόννων ώστε μπορούμε να υποθέσουμε ότι είχε ζημιές στη διάρκεια του Αγώνα. Ανδριακά πλοία φύλαγαν στον Καβοντόρο, ενώ άλλα πλοία χρησιμοποιήθηκαν σε ναυτικές επιχειρήσεις και σαν πυρπολικά.
Κάπως έτσι η Άνδρος αποτίναξε τον τούρκικο ζυγό και ακολούθησε την επανάσταση και τον δρόμο προς την ελευθερία που εμείς σήμερα γευόμαστε τα αγαθά της και που πολλές φορές επιπόλαια σνομπάρουμε σαν κάτι δεδομένο χωρίς να σκεφτόμαστε πως:
Για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή
Θέλει νεκροί χιλιάδες να ’ναι στους τροχούς
Θέλει κι οι ζωντανοί να δίνουν το αίμα τους
Οδυσσέας Ελύτης / Άξιον Εστί
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect