Στην εποχή των πολλών προγνωστικών μοντέλων, των εφαρμογών, των έγχρωμων χαρτών και των συνεχών ανανεώσεων, συχνά ξεχνάμε κάτι βασικό: η Μετεωρολογία δεν ξεκινά από την εικόνα της οθόνης, αλλά από την κατανόηση της ατμόσφαιρας. Και ένα από τα πιο απλά, αλλά και πιο ουσιαστικά εργαλεία αυτής της κατανόησης, είναι ο κλασικός χάρτης επιφανείας.
Πριν από τρεις και τέσσερις δεκαετίες, οι μετεωρολόγοι της ΕΜΥ χρησιμοποιούσαν συχνά στην τηλεόραση αυτούς τους χάρτες, με τα βαρομετρικά συστήματα, τις ισοβαρείς και τα μέτωπα.
Με έναν τέτοιο χάρτη μπορούσε ο τηλεθεατής να αποκτήσει μια σαφή εικόνα της εξέλιξης του καιρού: πού βρίσκεται το χαμηλό, πού απλώνεται το υψηλό, από πού έρχεται ο άνεμος, ποιο μέτωπο πλησιάζει και ποια περιοχή θα επηρεαστεί περισσότερο. Και αυτό είχε αξία, ανεξάρτητα από το ποιο αριθμητικό μοντέλο θα επαληθευόταν τελικά με μεγαλύτερη ακρίβεια.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Αυτό ακριβώς επιχειρούμε και εδώ: να χρησιμοποιήσουμε έναν απλό συνοπτικό χάρτη για να μπούμε στο πνεύμα του καιρού της Πρωτομαγιάς. Όχι για να υπερβάλουμε, ούτε για να δώσουμε βεβαιότητες εκεί όπου ακόμη υπάρχουν προγνωστικές λεπτομέρειες, αλλά για να καταλάβουμε τη γενική ατμοσφαιρική διάταξη.
Ο χάρτης δείχνει τις ισοβαρείς καμπύλες, δηλαδή τις γραμμές που ενώνουν περιοχές με την ίδια ατμοσφαιρική πίεση. Τα γράμματα H και L δείχνουν αντίστοιχα τα βαρομτρικά υψηλά και τα χαμηλά. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, διακρίνεται ένα ισχυρό πεδίο υψηλών πιέσεων στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη, ενώ νοτιότερα και ανατολικότερα υπάρχουν χαμηλότερες πιέσεις. Αυτή η διάταξη δημιουργεί βόρειο έως βορειοανατολικό ρεύμα προς τα Βαλκάνια, την Ελλάδα και το Αιγαίο. Ένα από τα πιο χρήσιμα στοιχεία του χάρτη είναι η απόσταση των ισοβαρών. Όσο πιο κοντά βρίσκονται μεταξύ τους, τόσο μεγαλύτερη είναι η βαροβαθμίδα και τόσο ισχυρότεροι αναμένονται οι άνεμοι. Όταν οι ισοβαρείς είναι αραιές, οι άνεμοι είναι πιο ασθενείς. Όταν είναι πυκνές, το πεδίο των ανέμων ενισχύεται.
Στο αριστερό μέρος του χάρτη υπάρχει το υπόμνημα Geostrophic wind scale. Πρόκειται για την κλίμακα του γεωστροφικού ανέμου **, σε κόμβους, για διαφορά πίεσης 4 hPa ανάμεσα σε δύο ισοβαρείς. Με απλά λόγια, συγκρίνουμε την απόσταση δύο διαδοχικών ισοβαρών, για παράδειγμα των 1016 και 1020 hPa, με την κλίμακα του υπομνήματος. Επειδή η Ελλάδα βρίσκεται περίπου γύρω από τα 35 έως 41 βόρεια, χρησιμοποιούμε κυρίως τη γραμμή κοντά στο 40°Β. Έτσι μπορούμε να εκτιμήσουμε, έστω προσεγγιστικά, αν το πεδίο δίνει ανέμους της τάξης των 15, 25 ή 40 κόμβων. Βεβαίως, ο γεωστροφικός άνεμος δεν είναι πάντα ο ίδιος με τον πραγματικό άνεμο στην επιφάνεια. Πάνω από την ξηρά η τριβή τον μειώνει περισσότερο, ενώ πάνω από τη θάλασσα, όπως στο Αιγαίο, η ένδειξη αυτή είναι συχνά πιο κοντά στην πραγματικότητα. Παρ’ όλα αυτά, αποτελεί ένα πολύ καλό πρώτο εργαλείο για να εκτιμήσουμε την ένταση του ανέμου.
Το μέτωπο που φαίνεται στην περιοχή της Ελλάδας δεν είναι καθαρό ψυχρό μέτωπο. Είναι σχεδόν στάσιμο μέτωπο. Στον χάρτη, αυτό φαίνεται από το ότι η μετωπική γραμμή έχει εναλλάξ σύμβολα ψυχρού και θερμού μετώπου, δηλαδή τριγωνάκια και ημικύκλια, τοποθετημένα σε αντίθετες πλευρές της γραμμής. Αυτό είναι το κλασικό σύμβολο του στάσιμου μετώπου και διακρίνεται λοιπόν μια στάσιμη μετωπική ζώνη, δηλαδή μια περιοχή σύγκλισης και διαχωρισμού διαφορετικών αερίων μαζών, που κινειται αργά και παραμένει για κάποιο διάστημα κοντά στην Ελλάδα και το Αιγαίο. Αυτό σημαίνει ότι η μεταβολή του καιρού δεν συνδέεται μόνο με τη διέλευση ενός μετώπου, αλλά και με την επιμονή της βαροβαθμίδας και του βορείου ρεύματος στην περιοχή μας. Με πιο απλά λόγια, η γενική εικόνα για την Πρωτομαγιά είναι η εξής: υψηλές πιέσεις βορειότερα και χαμηλότερες πιέσεις νοτιότερα δημιουργούν βόρειο ρεύμα. Το μέτωπο οργανώνει αυτή τη μεταβολή και βοηθά στην πτώση της θερμοκρασίας, στην ενίσχυση των βοριάδων και στην εκδήλωση φαινομένων κυρίως στα ανατολικά και στο Αιγαίο.
Αξίζει λοιπόν να θυμόμαστε ότι τα βασικά εργαλεία της Μετεωρολογίας δεν έχουν ξεπεραστεί. Οι σύγχρονες πλατφόρμες, τα μοντέλα και τα διαγράμματα είναι πολύτιμα, αλλά ο κλασικός χάρτης επιφανείας παραμένει ένα εξαιρετικό μέσο κατανόησης. Όταν ο κόσμος μαθαίνει να διαβάζει απλά και καθαρά τέτοιους χάρτες, ενημερώνεται καλύτερα. Γιατί πολλές φορές η ουσία δεν βρίσκεται στο πιο σύνθετο εργαλείο, αλλά στο πιο κατανοητό.
**ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΓΕΩΣΤΡΟΦΙΚΟΣ ΑΝΕΜΟΣ
Ο γεωστροφικός άνεμος είναι ο θεωρητικός άνεμος που πνέει όταν υπάρχει ισορροπία ανάμεσα σε δύο δυνάμεις: τη δύναμη της βαροβαθμίδας, που σπρώχνει τον αέρα από τις υψηλές προς τις χαμηλές πιέσεις, και τη δύναμη Coriolis, που εκτρέπει την κίνηση λόγω της περιστροφής της Γης. Στο βόρειο ημισφαίριο, ο γεωστροφικός άνεμος πνέει σχεδόν παράλληλα με τις ισοβαρείς, έχοντας τις χαμηλές πιέσεις αριστερά του και τις υψηλές δεξιά του.Στην πραγματική επιφάνεια της Γης, λόγω τριβής, ο άνεμος δεν είναι τελείως γεωστροφικός· στρέφεται λίγο προς τις χαμηλές πιέσεις και εξασθενεί, κυρίως πάνω από την ξηρά.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect