Η δημόσια συζήτηση γύρω από τις έντονες βροχοπτώσεις στην Αττική συχνά εγκλωβίζεται σε μια απλουστευτική προσέγγιση. Πόσα χιλιοστά έπεσαν και αν το φαινόμενο ήταν «πρωτοφανές». Όμως η μετεωρολογία —και κυρίως η υδρομετεωρολογία— δεν εξαντλείται στους απόλυτους αριθμούς. Εκείνο που έχει καθοριστική σημασία είναι πού, πώς και για πόσο έπεσε αυτή η βροχή. Η σύγκριση τριών διαφορετικών επεισοδίων έντονου υετού στην Αττική, που απεικονίζονται στους αντίστοιχους χάρτες, αναδεικνύει με σαφήνεια μια κρίσιμη πραγματικότητα .Παρόμοια μεγέθη βροχής δεν συνεπάγονται ίδιες επιπτώσεις, ούτε επηρεάζουν τις ίδιες περιοχές, ενώ μεγάλες καταστροφές έχουμε δεί και με μικρότερα ύψη βροχής ,όπως τον Νοεμβριο 1993.
Και στις τρεις περιπτώσεις που θα εξετάσουμε τώρα , τα συνολικά ύψη βροχής ήταν υψηλά — σε πολλές περιοχές άνω των 100 mm, τοπικά 140–175 mm. Όμως η χωρική κατανομή, το «αποτύπωμα» της κακοκαιρίας στο λεκανοπέδιο, διαφέρει αισθητά, γιατί διαφέρει ο τύπος της κυκλοφορίας, η διεύθυνση της ροής, η διάρκεια και η αλληλεπίδραση με το ανάγλυφο.
Πρώτο επεισόδιο: Δυτική Αττική και Πειραιάς στο επίκεντρο -1977
(Ιστορική κακοκαιρία – ανάλυση ΕΜΥ, 1977)
Σε αυτό το επεισόδιο, όπως προκύπτει από την ανάλυση της ΕΜΥ, οι μεγαλύτερες βροχοπτώσεις εντοπίζονται στα δυτικά τμήματα της Αττικής, όπου τοπικά εκτιμάται ότι ξεπεράστηκαν τα 150–165 mm, ενώ στις συνοικίες του Πειραιά τα ύψη βροχής υπερέβησαν τα 100 mm. Η κατανομή αυτή είναι χαρακτηριστική κακοκαιρίας με δυτική έως νοτιοδυτική ροή, έντονη σύγκλιση και μεταφορά υγρασίας από το Ιόνιο και τον Σαρωνικό. Σε τέτοιες διατάξεις, οι δυτικές και παραθαλάσσιες περιοχές του λεκανοπεδίου λειτουργούν ως «δέκτες» της μεγαλύτερης υετικής φόρτισης, συχνά με έντονα πλημμυρικά φαινόμενα.
Δεύτερο επεισόδιο: Η κακοκαιρία «Μπάλλος» και το κεντρικό λεκανοπέδιο-2021
(14 Οκτωβρίου 2021 – Δεδομένα ΕΑΑ/meteo )
Στην κακοκαιρία «Μπάλλος», τα συνολικά ύψη βροχής παραμένουν συγκρίσιμα, όμως η εικόνα αλλάζει. Οι μεγαλύτερες τιμές καταγράφονται στο κεντρικό και βόρειο λεκανοπέδιο (Πατήσια, Περιστέρι, Μαρούσι, Εκάλη), αλλά και σε τμήματα των ανατολικών προαστίων. Εδώ ο υετός συνδέεται με εκτεταμένη, οργανωμένη διαταραχή, μεγάλη διάρκεια και επαναλαμβανόμενα περάσματα καταιγίδων. Δεν πρόκειται για ένα «χτύπημα» σε συγκεκριμένο άξονα, αλλά για συνεχή φόρτιση μεγάλου μέρους της Αττικής, με τον αστικό ιστό να παίζει καθοριστικό ρόλο στην εκδήλωση των επιπτώσεων.
Τρίτο επεισόδιο: Η κακοκαιρία «Harry» και ο άξονας Υμηττού-2026
(21 Ιανουαρίου 2026- ΔΕδομένα ΕΑΑ/meteo)
Στην κακοκαιρία Harry, τα ύψη βροχής κινούνται και πάλι σε πολύ υψηλά επίπεδα — 140 έως και 175 mm. Ωστόσο, το επίκεντρο μετατοπίζεται καθαρά στα ανατολικά και νοτιοανατολικά τμήματα της Αττικής, με πολύ μεγάλα ποσά σε Παπάγου, Χαλάνδρι, Βύρωνα, Δάφνη, Ηλιούπολη. Η κατανομή αυτή είναι τυπική επεισοδίου με ανατολική έως νοτιοανατολική ροή, όπου η ορογραφική ενίσχυση στον Υμηττό και ο εγκλωβισμός υετοφόρων νεφών οδηγούν σε εξαιρετικά μεγάλα τοπικά ύψη βροχής
Ίδιοι αριθμοί, διαφορετικός κίνδυνος
Η σύγκριση των τριών χαρτών οδηγεί σε ένα καθαρό και χρήσιμο συμπέρασμα:
Τα μεγέθη της βροχής είναι παρόμοια — σε όλες τις περιπτώσεις πρόκειται για ισχυρά επεισόδια με ύψη άνω των 100 mm. Όμως οι περιοχές που επηρεάζονται αλλάζουν, γιατί αλλάζει ο τύπος του καιρού.
Η Αττική δεν πλημμυρίζει πάντα με τον ίδιο τρόπο. Άλλοτε πλήττεται περισσότερο η δυτική πλευρά, άλλοτε το κεντρικό λεκανοπέδιο και άλλοτε τα ανατολικά και νότια προάστια. Η διαφορά δεν βρίσκεται στους αριθμούς, αλλά στη φυσική της ατμόσφαιρας. Γι’ αυτό και η σοβαρή συζήτηση γύρω από τα ακραία φαινόμενα δεν μπορεί να περιορίζεται στο αν ένα επεισόδιο ήταν «το μεγαλύτερο όλων». Εκείνο που έχει σημασία είναι η κατανόηση των μηχανισμών, ώστε η πρόγνωση, η προειδοποίηση και η προσαρμογή να γίνονται με γνώση — όχι με εντυπώσεις.
Στο άμεσο μέλλον, η εκδήλωση ενός ανάλογου πλημμυρικού φαινομένου θεωρείται πιθανή, δεδομένης της αστικοποίησης και της συρρίκνωσης των φυσικών απορροών . Ένα επεισόδιο με νότια συστήματα που αντλούν υγρασία από τον Σαρωνικό θα εξακολουθεί να μπορεί να πλήξει εκτεταμένα τον Νότο της Αθήνας, προκαλώντας τεράστια οικονομική και κοινωνική ζημιά όπως στην πρόσφατη κακοκαιρία. Οι στατιστικές περίοδοι επαναφοράς μπορεί θεωρητικά να προσφέρουν μακροχρόνιες ενδείξεις, αλλά δεν είναι απόλυτες και δεν μπορούν να μας εγγυηθούν ασφάλεια σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο κλίμα και άναρχο δομημένο αστικό περιβάλλον.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect