Η ανακοίνωση της απόσυρσης των Ηνωμένων Πολιτειών από τη United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), με εκτελεστικό διάταγμα του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, συνιστά μια βαθιά θεσμική τομή στη διεθνή κλιματική διακυβέρνηση. Δεν πρόκειται απλώς για ακόμη μία αποχώρηση από τη Συμφωνία του Παρισιού, αλλά για αποδέσμευση από το ίδιο το πλαίσιο μέσα στο οποίο οργανώνονται οι παγκόσμιες πολιτικές, τα δεδομένα, οι χρηματοδοτήσεις και η επιστημονική συνεργασία για το κλίμα. Το ερώτημα, όμως, για χώρες όπως η Ελλάδα δεν είναι μόνο τι σημαίνει αυτή η απόφαση σε διεθνές επίπεδο, αλλά τι αλλάζει πρακτικά για εμάς – και τι οφείλουμε να κάνουμε διαφορετικά.
Τι αλλάζει διεθνώς – και γιατί μας αφορά
Η έξοδος των ΗΠΑ από την UNFCCC αποδυναμώνει τη συλλογική πίεση για μείωση εκπομπών, τη ροή διεθνών κλιματικών χρηματοδοτήσεων, και τη συμμετοχή της μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου σε μηχανισμούς παρακολούθησης και διαφάνειας.
Παράλληλα, η αποχώρηση από οργανισμούς όπως η Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) περιορίζει τη συμμετοχή Αμερικανών επιστημόνων στη συλλογική αξιολόγηση της κλιματικής γνώσης. Το έργο της IPCC συνεχίζεται, αλλά με λιγότερους πόρους και μειωμένη πολιτική διείσδυση στις ΗΠΑ. Για την Ελλάδα –μια χώρα στην καρδιά της Ανατολικής Μεσογείου– αυτό δεν είναι αφηρημένο ζήτημα. Η περιοχή μας είναι από τις πιο ευάλωτες στις παρατεταμένες ξηρασίες, στις έντονες βροχοπτώσεις και στη μεταβολή της αναλογίας βροχής–χιονιού. Κάθε υποχώρηση της διεθνούς συνεργασίας μεταφράζεται σε μεγαλύτερο βάρος στις εθνικές πολιτικές.
Η απόσυρση των ΗΠΑ δεν ακυρώνει τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις, αλλά αυξάνει την αβεβαιότητα στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, καθιστά πιο δύσκολη τη διεθνή σύγκλιση σε θέματα προσαρμογής, και ενισχύει τον κίνδυνο «χαλαρότερων» κανόνων διεθνώς, που επηρεάζουν εμμέσως και τις ευρωπαϊκές πολιτικές. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, που ήδη βιώνει συχνότερους και ισχυρότερους καύσωνες, καταστροφικές πλημμύρες σε πεδινές και αστικές περιοχές, μεγάλες δασικές πυρκαγιές, και αυξανόμενη πίεση στους υδατικούς πόρους, η διεθνής αποστασιοποίηση των ΗΠΑ σημαίνει ένα πράγμα: λιγότερα «δίχτυα ασφαλείας» και μεγαλύτερη ανάγκη εσωτερικής θωράκισης.
Τι πρέπει να αλλάξει για τη χώρα μας
Η ελληνική απάντηση δεν μπορεί να είναι παθητική. Αντίθετα, η συγκυρία αναδεικνύει ορισμένες σαφείς προτεραιότητες.
- Από τη θεωρία στη διαχείριση : Η Ελλάδα διαθέτει σχέδια, μελέτες και στρατηγικές. Αυτό που συχνά λείπει είναι η εφαρμογή σε επίπεδο λεκανών απορροής, πόλεων και περιφερειών. Η προσαρμογή δεν είναι γενική έννοια· είναι συγκεκριμένα έργα και κανόνες.
- Νερό και πλημμύρες ως ενιαίο πρόβλημα : Η κλιματική μεταβλητότητα σημαίνει λιγότερες ημέρες βροχής, αλλά πιο έντονα επεισόδια. Χρειάζεται αποκεντρωμένη συλλογή ομβρίων, μικρoύς ταμιευτήρες και δεξαμενές, πράσινες υποδομές στα αστικά κέντρα, ώστε το ίδιο νερό που σήμερα πλημμυρίζει δρόμους να γίνεται αποθεματικό για το καλοκαίρι.
- Χιόνι και ορεινή υδρολογία χωρίς υπεραπλουστεύσεις : Η μείωση της χιονοκάλυψης είναι πραγματική σε ορισμένα υψόμετρα, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει τη λειψυδρία ή τις πλημμύρες. Χρειάζεται καλύτερη παρακολούθηση, ομογενοποιημένα δεδομένα και σύνδεση χιονιού–βροχής–διήθησης με πραγματικές αντλήσεις και χρήσεις νερού.
- Πολιτική προστασία με κλιματική λογική : Οι πλημμύρες και οι πυρκαγιές δεν είναι «φυσικές καταστροφές» με την κλασική έννοια. Είναι φαινόμενα που γίνονται καταστροφικά λόγω τρωτότητας. Αν δεν αλλάξει η χωροταξία, η συντήρηση ρεμάτων και η χρήση γης, καμία διεθνής συμφωνία δεν θα μας σώσει.
- Επιστημονική αυτάρκεια και διαφάνεια :Σε έναν κόσμο όπου μεγάλες δυνάμεις αποσύρονται από το διεθνές κλιματικό πλαίσιο, η Ελλάδα και η Ευρώπη οφείλουν να επενδύσουν ακόμη περισσότερο σε αξιόπιστα δεδομένα, ανοιχτή επιστήμη και ανεξάρτητη αξιολόγηση κινδύνων.
Ένα μήνυμα πέρα από τις ΗΠΑ
Η απόσυρση των Ηνωμένων Πολιτειών από την UNFCCC δεν ανατρέπει από μόνη της την παγκόσμια πορεία. Αλλά λειτουργεί ως προειδοποίηση: η κλιματική πολιτική δεν είναι δεδομένη· είναι πολιτική επιλογή.
Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να επαφιόμαστε μόνο στις διεθνείς συμφωνίες. Χρειάζεται εθνική στρατηγική με βάθος, συνέπεια και διάρκεια, ανεξάρτητα από το τι κάνουν –ή δεν κάνουν– οι άλλοι. Σε έναν κόσμο με μεγαλύτερη αβεβαιότητα, η κλιματική ανθεκτικότητα δεν είναι ιδεολογία. Είναι όρος ασφάλειας, οικονομικής σταθερότητας και κοινωνικής συνοχής. Και αυτή η ευθύνη, είτε μας αρέσει είτε όχι, περνά πλέον περισσότερο από ποτέ από τα δικά μας χέρια.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect