Στις αίθριες νύχτες του χειμώνα είτε βρισκόμαστε σε ορεινές λεκάνες όπως η Φλώρινα είτε σε πεδινές περιοχές με ομίχλη, η θερμοκρασιακή αναστροφή είναι ένα καθαρά φαινόμενο ακτινοβολίας χαρακτηριστικό των ήρεμων, αντικυκλωνικών και ξάστερων νυχτών του χειμώνα – και εξηγεί γιατί, πολλές φορές, το κρύο βρίσκεται χαμηλά και όχι ψηλά.
Λίγο μετά τα μεσάνυχτα , στις 01:10 της Πέμπτης η Φλώρινα είχε -2.2 βαθμούς Κελσίου και το Καιμακτσαλάν που βρίσκεται πολύ ψηλότερα στα 2090 μέτρα , ο υδράργυρος κατέγραφε θερμοκρασία +4.3 βαθμών . Δεν πρόκειται για «λάθος» μέτρηση, αλλά για τυπική θερμοκρασιακή αναστροφή ακτινοβολίας, όπου το ψύχος λιμνάζει χαμηλά, ενώ τα ορεινά «επιπλέουν» σε θερμότερες αέριες μάζες.
.
Φλώρινα – Καϊμακτσαλάν: η «παγίδα ψύχους» των λεκανών
Στην παραπάνω εικόνα αποτυπώνεται μια ορεινή αναστροφή με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Φλώρινα. Τις ξάστερες και άπνοες νύχτες, το έδαφος ακτινοβολεί έντονα θερμότητα προς το διάστημα. Ο αέρας που βρίσκεται ακριβώς πάνω από το έδαφος ψύχεται γρήγορα, γίνεται βαρύτερος και «κυλά» προς τα χαμηλότερα σημεία, εγκλωβιζόμενος μέσα στη λεκάνη της Φλώρινας. Έτσι, η πόλη (στα 637 μ.) καταγράφει αρνητικές θερμοκρασίες (-2,2°C), ενώ ψηλότερα, στο Καϊμακτσαλάν (2090 μ.), ο αέρας παραμένει θερμότερος (+4,3°C). Δεν πρόκειται για «λάθος» μέτρηση, αλλά για τυπική θερμοκρασιακή αναστροφή ακτινοβολίας, όπου το ψύχος λιμνάζει χαμηλά, ενώ τα ορεινά «επιπλέουν» σε θερμότερες αέριες μάζες.
Στη Φλώρινα το «σίνιακι» είναι ένας τοπικός λαϊκός όρος που περιγράφει ένα πολύ συγκεκριμένο χειμερινό μετεωρολογικό φαινόμενο, γνωστό ως επίμονη θερμοκρασιακή αναστροφή με παγερό εγκλωβισμό αέρα.Το σίνιακι είναι η κατάσταση κατά την οποία επικρατεί βαρύ, διαπεραστικό κρύο, ο αέρας είναι άπνοος ή σχεδόν άπνοος, η υγρασία είναι αυξημένη και συχνά υπάρχει ομίχλη ή θαμπάδα, το ψύχος «κάθεται» μέσα στην πόλη και δεν φεύγει ούτε την ημέρα. Οι παλιοί λένε ότι «το κρύο δεν κυλάει» — και αυτό είναι απολύτως σωστό φυσικά. Δεν θα έχουμε βέβαια αυτό το φαινόμενο , καθώς θα πρέπει να έχουν προηγηθεί πολλές μέρες χιονοσκεπούς εδάφους , όμως οι κλασικές πρωινές ομίχλες θα είναι παρούσες στη Φλώρινα , το Νευροκόπι και σε άλλα οροπέδια της ηπειρωτικής χώρας.
Πεδιάδα με ομίχλη: αναστροφή και χαμηλό νέφος
Στη δεύτερη εικόνα βλέπουμε την ίδια φυσική διαδικασία σε πεδινό περιβάλλον. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, το έδαφος χάνει θερμότητα, ο αέρας κοντά στην επιφάνεια ψύχεται περισσότερο από τα ανώτερα στρώματα και σχηματίζεται θερμοκρασιακή αναστροφή. Η υγρασία που υπάρχει στον εγκλωβισμένο ψυχρό αέρα συμπυκνώνεται και δημιουργεί ομίχλη ή χαμηλό νέφος. Η αναστροφή λειτουργεί σαν «καπάκι» και εμποδίζει την κατακόρυφη ανάμειξη του αέρα , διατηρεί χαμηλές θερμοκρασίες κοντά στο έδαφος και παρατείνει την ομίχλη, συχνά μέχρι αργά το πρωί
Γι’ αυτό και σε τέτοιες συνθήκες παρατηρούμε χαμηλή ορατότητα, παγετό και αυξημένη αίσθηση ψύχους, ενώ λίγες δεκάδες ή εκατοντάδες μέτρα ψηλότερα ο καιρός είναι αισθητά πιο ήπιος.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect