Η 13η Δεκεμβρίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο του χειμώνα. Είναι μια μέρα που, διαχρονικά, έχει χαράξει τη μνήμη με έντονα καιρικά φαινόμενα, αποκαλύπτοντας τη δυναμική της ελληνικής ατμόσφαιρας στη μεταβατική καρδιά του χειμώνα. Από γενικευμένες χιονοπτώσεις μέχρι υδροσίφωνες και σφοδρές χαλαζοπτώσεις, η συγκεκριμένη ημέρα λειτουργεί σαν ένα μικρό «παράθυρο» στο πόσο σύνθετος και απρόβλεπτος μπορεί να γίνει ο καιρός στη χώρα μας.
Το 2001, η 13η Δεκεμβρίου έφερε έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς χειμωνιάτικους καιρούς της σύγχρονης περιόδου. Ψυχρές αέριες μάζες από τη βόρεια και βορειοανατολική Ευρώπη κατήλθαν με ένταση προς την Ελλάδα, δημιουργώντας συνθήκες που επέτρεψαν στο χιόνι να καλύψει ακόμη και τα πεδινά της βόρειας και κεντρικής χώρας. Δεν επρόκειτο για ένα τοπικό επεισόδιο, αλλά για ένα εκτεταμένο φαινόμενο, με διάρκεια και ένταση, που θύμιζε παλιούς, «βαρείς» χειμώνες. Η εικόνα των λευκών πεδιάδων επιβεβαίωσε ότι ο Δεκέμβριος μπορεί, ακόμη και στον 21ο αιώνα, να επιβάλει τους δικούς του κανόνες.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 2007, το σκηνικό άλλαξε ριζικά. Η 13η Δεκεμβρίου εκείνης της χρονιάς δεν έφερε χιόνια, αλλά έντονη αστάθεια. Υδροσίφωνες εμφανίστηκαν στο Ηράκλειο και τα Χανιά, ενώ τρεις ακόμη σχηματίστηκαν στο Ανατολικό Πήλιο, στην περιοχή του Αγίου Ιωάννη. Ο κοινός παρονομαστής ήταν η έντονη σύγκρουση θερμών και ψυχρότερων αερίων μαζών πάνω από ακόμη ζεστά θαλάσσια νερά. Η ατμόσφαιρα «φορτίστηκε» και απάντησε με φαινόμενα εντυπωσιακά αλλά και δυνητικά επικίνδυνα, υπενθυμίζοντας ότι ο χειμώνας στη Μεσόγειο δεν είναι μόνο κρύος, αλλά και καταιγιδοφόρος.
Το 2009, η Κέρκυρα βρέθηκε στο επίκεντρο ενός ακόμη τέτοιου επεισοδίου. Υδροσίφωνας σχηματίστηκε στο Ιόνιο, σε μια περιοχή που έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ευάλωτη σε τέτοια φαινόμενα τον χειμώνα. Η θερμή θάλασσα του Ιονίου, σε συνδυασμό με τη διέλευση οργανωμένων καταιγίδων, δημιούργησε τις κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξη στροβιλισμών. Για τους κατοίκους, το φαινόμενο ήταν εντυπωσιακό, αλλά για τους μετεωρολόγους ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ της χειμερινής αστάθειας της Δυτικής Ελλάδας.
Το 2011, η 13η Δεκεμβρίου επανήλθε στην Κέρκυρα, αυτή τη φορά με σφοδρή χαλαζόπτωση μέσα στην πόλη. Το χαλάζι, σπάνιο για την καρδιά του χειμώνα, μαρτυρούσε καταιγίδες ιδιαίτερα ισχυρές, με έντονα ανοδικά ρεύματα. Ήταν ένα επεισόδιο που περισσότερο θύμιζε άνοιξη, παρά Δεκέμβριο, και που ανέδειξε τη μεταβλητότητα του καιρού ακόμη και μέσα στη θεωρητικά «ήρεμη» χειμερινή περίοδο.
Έναν χρόνο πιο πριν, το 2010, η ίδια ημερομηνία έδειξε τη δύναμή της και στο νοτιοανατολικό άκρο της χώρας. Υδροσίφωνας καταγράφηκε στη Ρόδο, σε ένα περιβάλλον έντονης καταιγίδας που τροφοδοτήθηκε από θερμό και υγρό αέρα της Ανατολικής Μεσογείου. Το φαινόμενο επιβεβαίωσε ότι τα ακραία καιρικά επεισόδια δεν περιορίζονται γεωγραφικά, αλλά μπορούν να εμφανιστούν από το Ιόνιο έως το νοτιοανατολικό Αιγαίο, αρκεί να «κουμπώσουν» οι κατάλληλες συνθήκες στην ατμόσφαιρα.
Κοιτάζοντας πίσω στον χρόνο , η 13η Δεκεμβρίου μοιάζει να λειτουργεί σαν ένας καθρέφτης της ελληνικής ατμόσφαιρας: άλλες φορές αυστηρή και παγωμένη, άλλες φορές βίαια ασταθής και απρόβλεπτη. Δεν είναι η ημερομηνία που δημιουργεί τα φαινόμενα, αλλά η εποχή που τα ευνοεί. Και ο Δεκέμβριος, με τη σύγκρουση του χειμώνα που εγκαθίσταται και της θάλασσας που ακόμη «κρατά» θερμότητα, προσφέρει συχνά το ιδανικό σκηνικό. Ίσως γι’ αυτό τέτοιες ημέρες μένουν στη μνήμη. Όχι μόνο ως αναμνήσεις ακραίων φαινομένων, αλλά ως υπενθύμιση ότι ο καιρός στην Ελλάδα δεν είναι ποτέ μονότονος – και ότι κάθε ημερομηνία μπορεί, υπό τις σωστές συνθήκες, να γράψει τη δική της μικρή ιστορία στον χάρτη του καιρού.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect