Σε περιόδους έντονου καιρού δεν είναι πάντα δόκιμο να γράφονται εκτενή εκπαιδευτικά κείμενα. Ωστόσο, όταν κυκλοφορούν ανακρίβειες, είναι απαραίτητο να διευκρινίζονται τα βασικά. Πολλοί θεωρούν ότι η χρήση μιας μετεωρολογικής πλατφόρμας αρκεί για να αποδώσουν με ακρίβεια πιθανότητες βροχής ή άλλων παραμέτρων — κάτι που δεν ισχύει.
Σε αυτό το άρθρο παρουσιάζουμε έναν επαγγελματικό τρόπο ανάγνωσης των μετεωγραμμάτων, τα οποία κρύβουν μέσα τους τις πραγματικές πιθανότητες και την αξιοπιστία της πρόγνωσης. Με λίγα λόγια, δείχνουμε πώς “διαβάζεται” σωστά το εργαλείο, ώστε η πληροφορία που φτάνει στον πολίτη να είναι ακριβής. Το σύνολο των μετεωγραμμάτων που χρησιμοποιούν οι μετεωρολόγοι αναφέρονται σε πιθανολογική ερμηνεία προγνωστικών μετεωρολογικών παραμέτρων για συγκεκριμένες τοποθεσίες. Εμφανίζουν την χρονική εξέλιξη της κατανομής αρκετών μετεωρολογικών παραμέτρων με την μορφή διαγραμμάτων. Όλα τα πιθανολογικά μετεωγράμματα (ENS ) που εκδίδονται από το ECMWF δίνουν αρχικά ως πληροφορία την ακριβή θέση και τις συντεταγμένες του σημείου που αναφέρονται και χρησιμοποιούνται οι αναλύσεις HRES ή ENS (υψηλής ή πιθανολογικής ανάλυσης). Η υποενότητα «Επιλογή σημείων πλέγματος για μετεώγραμμα» εξηγεί τη μέθοδο παρεμβολής στα δεδομένα πρόβλεψης.
Ερμηνεία βασικών εργαλείων
Οι κατανομές πρόβλεψης εμφανίζονται χρησιμοποιώντας ένα κουτί με άκρες, που παρουσιάζονται οι ελάχιστες και οι μέγιστες τιμές . Πάνω στο κουτί αυτό απεικονίζεται η διάμεση τιμή (κοντή οριζόντια γραμμή), το 25ο και το 75ο εκατοστημόριο (σε κάθετο κουτί πάνω ή κάτω ) , καθώς και το 10ο και το 90ο εκατοστημόριο (με στενότερα κουτιά) και το ελάχιστο και μέγιστο(με κάθετες γραμμές). Το διάγραμμα που παρουσιάζεται με την μορφή του κουτιού χρησιμοποιείται στα μετεωγράμματα 10 και 15 ημερών από το ECMWF. Τα μετεωγράμματα αυτά είναι διαθέσιμα για:
1. Προγνώσεις διαρκείας 10 ημερών σε διαστήματα 6 ωρών για: την πρόγνωση του καιρού άλλων παραμέτρων (συνολική κάλυψη νεφών, άνεμο στα 10m, 6ωρα ύψη βροχοπτώσεων, θερμοκρασία στα 2m).
2. Εφαρμόζονται για προγνώσεις στα κύματα (απεικονίζοντας το σημαντικό ύψος κύματος, τη μέση κατεύθυνση κύματος, τη μέση περίοδος και τη δύναμη και κατανομή της κατεύθυνσης του ανέμου στο ύψος των 10 μέτρων). Εάν δεν υπάρχει κοντινό σημείο θαλάσσιου δικτύου, τα δεδομένα ανέμου σχεδιάζονται από το πλησιέστερο σημείο του χερσαίου δικτύου και τα διαγράμματα κύματος παραμένουν κενά.
3. Εκτεταμένο μετεώγραμμα διάρκειας 15 ημερών σε διαστήματα 24ωρου μόνο για καιρό, με μέση συνολική κάλυψη νεφών, σύνολο βροχόπτωσης 24 ωρών, μέση ένταση και κατανομή της κατεύθυνσης του ανέμου στα 10m, μέγιστη και ελάχιστη θερμοκρασία 2m).
Οι τιμές πρόβλεψης υψηλής ανάλυσης ( HRES ) εμφανίζονται ως μπλε γραμμή στο μετεώγραμμα. Αυτές οι τιμές εξάγονται από το μετεωρολογικό πεδίο HRES χρησιμοποιώντας τα σημεία πλέγματος HRES πλησιέστερα στη θέση του επιλεγμένου σημείου πλέγματος ENS και ρυθμίζονται ειδικά για το υψόμετρο. Το μετεώγραμμα 15 ημερών ENS εμφανίζει την κατανομή πιθανότητας για κάθε ημερολογιακή ημέρα από 00UTC έως 00UTC. Για προβλέψεις με χρόνο δεδομένων 12UTC, αποκλείονται οι πρώτες και οι τελευταίες 12 ώρες στην περίοδο πρόβλεψης και δημιουργούνται μόνο 14 (αντί για 15) ημερήσιες διανομές.
Μετεώγραμμα 10 ημερών ENS
Παρουσίαση Μετεωγράμματος μεσαίου εύρους 10 ημερών για την Αθήνα με δεδομένα HRES και ENS και με ώρα δεδομένων 00 UTC της 22 Ιουνίου 2022
Τα προϊόντα HRES και ENS περιλαμβάνονται στο μετεώγραμμα συνόλου 10 ημερών και οι κόκκινοι αριθμοί πάνω από τον πίνακα υετού είναι η μεγαλύτερη τιμή του υετού που επιτυγχάνεται από οποιοδήποτε μέλος του τρεξίματος ENS. Οι ακραίες τιμές ENS δεν μπορούν να αγνοηθούν καθώς η εξέλιξη κάθε μέλους ENS θεωρείται ότι είναι ελεγμένη .
Οι θερμοκρασίες πρόβλεψης είναι στις 00UTC, 06UTC, 12UTC, 18UTC κάθε μέρας (ενώ τα μετεωγράμματα 15 ημερών δείχνουν τις προβλέψεις για τις μέγιστες και τις ελάχιστες θερμοκρασίες για κάθε ημέρα). Οι ώρες UTC χρησιμοποιούνται αποκλειστικά στα μετεωγράμματα και τα μέγιστα ή ελάχιστα θα συμβούν ανάλογα με την τοπική ώρα του κάθε τόπου .
Υπάρχουν και άλλα εξειδικευμένα δεδομένα όπως η συνολική κάλυψη των νεφών στο μετεώγραμμα 10 ημερών το οποίο αποτελεί την στιγμιαία τιμή πρόβλεψης εκφρασμένη σε όγδοα του ουρανού που καλύπτονται από σύννεφα (octas) . Στο μετεώγραμμα 15 ημερών υπάρχει ο ημερήσιος μέσος όρος των τιμών πρόβλεψης ENS στις 06, 12, 18 και 24UTC. Όταν όλα τα μέλη έχουν συννεφιά τότε αυτό γράφεται με 0 (καθαρός ουρανός) ή συννεφιά με 8 όγδοα (συννεφιά) και δεν υπάρχει καθόλου γραμμή ή πλαίσιο αναφοράς . Όταν η πρόβλεψη είναι πολύ αβέβαιη και όλα τα ποσά των νεφών είναι λίγο πολύ πιθανά, τότε οι στήλες καλύπτουν σχεδόν ολόκληρο το εύρος από 0 έως 8 όγδοα , οι οποίες μπορεί να ερμηνευθούν λανθασμένα ως “συννεφιά “.Η συνολική βροχόπτωση στο μετεώγραμμα 10 ημερών μας δείχνει την η συσσωρευμένη βροχόπτωση για περιόδους 6 ωρών (00-06UTC, 06-12UTC, κ.λπ.). Στο μετεώγραμμα 15 ημερών η συσσωρευμένη βροχόπτωση αφορά το χρονικό διάστημα για 24 ώρες (00-24UTC). Στο μετεώγραμμα των 10 ημερών, οι τοποθεσίες του κουτιού και των επεκτάσεών του αναφέρονται στο τέλος της περιόδου των 6 ωρών.
Πρώτο παράδειγμα ( Η θερμοκρασία στην Αθήνα για ημέρες Ιουνίου )
Εφαρμόζοντας όσα έχουμε αναφέρει παραπάνω, παρατηρούμε ότι τo πρωινό τρέξιμο του μοντέλου για την Αθήνα προβλέπει για σήμερα (22/6) θερμοκρασίες της τάξεως των 37-38 βαθμών , ενώ για αύριο (23/6/2022) μας δίνει επικρατέστερη τιμή (στο 75%) τους 38 και οριακά τους 39 βαθμούς Κελσίου .Υπάρχουν και πιθανότητες για υψηλότερη τιμή (μόλις όμως στο 10%) . Τις τιμές αυτές τις προέβλεπαν ήδη εδώ και τρειίς ημέρες με μεγάλη ακρίβεια τα πιθανολογικά διαγράμματα. Για τις επόμενες ημέρες μπορείτε να διαπιστώσετε ότι δεν προβλέπονται θερμοκρασιακές “εκπλήξεις” με τις επικρατέστερες τιμές να βρίσκονται σε επίπεδα κανονικά και αναμενόμενα για την εποχή . Όσο περνάνε οι μέρες οι αποκλίσεις γίνονται μεγαλύτερες, με τις τιμές κατά κανόνα να απέχουν από τον μέσο όρο , κάτι προφανές και αναμενόμενο .
Δεύτερο παράδειγμα ( Η βροχόπτωση στην Αθήνα για ημέρες Νοεμβρίου 2025 )
Συχνά βλέπουμε να παρουσιάζεται μόνο το ύψος βροχής που δίνουν τα μοντέλα, χωρίς όμως να λαμβάνεται υπόψη η πιθανότητα που συνοδεύει αυτή την πρόγνωση. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ελλιπή ή λανθασμένη εικόνα. Για τον λόγο αυτό δείχνουμε πώς πρέπει να χρησιμοποιούνται σωστά τα ensemble μετεωγράμματα, τα οποία προσφέρουν μια πολύ πιο αξιόπιστη αποτύπωση του υετού ανά 6ωρο, αποκαλύπτοντας όχι μόνο την ποσότητα αλλά και το πόσα σενάρια συμφωνούν για κάθε επεισόδιο.
✅Στο παράδειγμα της Αθήνας για τις επόμενες ημέρες, η ανάλυση ανά 6ωρο δείχνει καθαρά πότε υπάρχει πραγματική πιθανότητα βροχής και πότε όχι—κάτι που δεν μπορεί να φανεί από έναν απλό χάρτη υετού. Στο συγκεκριμένο ENS meteogram του ECMWF, οι κόκκινοι αριθμοί που βλέπετε πάνω από τις μπάρες του υετού είναι εξαιρετικά σημαντικοί και αλλάζουν την ερμηνεία του ημερήσιου υετού.Οι κόκκινοι αριθμοί αντιπροσωπεύουν τον αριθμό των ENS μελών που δίνουν υετό ≥ 1 mm στο αντίστοιχο 6ωρο. Δηλαδή, κάθε αριθμός δείχνει πόσα από τα 51 ensemble μέλη «βλέπουν» αξιόλογη βροχόπτωση στο συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο. Π.χ. 28 = 28/51 μέλη δίνουν ≥ 1 mm στο συγκεκριμένο 6ωρο. Όσο μεγαλύτερος ο αριθμός, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα και τόσο πιο «συμφωνημένο» είναι το σήμα του υετού. Στο μετεόγραμμα οι μπλε/κυανές μπάρες δείχνουν την κατανομή του υετού ανά 6ωρο (στη διάμεσο, το 25ο–75ο και 10ο–90ο εκατοστημόριο). Αν ο κόκκινος αριθμός είναι μικρός, το επεισόδιο αφορά λίγα μέλη άρα χαμηλή πιθανότητα δηλαδή πολύ χαμηλή αξιοπιστία. Αν ο αριθμός είναι μεγάλος (20–30+), τότε το επεισόδιο είναι σίγουρο και ο υετός σχεδόν βέβαιος.
➤ Άρα ο σωστός ημερήσιος υετός δεν προκύπτει από το «μάτι» στις μπάρες, αλλά από το πώς κατανέμονται αυτά τα 6ωρα και πόσα μέλη τα υποστηρίζουν.
✅Με βάση τα παραπάνω η εκτίμηση του υετού για την Αθήνα (βάσει ENS + κόκκινων αριθμών) είναι :
Τετάρτη 26/11
Μέσος υετός: 0–1 mm
Ακραίο ενδεχόμενο: έως 2 mm
Πολύ περιορισμένο σήμα (κόκκινοι αριθμοί χαμηλοί).
Πέμπτη 27/11
Κόκκινοι αριθμοί ~28 → πολύ υψηλή πιθανότητα.
Μέσος υετός: 8–12 mm
Ακραίο ενδεχόμενο: 15–20 mm (με καταιγίδα)
Παρασκευή 28/11
ENS μέλη ~23–27 → επίσης ισχυρό σήμα.
Μέσος υετός: 10–14 mm
Ακραίο ενδεχόμενο: 18–22 mm( με καταιγίδα)
Σάββατο 29/11
Μέσος υετός: 1–3 mm
Ακραίο ενδεχόμενο: έως 5 mm
✅Οι υπόλοιπες ημέρες έχουν πολύ χαμηλούς κόκκινους αριθμούς (0–5), άρα η πιθανότητα υετού είναι πολύ μικρή. Ας θυμόμαστε λοιπόν ότι το μετεόγραμμα δεν δείχνει μόνο την ένταση της βροχής, αλλά και το πόσο συμφωνούν τα σενάρια μεταξύ τους. Όσο μεγαλύτερος ο κόκκινος αριθμός, τόσο πιο «βέβαιη» είναι η βροχή. Και όσο μεγαλύτερη η μπάρα, τόσο πιο δυνατή.
Κλείνοντας , σας υπενθυμίζουμε ότι η Μετεωρολογία έχει πλέον πάρα πολλά εργαλεία για να βελτιώσει τις προγνώσεις και ο μέσος πολίτης πολλές εναλλακτικές λύσεις για να ενημερωθεί έγκυρα για τον καιρό . Πηγές ενημέρωσης υπάρχουν πολλές και για παράδειγμα μια αυτές είναι η πλατφόρμα της Windy , η οποία ενσωματώνει όλα τα πλέουν διεθνή και αξιόπιστα μοντέλα πρόγνωσης. Δεν πρέπει πάντως να ξεχνάμε τον σύγχρονο ρόλο του επαγγελματία μετεωρολόγου , ο οποίος καθημερινά βελτιώνει τα προγνωστικά εργαλεία και αξιολογεί κάθε προγνωστικό μοντέλο , ώστε να μπορέσει και σας ενημερώσει υπεύθυνα και έγκαιρα για την εξέλιξη του καιρού.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect