Η 19η Νοεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα του Άνδρα, δεν είναι μια «αντι-γιορτή» ούτε επιχειρεί να συγκριθεί με την Ημέρα της Γυναίκας. Είναι μια ημέρα αναστοχασμού, αναγνώρισης και ευαισθητοποίησης γύρω από τον ρόλο, τις δυσκολίες και την υγεία των ανδρών στη σύγχρονη κοινωνία. Στόχος της δεν είναι η προβολή της ανδρικής υπεροχής, αλλά η ανάδειξη θεμάτων που συχνά μένουν στη σκιά: ψυχική ανθεκτικότητα, πρόληψη ασθενειών, πατρότητα, υγιείς σχέσεις και θετικά ανδρικά πρότυπα.
Παρόλο που δεν συναντάμε στην αρχαιότητα μια ημέρα ακριβώς αντίστοιχη με την σημερινή “Παγκόσμια Ημέρα του Άνδρα”, πολλοί πολιτισμοί τιμούσαν τον άνδρα, όχι ως φύλο, αλλά ως πολίτη, πολεμιστή, πατέρα ή προστάτη της κοινότητας. Στην Αρχαία Ελλάδα τα Απατούρια ήταν μια τελετή όπου τα αγόρια εγγράφονταν επίσημα στο φράτρειο — μια αναγνώριση της ενηλικίωσης. Τα Ηρώα ήταν γιορτές προς τιμήν ηρώων (Αχιλλέας, Θησέας, Ηρακλής), που εξυμνούσαν την ανδρεία, την προσφορά και τη θυσία. Σε πόλεις όπως η Σπάρτη, η ενηλικίωση του άνδρα συνοδευόταν από τελετουργίες που αναδείκνυαν την πειθαρχία, την αρετή και τη δύναμη. Στην Αρχαία Ρώμη υπήρχε η Toga virilis μια τελετή στην οποία το αγόρι φορούσε για πρώτη φορά την τήβεννο του ενήλικα άνδρα. Τα Parentalia & Feriae Marti ήταν γιορτές προς τιμήν πατέρων και του θεού Άρη, προστάτη-πολεμιστή. Σε άλλους λαούς, στις Σκανδιναβικές φυλές: υπήρχαν τελετές «ανάδειξης» νέων πολεμιστών και στην Αίγυπτο και την Μεσοποταμία γιορτές που τιμούσαν τις πατρικές μορφές και τη συζυγική ανδρική ευθύνη. Σε όλες αυτές τις κοινωνίες, η αναγνώριση του άνδρα συνδεόταν με τον ρόλο του μέσα στη συλλογικότητα, όχι με την υπεροχή του φύλου.
Η σύγχρονη ιστορία της Παγκόσμιας Ημέρας του Άνδρα
Η σύγχρονη μορφή της ημέρας έχει μια μακρά και ενδιαφέρουσα εξέλιξη. Το 1968 έχουμε το πρώτο σπέρμα της ιδέας. Ο Αμερικανός δημοσιογράφος John P. Harris τόνισε ότι υπήρχε «ανισορροπία» στο σοβιετικό σύστημα που προωθούσε την Ημέρα της Γυναίκας χωρίς αντίστοιχη ημέρα για τους άνδρες. Δεν ήταν αντίδραση στη γυναικεία γιορτή — ήταν ένδειξη ότι η κοινωνική αναγνώριση πρέπει να είναι ισορροπημένη. Το 1990–1995 από τον Thomas Oaster γίνονται τα πρώτα επίσημα βήματα. Ο Thomas Oaster, ήταν διευθυντής του Missouri Center for Men’s Studies. Ξεκίνησε οργανώνοντας εκδηλώσεις σε ΗΠΑ, Μάλτα και Αυστραλία, αλλά το 1995 η συμμετοχή ήταν χαμηλή, και η πρωτοβουλία έσβησε. Το 1999 η αναγέννηση έγινε στην Καραϊβική. Ο ακαδημαϊκός Jerome Teelucksingh από το Trinidad & Tobago αναβίωσε την ημέρα και επέλεξε την 19η Νοεμβρίου (γενέθλια του πατέρα του), καθώς ήθελε μια γιορτή όχι μόνο για πατέρες αλλά για όλους τους άνδρες, και ειδικά για τα αγόρια και τους εφήβους και έδωσε έμφαση σε θετικά ανδρικά πρότυπα, όχι στερεότυπα.
Σκοπός της ημέρας σήμερα
Η Παγκόσμια Ημέρα του Άνδρα σήμερα δεν ανταγωνίζεται την Ημέρα της Γυναίκας, αλλά προάγει την ισότητα και εστιάζει σε προβλήματα υγείας, ρόλων και κοινωνικών προσδοκιών.
Η ημέρα συνοδεύεται από κρίσιμα στατιστικά που αποκαλύπτουν την πραγματική κοινωνική και υγειονομική διάσταση του ανδρικού ρόλου:
-
87% των αστέγων είναι άνδρες.
-
73% των αγνοουμένων είναι άνδρες.
-
76% των αυτοκτονιών αφορούν άνδρες.
-
8,7% των ανδρών είναι εξαρτημένοι από το αλκοόλ.
-
26% έχουν υψηλή χοληστερίνη.
-
22% αντιμετώπισαν ψυχικό πρόβλημα τον τελευταίο χρόνο.
-
76 έτη η προσδόκιμη ζωή των ανδρών στις ΗΠΑ — χαμηλότερη από των γυναικών.
Οι αριθμοί αυτοί δεν δείχνουν υπεροχή· δείχνουν ευαλωτότητα.
Ο άνδρας του 21ου αιώνα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε πολλούς ρόλους , του επαγγελματία, πατέρα, συντρόφου, φροντιστή, πολίτη. Ταυτόχρονα πρέπει να αντιμετωπίσει στερεότυπα όπως: «μην κλαις», «να είσαι δυνατός», «τα συναισθήματα είναι αδυναμία». Η Παγκόσμια Ημέρα του Άνδρα προσπαθεί να αλλάξει αυτό το αφήγημα ότι η δύναμη δεν είναι αναισθησία, αλλά ευθύνη — και η ευαλωτότητα δεν είναι αδυναμία, αλλά ανθρώπινο δικαίωμα.
Η ανθρωπότητα τίμησε τον άνδρα με διαφορετικό τρόπο σε κάθε εποχή ως πολεμιστή, ως πατέρα, ως προστάτη, ως πολίτη. Σήμερα τον τιμά πρωτίστως ως άνθρωπο. Η Παγκόσμια Ημέρα του Άνδρα δεν είναι μια μέρα “για να πουν οι άνδρες μπράβο στους εαυτούς τους”. Είναι μια ημέρα για να ανοίξουν δύσκολες συζητήσεις, για να σπάσουν σιωπές, για να τονιστεί ότι η ψυχική και σωματική υγεία δεν έχει φύλο, για να ενθαρρυνθεί η συνεργασία γυναικών και ανδρών στην οικογένεια, στην κοινωνία και στην κοινή πορεία του μέλλοντος. Σε έναν κόσμο που αλλάζει, ο άνδρας καλείται να αλλάξει μαζί του —να είναι πιο παρών, πιο συνειδητός, πιο ανοιχτός, και πιο κοντά στους ανθρώπους που αγαπά. Η σημερινή ημέρα θυμίζει κάτι απλό αλλά θεμελιώδες: Οι άνδρες δεν χρειάζονται προνόμια. Χρειάζονται κατανόηση, χώρο, υγεία και αξιοπρέπεια. Και μια κοινωνία που να τους επιτρέπει να είναι ο εαυτός τους.
Για να κλείσουμε ευχάριστα σας αφιερώνουμε το παρακάτω τραγούδι που δεν εξυμνεί έναν «μάτσο» ανδρισμό, αλλά μια παλιά λαϊκή φιγούρα του άνδρα που ζει με αρχές, τιμά τον λόγο του και προβάλλει μια στωική καθημερινότητα. Είναι μια νοσταλγική αναφορά στην εποχή που η ταυτότητα του άνδρα είχε συμπεριφορές «κώδικα» — με αδυναμίες, σκληράδα, αλλά και αγάπη.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Στο παραπάνω τραγούδι τους στίχους έγραψε ο Ερρίκος Θαλασσινός σε μουσική Γιάννη Μαρκόπουλου . Το τραγούδι το ερμηνεύει ο Γιάννης Ντουνιάς, ενώ η πρώτη εκτέλεση έγινε από τον Θέμη Ανδρεάδη.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς