Η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει υψηλότερο δείκτη θνησιμότητας από τροχαία ατυχήματα σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ενώ χώρες όπως η Σουηδία, η Ολλανδία ή η Γερμανία έχουν περιορίσει τους θανάτους σε λιγότερους από 30 ανά εκατομμύριο κατοίκων, η Ελλάδα, το 2021, είχε 58 θανάτους ανά εκατομμύριο, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παρά τη σταδιακή βελτίωση των τελευταίων ετών, το φαινόμενο παραμένει ανησυχητικά συχνό και βαθιά ριζωμένο σε κοινωνικές, θεσμικές και πολιτισμικές παθογένειες.
1. Η οδηγική συμπεριφορά και η κουλτούρα του δρόμου
Η σημαντικότερη ίσως αιτία αφορά την οδηγική συμπεριφορά. Η παραβίαση ορίων ταχύτητας, η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, η χρήση κινητού τηλεφώνου και η έλλειψη ζώνης ή κράνους είναι καθημερινά φαινόμενα.
Στην Ελλάδα, η κουλτούρα του δρόμου συχνά χαρακτηρίζεται από ατομικισμό και έλλειψη σεβασμού στους κανόνες, αντίληψη που βλέπει τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας όχι ως πλαίσιο ασφάλειας αλλά ως εμπόδιο στην προσωπική ελευθερία. Το φαινόμενο επιτείνεται από τη χαμηλή κοινωνική πίεση· το «μικρό παράπτωμα» θεωρείται αποδεκτό, και η ατιμωρησία ενισχύει την ανευθυνότητα.
2. Η κατάσταση του οδικού δικτύου
Παρά τις σημαντικές βελτιώσεις των τελευταίων δεκαετιών σε αυτοκινητοδρόμους, το επαρχιακό και το αστικό δίκτυο παραμένει γερασμένο, κακοσχεδιασμένο και συχνά επικίνδυνο. Απότομες στροφές, ανεπαρκής φωτισμός, ελλιπής σήμανση και επικίνδυνες διασταυρώσεις αυξάνουν τον κίνδυνο τροχαίων, ειδικά τη νύχτα ή υπό βροχή. Σε πολλές περιοχές, η συντήρηση του οδικού δικτύου δεν αποτελεί προτεραιότητα των τοπικών αρχών, με αποτέλεσμα φθορές και λακκούβες να παραμένουν για μήνες. Το ίδιο ισχύει και για πεζοδρόμια και ποδηλατόδρομους, που είναι ανεπαρκείς ή επικίνδυνοι, καθιστώντας τα πιο αδύναμα μέλη —πεζούς, ποδηλάτες και παιδιά— ιδιαίτερα ευάλωτα.
🛣️Την περσινή χρονιά, στο αντίστοιχο τριήμερο της 28ης Οκτωβρίου, 14 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην άσφαλτο.
«Αν αγαπάς την οικογένειά σου, προσοχή στον δρόμο».
👉https://t.co/eX27WAatRf pic.twitter.com/Fa0IlaMH7t
— Υπουργείο Υποδομών & Μεταφορών (@ypomeofficial) October 24, 2025
3. Η ανεπαρκής αστυνόμευση και ηπιες ποινές
Η έλλειψη σταθερής αστυνόμευσης και η περιορισμένη εφαρμογή των ποινών δημιουργούν ένα αίσθημα ατιμωρησίας. Η παρουσία τροχαίας είναι περιοδική και όχι συνεχής, ενώ τα πρόστιμα είτε μειώνονται, είτε δεν εισπράττονται ποτέ. Οι οδηγοί γνωρίζουν ότι οι πιθανότητες να ελεγχθούν είναι μικρές, και έτσι ρισκάρουν. Στην ΕΕ, η συστηματική χρήση καμερών, αυτόματων ραντάρ και ψηφιακών ελέγχων έχει αποδειχθεί αποτελεσματική. Στην Ελλάδα, η τεχνολογική επιτήρηση είναι αποσπασματική και συχνά εγκαταλελειμμένη, κάτι που αφήνει την οδική ασφάλεια στην τύχη.
4. Ο στόλος και η συντήρηση των οχημάτων
Ένας ακόμα παράγοντας είναι ο γήρανση του στόλου. Ο μέσος όρος ηλικίας των οχημάτων στην Ελλάδα ξεπερνά τα 13 έτη, από τους υψηλότερους στην ΕΕ. Παλαιά οχήματα χωρίς σύγχρονα συστήματα ασφάλειας (ABS, ESP, υποβοήθηση φρεναρίσματος, αισθητήρες κ.λπ.) έχουν σαφώς μειωμένες πιθανότητες αποφυγής σύγκρουσης ή επιβίωσης μετά από πρόσκρουση. Παράλληλα, η συντήρηση πολλών οχημάτων είναι ελλιπής, καθώς το κόστος παραμένει αποτρεπτικό για χαμηλά εισοδήματα.
5. Οι υποδομές εκπαίδευσης και πρόληψης
Η οδική παιδεία στην Ελλάδα παραμένει σχεδόν ανύπαρκτη. Το μάθημα της κυκλοφοριακής αγωγής στα σχολεία είναι αποσπασματικό, ενώ οι εξετάσεις οδήγησης συχνά πάσχουν από τυπολατρία ή διαφθορά. Δεν δίνεται έμφαση στην κατανόηση του κινδύνου και στην ψυχολογία του οδηγού. Στον αντίποδα, χώρες με χαμηλά ποσοστά θνησιμότητας έχουν εντάξει την οδική ασφάλεια στο σχολικό πρόγραμμα και χρησιμοποιούν σύγχρονες προσομοιώσεις, εκπαιδεύοντας τους νέους σε πραγματικά σενάρια κινδύνου.
6. Κοινωνικοί και ψυχολογικοί παράγοντες
Η έντονη πίεση, το άγχος, η βιασύνη και η έλλειψη αυτοσυγκράτησης είναι χαρακτηριστικά της ελληνικής καθημερινότητας. Η οδήγηση συχνά μετατρέπεται σε πεδίο εκτόνωσης. Οι επιθετικές συμπεριφορές, οι προσπεράσεις, η υπερεκτίμηση ικανοτήτων και η υποτίμηση των κινδύνων συνδέονται με μια κοινωνία που δεν έχει εμπεδώσει ακόμη ότι ο δρόμος είναι χώρος ευθύνης και όχι ανταγωνισμού. Η υψηλή θνησιμότητα από τροχαία στην Ελλάδα δεν είναι τυχαία. Είναι πολύπλοκο φαινόμενο που συνδυάζει κοινωνικές συνήθειες, ελλείψεις υποδομών, αδυναμίες του κράτους και ατομικές συμπεριφορές. Η μείωσή της απαιτεί ολοκληρωμένη στρατηγική: εκπαίδευση από το σχολείο, διαρκή αστυνόμευση, αναβάθμιση οδικού δικτύου, αυστηρή εφαρμογή ποινών και ανανέωση στόλου. Κυρίως, χρειάζεται αλλαγή νοοτροπίας: να σταματήσουμε να θεωρούμε το τροχαίο “μοίρα” και να το αντιμετωπίσουμε ως αποτρέψιμο κοινωνικό πρόβλημα που αφαιρεί, κάθε μέρα, ανθρώπινες ζωές.
Σήμερα, ανήμερα του Αγίου Δημητρίου, γιορτάζουν φίλοι, συγγενείς, άνθρωποι που αγαπάμε. Είναι μέρα χαράς, συνάντησης και κεράσματος — όχι μέρα θλίψης. Αν λοιπόν απόψε πάμε να τους ευχηθούμε, να πιούμε ένα κρασί, ας έχουμε στο νου μας ότι η χαρά τελειώνει όταν ξεκινά η απερισκεψία. Ας αφήσουμε το τιμόνι σε έναν φίλο που δεν θα πιει, ή ας προτιμήσουμε ο ταξί, το λεωφορείο ή το περπάτημα. Δεν είναι δείγμα αδυναμίας, αλλά σεβασμού προς τη ζωή — τη δική μας και των άλλων. Ένα ποτήρι κρασί δεν αξίζει όσο ένα ανθρώπινο χαμόγελο που θα λείψει για πάντα από το τραπέζι. Κάθε τέτοια μέρα ας θυμόμαστε ότι η πραγματική ευχή “Χρόνια Πολλά” έχει νόημα μόνο όταν δίνουμε οι ίδιοι χρόνια στη ζωή. Γιατί το πιο όμορφο δώρο δεν είναι το κρασί που θα πιούμε, αλλά το να επιστρέψουμε όλοι ασφαλείς στο σπίτι μας.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς