Ο Λεονάρδος (Λεωνίδας) Καραπιπέρης, συγχωριανός μου από τις Στενιές της Άνδρου, υπήρξε μια ξεχωριστή μορφή στην ιστορία της ελληνικής μετεωρολογίας. Άνθρωπος με πλούσιο συγγραφικό έργο, δάσκαλος με πάθος και επιμονή, έμεινε γνωστός όχι μόνο για τα βιβλία και τις πανεπιστημιακές του παραδόσεις αλλά και για ένα όργανο που πέρασε στη φοιτητική αργκό με το όνομά του: το περίφημο «Καραπιπερόμετρο».
Η συμβολή του στην ελληνική μετεωρολογία είναι διπλή: από τη μια, η συστηματική συγγραφή πανεπιστημιακών εγχειριδίων που διαμόρφωσαν γενιές φοιτητών· από την άλλη, η εκπαιδευτική χρήση απλών αλλά ευφυών μετεωρολογικών οργάνων που έκαναν τη θεωρία πιο ζωντανή και πρακτική. Ο Καραπιπέρης υπήρξε με λίγα λόγια ο άνθρωπος που κατάφερε να συνδέσει την αυστηρότητα της επιστήμης με την παιδαγωγική απλότητα, αφήνοντας παρακαταθήκη που αντέχει στον χρόνο.
Ο Λεονάρδος Καραπιπέρης – Λινάρδος όπως τον αποκαλούσαν οι Ανδριώτες, χρησιμοποιούσε έξω από την Ανδρο το όνομα Λεωνίδας. Για να τελειώσει το Γυμνάσιο έφυγε από την Ανδρο η οποία δεν διέθετε τότε Γυμνάσιο και πήγε στη Σύρο. Μετά, σπούδασε Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Αγγλία και ήταν ο πρώτος από τις Στενιές που απέκτησε τον τίτλο του Καθηγητή Πανεπιστημίου (Παν. Αθηνών στη έδρα της Μετεωρολογίας).
Η διδασκαλία του χαρακτηριζόταν από ακρίβεια, μεθοδικότητα και επιμονή στη λεπτομέρεια. Οι φοιτητές τον θυμούνται για τον αυστηρό αλλά δίκαιο χαρακτήρα του, που τους ενέπνεε σεβασμό αλλά και θαυμασμό. Τα συγγράμματά του, όπως η «Ναυτική Μετεωρολογία» (Ίδρυμα Ευγενίδου, 1997), αλλά και παλαιότερα πανεπιστημιακά του βοηθήματα, αποτέλεσαν βασική βιβλιογραφία για δεκαετίες. Ακόμα και μετά τη συνταξιοδότησή του, οι σημειώσεις του Καραπιπέρη παρέμεναν ο κορμός της διδασκαλίας της μετεωρολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Το «Καραπιπερόμετρο» -Ένα βροχόμετρο που έγινε θρύλος
Όταν μιλάμε για μετεωρολογικά όργανα, συνήθως το μυαλό μας πάει σε θερμόμετρα, ανεμόμετρα ή ακόμα και στα εντυπωσιακά ραντάρ που «πιάνουν» τις καταιγίδες στον ορίζοντα. Κι όμως, υπάρχει ένα πολύ πιο ταπεινό εργαλείο, που στην Ελλάδα έχει αποκτήσει σχεδόν μυθική διάσταση: το δεκαπλασιαστικό βροχόμετρο, γνωστότερο σε γενιές φοιτητών του Πανεπιστημίου Αθηνών ως… «Καραπιπερόμετρο». Το όργανο αυτό συνδέεται με τον αείμνηστο καθηγητή Μετεωρολογίας Λεωνίδα Καραπιπέρη, που το καθιέρωσε στη διδασκαλία και το έκανε σχεδόν «σήμα κατατεθέν» της ελληνικής μετεωρολογίας.
Η διεθνής βάση της ιδέας –Ο Καραπιπέρης το έκανε… ελληνικό
Το όργανο δεν επινοήθηκε στην Ελλάδα. Ήδη από τον 19ο αιώνα, επιστήμονες στη Βρετανία και τη Γερμανία πειραματίζονταν με multiplying rain gauges – βροχόμετρα με στόμια μεγαλύτερα από τον μετρητή, ώστε να πολλαπλασιάζεται η ένδειξη. Πριν από αιώνες, βασιλιάδες στην Κορέα ήδη χρησιμοποιούσαν τυποποιημένες διατάξεις συλλογής βροχής για εκτιμήσεις καλλιεργήσιμων εδαφών. Το 1662, οι Christopher Wren και Robert Hooke κατασκεύασαν το πρώτο tipping-bucket rain gauge στη Βρετανία. Αργότερα, ο George James Symons έβαλε γεωμετρική λογική στη συλλογή, πειραματιζόμενος με χωνιά και κύλινδρο διαφορετικών διαμέτρων ώστε να βελτιώσει τις μετρήσεις.
Στην Ελλάδα, ο Λεωνίδας Καραπιπέρης δεν εφηύρε τη μέθοδο, αλλά την έκανε πράξη μέσα στην τάξη και το εργαστήριο. Δάσκαλος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, με σπουδές στην Ελλάδα και τη Βρετανία, έβαλε το όργανο στην καρδιά της διδασκαλίας του. Οι φοιτητές του το είδαν ως εργαλείο, ως μάθηση, αλλά και ως πηγή χιούμορ — έτσι γεννήθηκε το προσωνύμιο «Καραπιπερόμετρο». Και το όνομα έμεινε . Και σήμερα, ακόμη και επαγγελματίες μετεωρολόγοι, όταν το αναφέρουν, συχνά το λένε με αυτό το προσωνύμιο – ένα είδος χαμογελαστού φόρου τιμής στον δάσκαλό τους.
Τι το ιδιαίτερο έχει αυτό το όργανο; Η ιδέα είναι πανέξυπνη μέσα στην απλότητά της: Το στόμιο συλλογής της βροχής είναι δέκα φορές μεγαλύτερο από το σωληνάκι που μετράει το ύψος. Άρα, η στάθμη ανεβαίνει δέκα φορές ψηλότερα απ’ ό,τι στην πραγματικότητα. Με άλλα λόγια, αν πέσουν 0,5 χιλιοστά βροχής, το «Καραπιπερόμετρο» θα το δείξει ως 5 χιλιοστά. Έτσι, οι μικρές βροχές γίνονται πιο ευδιάκριτες και η μέτρηση ακριβέστερη.
Στην επιστήμη αυτό λέγεται «βελτίωση ευαισθησίας». Στη φοιτητική καθομιλουμένη, απλώς σήμαινε ότι με το «καραπιπερόμετρο»… δεν γλίτωνε καμία σταγόνα! Οι φοιτητές, με χιούμορ αλλά και αγάπη, το βάφτισαν «Καραπιπερόμετρο». Το όνομα έμεινε, κι έτσι σήμερα, όποιος αναφέρεται στο δεκαπλασιαστικό βροχόμετρο στην Ελλάδα, δύσκολα το αποκαλεί διαφορετικά. Το «Καραπιπερόμετρο» δεν ήταν απλώς ένα όργανο. ‘Ηταν και μια υπενθύμιση για το πώς η διδασκαλία μπορεί να «δέσει» με τα εργαλεία που χρησιμοποιεί. Γιατί οι φοιτητές δεν θυμούνται μόνο τον τύπο του υετού ή τα νούμερα των βροχοπτώσεων. Θυμούνται τον τρόπο που ο Καραπιπέρης τους έκανε να καταλάβουν τη σημασία μιας μικρής βροχής, την αξία της ακρίβειας, τη χαρά της απλής αλλά έξυπνης λύσης. Κι έτσι, ένα βροχόμετρο μετατράπηκε σε σύμβολο παιδαγωγικής σχέσης, επιστημονικής ακρίβειας και, γιατί όχι, φοιτητικού χιούμορ.
Σήμερα στην εποχή των αυτόματων μετεωρολογικών σταθμών, των δορυφόρων και των ραντάρ, το «Καραπιπερόμετρο» μοιάζει ίσως αναχρονιστικό. Όμως εξακολουθεί να έχει αξία ως ιστορικό εργαλείο που έδειξε τον δρόμο, ως υπενθύμιση της ανάγκης για ακρίβεια στις μετρήσεις, και κυρίως ως κομμάτι της ελληνικής μετεωρολογικής παράδοσης. Γιατί μπορεί να μην το εφηύρε ο Καραπιπέρης, αλλά χάρη σ’ εκείνον απέκτησε όνομα, ταυτότητα και… φήμη που ξεπερνά τις γενιές. Το «Καραπιπερόμετρο» είναι ίσως το πιο όμορφο παράδειγμα του πώς ένα απλό όργανο μπορεί να γίνει κάτι πολύ περισσότερο: ένα σημείο αναφοράς. Όχι μόνο για την επιστήμη, αλλά και για τις αναμνήσεις όσων πέρασαν από τα αμφιθέατρα του Πανεπιστημίου Αθηνών και έμαθαν να μετρούν τις σταγόνες της βροχής με μάτι ακριβές, αλλά και με καρδιά γεμάτη σεβασμό για τον δάσκαλο που τους έδειξε τον δρόμο.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΡΟΧΟΜΕΤΡΟΥ ΚΑΙ ΜΙΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
Το πότε ακριβώς χρησιμοποιήθηκε το πρώτο βροχόμετρο είναι άγνωστο. Κατά την αρχαιότητα, οι πρόγονοι των Ελλήνων φέρονται να κρατούσαν σημειώσεις βροχοπτώσεων από τον 5ο αιώνα π.Χ. Στα θρησκευτικά βιβλία των Εβραίων αναφέρεται πως στην Παλαιστίνη μετρούσαν τη βροχή από τον 1ο αιώνα μ.Χ. Στη μακρινή Κορέα χρησιμοποιούσαν μπρούτζινα δοχεία για τη μέτρηση της βροχής, πιθανώς λαμβάνοντας υπ’ όψη και τον ήχο της. Το σύγχρονο βροχόμετρο ήταν το πρώτο μετεωρολογικό όργανο το οποίο εφευρέθηκε από τον Sejong τον Μέγα της δυναστείας Chosun (1397 – 1450 μ.Χ.), ο οποίος ήταν Κορεάτης βασιλιάς. Επειδή η χώρα του μαστιζόταν από την ξηρασία ζήτησε σε κάθε χωριό να γίνουν μετρήσεις της βροχής. Αυτό έγινε με τη χρήση ενός βροχόμετρου που εφευρέθηκε από το γιό του το 1441 μ.Χ. (περίπου 200 χρόνια πριν από Ευρωπαίο Christopher Wren) . Ο σχεδιασμός βασιζόταν σε μεθόδους από πολύ παλαιότερες εποχές στην Κίνα ή την Ινδία. Ο βασιλιάς Sejong έστειλε ένα βροχόμετρο σε κάθε χωριό και αυτό χρησιμοποιήθηκε ως επίσημο εργαλείο για τη μέτρηση του δυναμικού της συγκομιδής και με αυτόν τον τρόπο καθόρισε τους φόρους της γης. Όσοι ζούσαν σε ξηρές περιοχές πλήρωναν λιγότερους φόρους από τους υπόλοιπους. Αυτή είναι μία από τις πρώτες τεκμηριωμένες περιπτώσεις για την ανάπτυξη ενός μέσου, το οποίο σχεδιάστηκε για να παρέχει μια ποσοτική εκτίμηση των μετεωρολογικών μεταβλητών.
Πηγές : Ιστολόγιο : Steniotes.gr ( Νικολάου Εξαδάκτυλου) , Wikipedia, ” H ιστορία μιας πεταλούδας” Θ.Κολυδάς
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect