Όταν η πρόγνωση γίνεται εντύπωση – Κανόνες Δεοντολογίας στην Μετεωρολογική Επιστήμη

Δεν έχουμε προλάβει να αφήσουμε πίσω μας το πολυήμερο και εξουθενωτικό κύμα καύσωνα του Ιουλίου και ήδη στον δημόσιο λόγο έχουν αρχίσει να κυκλοφορούν ανυπόστατες φήμες για ένα νέο, ακόμη εντονότερο κύμα ζέστης μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Αυγούστου. Οι πληροφορίες αυτές διαδίδονται άκριτα και μαζικά – ιδίως μέσω κοινωνικών δικτύων και κάποιων ιστοσελίδων – δίχως επιστημονικό έλεγχο, χωρίς παραπομπές σε έγκυρα προγνωστικά μοντέλα, και κυρίως χωρίς συναίσθηση της ευθύνης που φέρει η διάδοση τέτοιων δηλώσεων στην κοινωνία.

Η μετεωρολογία, ως επιστήμη με υψηλή κοινωνική χρησιμότητα, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως εργαλείο προβολής ή πρόβλεψης εντυπώσεων. Σε χώρες όπου οι πολίτες βασίζονται στις προβλέψεις για την προστασία της υγείας τους, της εργασίας τους ή και της ίδιας της ζωής τους, η δεοντολογία αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο κάθε μετεωρολογικής παρέμβασης. Η επιστημονική δεοντολογία απαιτεί σεβασμό στην αβεβαιότητα των προγνωστικών μοντέλων·, αναγνώριση του πλαισίου χρονικής αξιοπιστίας κάθε πρόγνωσης, τεκμηρίωση με αναφορά σε επίσημες πηγές (όπως η ΕΜΥ, η ECMWF, η NOAA) , αποφυγή υπερβολικών χαρακτηρισμών χωρίς στατιστικό υπόβαθρο (“φονικός καύσωνας”, “καταστροφική ζέστη”)· διάκριση μεταξύ επιστημονικής εκτίμησης και προσωπικής εικασίας και  ενημέρωση του κοινού με σεμνότητα, ακρίβεια και διαφάνεια.

Η απουσία τέτοιων αρχών οδηγεί στη διαστρέβλωση της επιστήμης, στη διάβρωση της εμπιστοσύνης του κοινού, και – ακόμα χειρότερα – στην παραπλάνηση του πληθυσμού. Εν μέσω κλιματικής αστάθειας, όπου η πρόγνωση δεν είναι απλώς πληροφορία αλλά εν δυνάμει εργαλείο επιβίωσης, ο μετεωρολόγος φέρει βαθιά ηθική ευθύνη απέναντι στην κοινωνία. Δεν είναι η πρώτη φορά που κυκλοφορούν “σειρήνες” για επερχόμενες θερμικές εισβολές εβδομάδες πριν, συχνά βασισμένες σε μεμονωμένα ensemble runs ή χάρτες που αφορούν μέσους όρους, χωρίς καμία αξιολόγηση πιθανοτήτων ή εναλλακτικών σεναρίων. Τέτοιες πρακτικές όχι μόνο δεν τιμούν την επιστήμη, αλλά καθιστούν την πρόγνωση αντικείμενο δυσπιστίας ή και χλεύης, όταν τελικά δεν επαληθεύονται.

Επιτέλους
Ελπίζουμε 5 και 6 Αυγούστου ούτε στο ελάχιστο αυτο το πράγμα που ζησαμε

— alexthegreek1 (@alexthegreek11) July 27, 2025

Γι’ αυτό και είναι επιτακτική η ανάγκη να θεσμοθετηθεί και στην Ελλάδα ένα σαφές πλαίσιο δεοντολογίας για όλους όσοι εκφέρουν δημόσιο λόγο στον τομέα της μετεωρολογίας – είτε πρόκειται για επαγγελματίες είτε για ιδιώτες με δημόσια απήχηση. Η υπεύθυνη πρόγνωση δεν είναι αυτή που προβλέπει με ακρίβεια 15 ημέρες μπροστά, αλλά αυτή που γνωρίζει πότε να μιλήσει και πότε να περιμένει. Στην εποχή της πληροφορίας, ο ρόλος του μετεωρολόγου δεν περιορίζεται πλέον στην απλή πρόγνωση καιρού. Είναι κρίσιμος κρίκος στην αλυσίδα δημόσιας ασφάλειας, πολιτικής προστασίας και κοινωνικής ευθύνης. Η Ελλάδα, μια χώρα με έντονα τοπικά καιρικά φαινόμενα και αυξανόμενη συχνότητα ακραίων καταστάσεων λόγω της κλιματικής κρίσης, χρειάζεται επειγόντως έναν σαφώς ορισμένο κώδικα δεοντολογίας για τους μετεωρολόγους που δραστηριοποιούνται στο δημόσιο λόγο.

ΟΤΑΝ Η ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΓΙΝΕΤΑΙ “ΕΝΤΥΠΩΣΗ” 

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται στην ελληνική πραγματικότητα ένα φαινόμενο “μετεωρολογικού λαϊκισμού” με προγνώσεις πολλών ημερών χωρίς αποτίμηση αβεβαιότητας. τίτλοι στα ΜΜΕ τύπου “Έρχεται το φλεγόμενο κύμα”, “Θερμοπυρηνικός καύσωνας”, “Καταιγίδες – τέρας” και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από αυτόκλητους μετεωρολόγους ή influencers, χωρίς αναφορά σε επίσημες πηγές ή επαλήθευση. Αποτέλεσμα αυτών είναι η παραπληροφόρηση, η σύγχυση, και ενίοτε πανικός. Ο πολίτης αδυνατεί να ξεχωρίσει ποιος έχει κύρος και ποιος όχι, ενώ η Πολιτεία αργεί να απαντήσει – με κίνδυνο να υπονομευτεί ακόμη και η εμπιστοσύνη προς την ΕΜΥ, τον επίσημο κρατικό φορέα.

ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ  ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 

τη Γαλλία, η CSA εποπτεύει τις μετεωρολογικές δηλώσεις στα ΜΜΕ και καλεί τα κανάλια να εξηγούν υπερβολές.
Στις ΗΠΑ, η American Meteorological Society (AMS) μπορεί να αφαιρέσει την πιστοποίηση “Certified Broadcast Meteorologist” σε όσους προβαίνουν σε ανεύθυνες προβλέψεις.
Στη Γερμανία, ο DWD είναι ο μόνος φορέας με δικαίωμα να εκδίδει προειδοποιήσεις και έχουν γίνει αυστηρές συστάσεις σε ιδιώτες που παραπληροφορούν.
Στην Ισπανία, η AEMET έχει νομικά κατοχυρωμένη αρμοδιότητα, και επιβάλλει συμμόρφωση ακόμη και σε ισχυρά social media προφίλ. Όλες αυτές οι χώρες διαχωρίζουν σαφώς την επίσημη πρόγνωση από τη γνώμη και προβλέπουν συνέπειες για την παραβίαση αυτής της διάκρισης.

Στην Ελλάδα:

• Δεν υπάρχει θεσμοθετημένος κώδικας δεοντολογίας για τους επαγγελματίες μετεωρολόγους. Η ΕΜΥ είναι ο επίσημος φορέας, αλλά δεν έχει κατοχυρωμένο ρόλο αποκλειστικής πρόγνωσης, όπως συμβαίνει στη Γερμανία ή την Ισπανία. Δεν υπάρχει αρχή εποπτείας περιεχομένου, όπως η Ofcom ή η CSA, για τις καιρικές προβλέψεις στα μέσα. Αυτό αφήνει ένα κενό που επιτρέπει στον καθένα να προβλέπει και να “βαφτίζει” φαινόμενα χωρίς επιστημονική βάση.

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΗΦΘΟΥΝ 

1. Θεσμοθέτηση Κώδικα Δεοντολογίας, σε συνεργασία με την ΕΜΥ, την ΕΡΤ, πανεπιστημιακά τμήματα και ιδιώτες επαγγελματίες.
2. Πιστοποίηση τηλεοπτικών/ραδιοφωνικών μετεωρολόγων από επιστημονικό ή επαγγελματικό σώμα (π.χ. Πανελλήνια Μετεωρολογική Εταιρεία).
3. Υποχρέωση παραπομπής σε επίσημες πηγές (EMY, ECMWF, WMO) για όσους δημοσιεύουν προγνώσεις ή προειδοποιήσεις στο δημόσιο λόγο.
4. Εκπαιδευτική καμπάνια για το κοινό σχετικά με το τι είναι “επίσημη πρόγνωση” και τι όχι.
5. Δυνατότητα δημόσιας αναφοράς (report) σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για παραπλανητικές “καιρικές” αναρτήσεις.Το έχουμε αναφέρει πολλές φορές , ότι η μετεωρολογία δεν είναι επικοινωνιακό παιχνίδι εντυπώσεων. Είναι επιστήμη, με προγνωστικά όρια, στατιστική αβεβαιότητα, και κοινωνική ευθύνη. Η θέσπιση δεοντολογίας δεν είναι λογοκρισία. Είναι προστασία του πολίτη και ενίσχυση της εμπιστοσύνης στο επάγγελμα του μετεωρολόγου. Ας ξεκινήσει, λοιπόν, η συζήτηση για ένα Ελληνικό Πλαίσιο Δεοντολογίας στην Πρόγνωση Καιρού – πριν την επόμενη “ακραία προφητεία”.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
   Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect