Η πρόσφατη εγκατάσταση αυτόματου μετεωρολογικού σταθμού από το ΕΑΑ στη Σκάλα Λακωνίας, μια περιοχή γνωστή για το ιδιαίτερο θερμικό μικροκλίμα της, ξαναφέρνει στην επιφάνεια ένα ζήτημα που σιωπηρά σέρνεται για δεκαετίες: η γεωγραφική και λειτουργική υποβάθμιση της παραδοσιακής μετεωρολογικής κάλυψης της υπαίθρου από την Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ). Η Σκάλα, όπως και ο γειτονικός Μελιγαλάς Μεσσηνίας, εμφανίζουν κατά καιρούς εντυπωσιακά υψηλές θερμοκρασίες – ενίοτε τις υψηλότερες της χώρας. Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες, και για αυτόν ακριβώς τον λόγο, η ΕΜΥ είχε εγκαταστήσει στο παρελθόν μετεωρολογικό σταθμό στο Διαβολίτσι Μεσσηνίας, λίγα χιλιόμετρα βορειότερα από τη Σκάλα, ακριβώς για να μελετά το μικροκλίμα και τις μεταβολές της θερμοκρασίας και υγρασίας στην ενδοχώρα της Μεσσηνίας. Εκεί, στο Διαβολίτσι, λειτουργούσε γεωργικός μετεωρολογικός σταθμός — ένας από τους πολλούς της ΕΜΥ, που εξυπηρετούσαν όχι μόνο τη γεωργία, αλλά και τις τοπικές κοινότητες. Το εύρος λειτουργίας του σταθμού ήταν 1974–2020 (πιθανώς η τελευταία καταγραφή είναι μέχρι τη στιγμή που τέθηκε σε αναστολή)
🎯ΣΚΑΛΑ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ – ΕΝΑΣ ΝΕΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ , ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ , ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΟΣ .
(επαναδημοσιεύεται )
✅Η Σκάλα Μεσσηνίας καταγράφει συχνά πολύ υψηλές θερμοκρασίες, ιδιαίτερα όταν επικρατούν καταβατικοί άνεμοι (από τον Ταΰγετο προς την πεδινή περιοχή). Αυτό δεν… pic.twitter.com/GC28k07BiV— Theodoros Kolydas (@KolydasT) July 15, 2025
Σήμερα, ο σταθμός του Διαβολιτσίου δεν λειτουργεί. Όχι επειδή καταστράφηκε ή εγκαταλείφθηκε από την τοπική κοινωνία, αλλά επειδή, όπως δεκάδες άλλοι σταθμοί, «ετέθη σε αναστολή λειτουργίας» — ένας επιεικής γραφειοκρατικός όρος για την παύση λειτουργίας ενός κρίσιμου παρατηρητηρίου. Και δεν είναι μόνο το Διαβολίτσι. Στα ίδια χνάρια ακολούθησαν σταθμοί στην Άρτα (με πλούσιο πεδινό κάμπο), την Αλίαρτο (γνωστός για το μικροκλίμα και τις πρώιμες παγωνιές), τα Τρίκαλα, το Βέλλο Κορινθίας και αλλού. Οι σταθμοί αυτοί δεν ήταν πολυτελείς εγκαταστάσεις, ούτε επανδρωμένοι με επιστημονικό προσωπικό. Ήταν συνήθως συμβατικοί σταθμοί με ελάχιστο εξοπλισμό όπως θερμόμετρα, βροχόμετρα, ανεμόμετρα, μετρητές εξάτμισης, ψυχρά θέρμομετρα εδάφους και τοπικούς παρατηρητές ή δασκάλους που κατέγραφαν στοιχεία δύο ή τρεις φορές την ημέρα. Αυτοί οι σταθμοί, ήταν συνδεδεμένοι με την ΕΜΥ, και παρείχαν ανεκτίμητα δεδομένα για το ελληνικό μικροκλίμα και τις καλλιέργειες. Σήμερα, ελάχιστοι από αυτούς λειτουργούν. Και αυτοί που λειτουργούν είναι είτε αυτοματοποιημένοι και απρόσωποι, χωρίς καμία τοπική παρατήρηση πέραν των οργάνων, είτε λειτουργούν από ιδιωτικούς φορείς χωρίς εθνική στρατηγική. Ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι καν το πόσοι σταθμοί υπάρχουν, αλλά το ότι δεν υπάρχει επίσημος χαρακτηρισμός τους ως προς το σκοπό και την αποστολή τους.
Ο WMO (World Meteorological Organization) διαχωρίζει τους σταθμούς ως: Synoptic Stations (για επιχειρησιακή πρόγνωση και δορυφορικά δεδομένα), Climatological Stations (για μακροχρόνια παρακολούθηση), Agrometeorological Stations (για τη γεωργική δραστηριότητα), Hydrometeorological Stations (σε ποτάμια/λίμνες), Aviation Stations (σε αεροδρόμια – με παρατηρητές και METAR/TAF).
Στην Ελλάδα, oι σταθμοί αντιμετωπίζονται πλέον σχεδόν αποκλειστικά ως αεροναυτικοί, συνδεδεμένοι με αεροδρόμια και περιοχές FIR, είτε αυτόματοι, που καταγράφουν τα βασικά μετεωρολογικά δεδομένα .
Οι επιμίσθιοι παρατηρητές σε σιωπηλή κατάργηση…
Μέσα σε αυτό το τοπίο, υπάρχει και ένα θεσμικά κατοχυρωμένο εργαλείο που δεν ενεργοποιείται: οι επιμίσθιοι μετεωρολόγοι παρατηρητές. Ο ιδρυτικός νόμος της ΕΜΥ και το ΠΔ 161/1997 (άρθρο 40) εξακολουθούν να προβλέπουν ότι η ΕΜΥ μπορεί να αναθέτει έργο σε εξωτερικούς παρατηρητές για τη λήψη μετρήσεων. Αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι υπάλληλοι, μπορούν να αμείβονται με μικρή αποζημίωση (π.χ. 150€/μήνα), να εκπαιδεύονται από την υπηρεσία, και να διατηρούν την ανθρώπινη παρουσία στον σταθμό, καταγράφοντας τα φαινόμενα που δεν «βλέπει» ένα όργανο (νέφη, χιόνι, περιορισμένη ορατότητα, καταρρακτώδη βροχή). Ωστόσο, η σημερινή διοίκηση της ΕΜΥ δεν έχει επιδείξει ενδιαφέρον για την επαναδραστηριοποίηση αυτών των θέσεων. Η τελευταία γενιά επιμισθίων παρατηρητών αποχώρησε ή γέρασε, και δεν έγινε ποτέ νέα πρόσκληση. Κανένα σχήμα διατήρησης γνώσης, καμία διασύνδεση με τοπικές κοινότητες ή σχολεία. Η σιωπή λειτουργεί σαν κατάργηση.
Αυτή η απουσία εθνικής πολιτικής και η διοικητική αδράνεια της ΕΜΥ έχει οδηγήσει στη διαμόρφωση του «κενού», το οποίο καλύπτεται σήμερα από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ) με δίκτυο >500 σταθμών, από ιδιώτες και χομπίστες με ιδιότυπα «δίκτυα», Παράλληλα υπάρχουν ξένες πλατφόρμες crowdsourcing (WOW του Met Office, WeatherUnderground κ.ά. για τις οποίες θα μιλήσουμε αργότερα ). Αυτή η πραγματικότητα δεν είναι πρόβλημα ανταγωνισμού. Είναι πρόβλημα δημόσιας ευθύνης. Η ΕΜΥ είναι – και οφείλει να είναι – η επίσημη εθνική αρχή στη μετεωρολογική παρατήρηση και πρόγνωση. Αν αποσύρεται από το πεδίο, παραιτείται και από τον θεσμικό της ρόλο. Η ΕΜΥ, αντί να αποσύρεται, πρέπει να επανενεργοποιήσει τους γεωργικούς και κλιματικούς σταθμούς, να χαρτογραφήσει και να κατηγοριοποιήσει όλους τους σταθμούς της, να προκηρύξει θέσεις επιμισθίων, και να καλέσει τους πολίτες να γίνουν συνεργάτες της. Η επιστήμη του καιρού είναι υπόθεση επιστημονική, αλλά και ανθρώπινη.
Το όραμα της νέας ΕΜΥ δεν πρέπει να είναι μόνο η τεχνολογία, αλλά και η επανασύνδεση με τον τόπο, το πεδίο και την κοινωνία. Η είσοδος των αυτόματων μετεωρολογικών σταθμών (AWS), των δορυφορικών παρατηρήσεων και των αριθμητικών μοντέλων πρόγνωσης έχει οδηγήσει πολλούς να πιστεύουν ότι η ανθρώπινη παρατήρηση έχει πλέον μικρό ρόλο. Όμως, η μετεωρολογική υπηρεσία κάθε χώρας – και ιδίως σε μια χώρα με έντονο μικροκλιματικό ανάγλυφο όπως η Ελλάδα – δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο σε αλγόριθμους και όργανα. Χρειάζεται μάτια και κρίση στο πεδίο, ανθρώπους που αντιλαμβάνονται τα φαινόμενα εκεί που συμβαίνουν.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΠΙΜΙΣΘΙΩΝ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ
Οι παρατηρητές και επιμίσθιοι μετεωρολόγοι είναι η λιγότερο προβεβλημένη, αλλά θεμελιώδης συνιστώσα αυτού του ανθρώπινου δικτύου. Στην Ελλάδα, ενώ υπάρχει πρόβλεψη για την ύπαρξη αυτών των προσώπων, η πραγματικότητα των τελευταίων ετών δείχνει συστηματική εγκατάλειψη του θεσμού – με σοβαρές συνέπειες για την ποιότητα των δεδομένων, την τοπική παρουσία της ΕΜΥ, και την επιχειρησιακή ασφάλεια. Παρά την ψηφιοποίηση και τον αυτοματισμό, πολλές κρίσιμες παρατηρήσεις εξακολουθούν να απαιτούν ανθρώπινη εμπειρία, κρίση και φυσική παρουσία. Στην Ελλάδα, όπως και σε πολλές άλλες χώρες, οι παρατηρητές διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: Μόνιμοι/πολιτικοί υπάλληλοι της ΕΜΥ, οι οποίοι εργάζονται σε μετεωρολογικούς σταθμούς (κυρίως σε αεροδρόμια) και επιμίσθιοι παρατηρητές, οι οποίοι δεν είναι υπάλληλοι αλλά παρέχουν έργο έναντι συμβολικής αποζημίωσης, με βάση την πρόβλεψη του άρθρου 40 του Π.Δ. 161/1997.
Οι παρατηρητές, ακόμη και σήμερα μετρούν την ορατότητα στα αεροδρόμια, καθώς τα περισσότερα ελληνικά αεροδρόμια δεν διαθέτουν ηλεκτρονικά ορατόμετρα (RVR), παρατηρούν ύψος και τύπο νεφών, αφού τα αυτόματα νεφοσκόπια (π.χ. ceilometers) είτε δεν υπάρχουν, είτε έχουν περιορισμένη ακρίβεια, εκτιμούν την ένταση φαινομένων, όπως ομίχλη, χαλάζι, καταιγίδες ή χιονόπτωση, καταγράφουν τις παραμέτρους χιονιού, όπως πάχος, τύπο, συνθήκες μεταβολής – με τη χρήση ειδικών μεθόδων (π.χ. χιονοτράπεζα, παρατήρηση φάσης), παρακολουθούν τον καθημερινό εξοπλισμό του σταθμού, συμβάλλοντας στην πρώτου βαθμού συντήρηση και φύλαξη. Και όλα αυτά, όχι θεωρητικά: αλλά σε συγκεκριμένα επιχειρησιακά πλαίσια, όπου κρίνονται θέματα ασφάλειας πτήσεων, ακρίβειας δελτίων, ή κλιματικής αξιοπιστίας.
Ο θεσμός του επιμίσθιου παρατηρητή προβλέπεται ήδη από τον ιδρυτικό νόμο της ΕΜΥ και ανανεώνεται στο ΠΔ 161/1997, άρθρο 40, όπου προβλέπεται ρητά ότι: «Η ΕΜΥ δύναται να προσλαμβάνει επιμισθίους παρατηρητές για την κάλυψη αναγκών σταθμών σε απομακρυσμένες ή ειδικές θέσεις, οι οποίοι δεν έχουν υπαλληλική σχέση και παρέχουν έργο με αποζημίωση». Μάλιστα, υπήρχε συγκεκριμένη πρόβλεψη για 80 τέτοιες θέσεις, καθώς αυτοί οι παρατηρητές: Εκπαιδεύονται (ή έχουν εκπαιδευτεί) από την ΕΜΥ ή την Πολεμική Αεροπορία (ΠΑ), μπορεί να είναι δάσκαλοι, πυροσβέστες, αγρότες, εθελοντές, παρέχουν βασικές μετρήσεις (T, RH, υετός, νέφη, χιόνι) καθημερινά, υποστηρίζουν τη φύλαξη και συντήρηση του σταθμού και δεν επιβαρύνουν σημαντικά τον προϋπολογισμό, καθώς μπορούν να αμειφθούν με χαμηλά ποσά . Ακόμη και αν η χώρα διαθέτει πλέον πάνω από 400 αυτόματους σταθμούς (ΕΑΑ, ΕΜΥ, ιδιωτικοί), ο ανθρώπινος παράγοντας είναι αναντικατάστατος στις παρατηρήσεις ορατότητας, φαινομένων και νεφών,χρήσιμος για την πρώτη διάγνωση βλαβών ή μεταβολών στον εξοπλισμό και αναγκαίος για την υποστήριξη σταθμών σε απομακρυσμένες περιοχές, νησιά, μεθοριακές ζώνες. Παράδειγμα: Στο Ορμένιο Έβρου, υπάρχει αυτόματος σταθμός, αλλά καμία ανθρώπινη παρουσία. Με βασική εκπαίδευση, ένας δάσκαλος ή υπάλληλος του δήμου θα μπορούσε να επιβλέπει, να συμπληρώνει με παρατηρήσεις χιονιού, νέφωσης, καιρικών φαινομένων, και να κα΄νει συντήρηση σε πρώτο βαθμό στον σταθμό.
Διεθνείς πρακτικές – Ο εθελοντισμός και η δικτύωση τοπικών κοινωνιών
Η εμπειρία άλλων χωρών δείχνει ότι ακόμη και στις πλέον ανεπτυγμένες Μετεωρολογικές Υπηρεσίες του κόσμου, ο ρόλος των παρατηρητών και των τοπικών συνεργατών δεν έχει ποτέ απαλειφθεί πλήρως. Αντιθέτως, έχει εξελιχθεί σε δίκτυο επιτόπιας στήριξης της μετεωρολογικής τεχνολογίας, που βασίζεται στη συνύπαρξη του αυτόματου και του ανθρώπινου στοιχείου.
1.Η περίπτωση του Met Office (Ηνωμένο Βασίλειο)
Το Met Office του Ηνωμένου Βασιλείου, παρά την απόλυτη τεχνολογική υπεροχή και τους χιλιάδες αυτόματους σταθμούς που διαθέτει, διατηρεί ενεργό πρόγραμμα εθελοντών παρατηρητών, γνωστό ως WOW (Weather Observations Website). Περισσότεροι από 10.000 πολίτες, σχολεία, αγρότες και ιδιώτες υποβάλλουν καθημερινά παρατηρήσεις θερμοκρασίας, υετού, ανέμου και καιρικών φαινομένων μέσω μιας απλής εφαρμογής. Οι παρατηρήσεις αυτές διασταυρώνονται με τα δεδομένα των αυτόματων σταθμών, συμπληρώνουν τα κενά σε απομακρυσμένες περιοχές και καλλιεργούν κλίμα συμμετοχής και εμπιστοσύνης προς την υπηρεσία. Η δυναμική του δικτύου έχει αποδειχθεί κρίσιμη σε ακραίες καιρικές συνθήκες (πλημμύρες, χιονοπτώσεις, θυελλώδεις άνεμοι), όπου πολλές φορές οι αυτόματοι σταθμοί υπερφορτώνονται ή παρουσιάζουν αστοχίες.
Τα δεδομένα που διατίθενται από τους εθελοντές παρατηρητές στο Met Office μεταφορτώνονται μέσω της Ιστοσελίδας Παρατηρήσεων για τον Καιρό (WOW). Κατά τη διάρκεια του κάθε μήνα, αυτά τα αρχεία περνούν από Ποιοτικό Έλεγχο προτού αποθηκευτούν σε μόνιμο αρχείο και αποτελούν σημαντικό μέρος του κλιματολογικού αρχείου για το Ηνωμένο Βασίλειο. Σήμερα το Met Office επιδιώκει να διευρύνει το δίκτυο των εθελοντικών παρατηρήσεων του καιρού και όπως δηλώνουν στην επίσημη ιστοσελίδα τους, είναι πρόθυμοι να εντάξουν στο δίκτυό τους εθελοντές και οργανισμούς –ακόμη και από άλλα κράτη- που θα μπορούσαν να δεσμευτούν να λαμβάνουν καθημερινές αναγνώσεις των δεδομένων . Απλά ζητούν από τους εθελοντές να δεσμευτούν ότι θα παρέχουν στοιχεία σε τουλάχιστον πέντε έως δέκα χρόνια, καθώς το μήκος των χρονοσειρών των παρατηρήσεων είναι ζωτικής σημασίας για την γνώση του κλίματος, όχι μόνο για το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και σε κάθε τόπο .
Μόλις επιβεβαιωθεί o κατάλληλος χώρος, οι εθελοντές λαμβάνουν:
1.Τα όργανα από το Met Office, τα οποία βαθμονομούνται τακτικά σύμφωνα με τα εθνικά τους πρότυπα
2. Εκπαίδευση και υποστήριξη
3. Την αρωγή από έναν Περιφερειακό Διαχειριστή του Δικτύου ο οποίος επισκέπτεται κάθε τρία χρόνια την περιοχή για να παρέχει υποστήριξη και εκπαίδευση, ενώ ταυτόχρονα η κεντρική υπηρεσία ενημερώνει με σημαντικές πληροφορίες τους κατοίκους της περιοχής και διαθέτει τα στοιχεία του σταθμού στους αγρότες , στο σύστημα προειδοποιήσεων και αλλού
2 Η Κύπρος – ένα απλό αλλά αποτελεσματικό μοντέλο
Η Κυπριακή Μετεωρολογική Υπηρεσία, με σαφώς μικρότερη υποδομή από την ελληνική, επιτυγχάνει υψηλό επίπεδο κάλυψης χάρη σε ένα απλό σύστημα όπου πολλοί σταθμοί εγκαθίστανται πλησίον πυροσβεστικών μονάδων ή δημοσίων υπηρεσιών (Σχολεία, Κοινότητες). Το προσωπικό (Πυροσβέστες, Τοπικοί Υπάλληλοι) εκπαιδεύεται βασικά ώστε να αναφέρει θερμοκρασία, βροχή, νέφη και ειδικά φαινόμενα. Οι παρατηρήσεις γίνονται με ευθύνη της Υπηρεσίας, αλλά χωρίς υπαλληλική σχέση και η εευθύνη φύλαξης και συντήρησης είναι συλλογική και αποκεντρωμένη. Η Κύπρος δείχνει ότι ο επιτόπιος παρατηρητής δεν είναι πολυτέλεια, αλλά λειτουργική ανάγκη, ακόμη και για μια χώρα με μικρότερη έκταση και λιγότερη ποικιλία μικροκλιμάτων από την Ελλάδα.
3 Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και η πρακτική της «υιοθεσίας σταθμού»
Το ΕΑΑ/meteo, παρότι δεν αποτελεί δημόσια υπηρεσία αλλά ερευνητικό ίδρυμα, έχει αναπτύξει ένα ευρύ δίκτυο περισσότερων από 500 αυτόματων σταθμών, οι περισσότεροι εκ των οποίων φιλοξενούνται από σχολεία, δήμους ή ιδιώτες. Η βασική αρχή του δικτύου είναι ότι ο σταθμός ανήκει τεχνικά στο ΕΑΑ, αλλά φιλοξενείται και συντηρείται από τον τοπικό συνεργάτη, ο οποίος ‘έλεγχει τη σωστή λειτουργία, αποστέλλει ειδοποιήσεις βλάβης, ή επαναφέρει τοπικά το σύστημα σε απλά προβλήματα.
Παρότι πρόκειται για εθελοντική δράση, χωρίς αμοιβή, το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικά χρήσιμο καθώς δεκάδες περιοχές της χώρας, από τον Έβρο έως τη Γαύδο, έχουν πραγματική τοπική κάλυψη σε θερμοκρασία, υετό, άνεμο και υγρασία.
Πρόταση πολιτικής: Ο θεσμός των επιμισθίων παρατηρητών στο νέο Π.Δ. λειτουργίας της ΕΜΥ
Το υπό διαμόρφωση νέο Προεδρικό Διάταγμα λειτουργίας της ΕΜΥ εφόσον ξεκινήσουν οι σχετικές διαδικασίες θα πρέπει να προσφέρει την ευκαιρία να ενσωματωθεί ο θεσμός των επιμισθίων μετεωρολόγων παρατηρητών με ρητή πρόβλεψη, ώστε να κατοχυρωθεί θεσμικά η δυνατότητα ενεργοποίησής τους, να προβλεφθούν οι ειδικές χρήσεις του θεσμού (π.χ. φύλαξη, παρατήρηση φαινομένων, υποστήριξη σταθμών), να εξασφαλιστεί οικονομική βιωσιμότητα και σταθερότητα των σχέσεων και να δοθεί σήμα κοινωνικής εγγύτητας της ΕΜΥ με την ελληνική περιφέρεια. Το νέο ΠΔ οφείλει να την επικαιροποιήσει και να την ενισχύσει, όχι να την καταργήσει σιωπηρά. Μια προτεινόμενη διατύπωση θα ήταν η παρακάτω: «Η ΕΜΥ δύναται να προσλαμβάνει επιμισθίους παρατηρητές με σύμβαση μίσθωσης έργου, προκειμένου να εξασφαλίζεται η καθημερινή παρατήρηση και βασική τεχνική υποστήριξη μετεωρολογικών σταθμών σε απομακρυσμένες, μικροκλιματικές ή επιχειρησιακά κρίσιμες περιοχές της χώρας. Οι συνεργάτες αυτοί δεν έχουν υπαλληλική σχέση, αμείβονται κατά μήνα με καθορισμένο ποσό, και επιλέγονται μέσω δημόσιας πρόσκλησης ενδιαφέροντος. Οι θέσεις επιμισθίων μπορούν να καλύπτονται και από εθελοντές, με πρόβλεψη πιστοποίησης και επιβράβευσης.»
Ένα παράδειγμα κατανομής 50 επιμισθίων παρατηρητών
Γεωγραφική διασπορά
| Κατηγορία | Ενδεικτικές θέσεις |
|---|---|
| Νησιωτική Ελλάδα | Κάσος, Χάλκη, Μαθράκι, Ψαρά, Οινούσσες |
| Ορεινά & Χιονοδρομικά | Βλάστη, Σαμαρίνα, Περτούλι, Καϊμακτσαλάν |
| Θερμικά μικροκλίματα | Μελιγαλάς, Σκάλα, Μοίρες, Άργος |
| Κρίσιμες ζώνες Πολ. Προστασίας | Τυχερό, Σουφλί, Βάλτος , Ελαφόνησος |
| Αεροπορικές περιοχές χωρίς RVR | Καρπάθος, Ικαρία, Σκύρος, Καστελόριζο |
| Σχολικές/Πυροσβεστικές Συνεργασίες | Μάνδρα, Πύργος, Κρανίδι, Τρίγλια |
Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΜΥ – ΟΙ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ
Εδώ και πολλά χρόνια η ΕΜΥ έχει αξιοποιήσει μόνο την εθελοντική μετεωρολογική παρατήρηση από τα πλοία καθώς εδώ και πολλές δεκαετίες, λειτουργούν μετ/κοί σταθμοί σε πλοία, στα πλαίσια του προγράμματος Εθελοντικής Παρατήρησης (VOS) του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) . Η ΕΜΥ αναγνωρίζει και υπολογίζει σημαντικά στη συνεισφορά των Αξ/κών γέφυρας, καθώς με τις γνώσεις που έχουν και με την βοήθεια των οργάνων που εγκαθιστά στα πλοία, μπορούν να καταγραφούν οι καιρικές συνθήκες στα απομακρυσμένα σημεία του πλανήτη που ταξιδεύουν τα πλοία. Μια σωστή παρατήρηση απο ένα πλοίο που ταξιδεύει θα βοηθήσει πάρα πολύ τον μετεωρολόγο βάρδιας, όταν ο καπετάνιος του πλοίου από τη μέση του πελάγους, μεταδώσει αυτήν την πληροφορία στην ΕΜΥ . Ο μετεωρολόγος θα μπορέσει να αναλύσει σωστά τον συνοπτικό χάρτη, θα καταλάβει πόσο ενισχύεται το χαμηλό και πολλές φορές αυτή έστω και μοναδική παρατήρηση θα τον βοηθήσει σημαντικά στην πρόγνωση του καιρού και θαλασσών. Το πρόγραμμα αυτό χρειάζεται μεγαλύτερη στήριξη και πρέπει να επεκταθεί σε αλιευτικά καθώς και σε σκάφη τουρισμού , ειδικά όσα εκτελούν ειδικές διαδρομές μεταξύ των νησιών.
Στη κακοκαιρία “Ζορμπάς” η παρατήρηση από ένα πλοίο στη μέση της Μεσογείου” έπαιξε καθοριστικό ρόλο.
Μία άλλη μεγάλη μερίδα ατόμων που καλείται η ΕΜΥ σήμερα να εντάξει στο δυναμικό της , είναι οι Δημόσιες Υπηρεσίες, μαζί με άλλες μεγάλες κοινωνικές ομάδες, όπως οι εθελοντικές Οργανώσεις Πολιτικής Προστασίας και κυρίως τα Σχολεία . Παρότι η ΕΜΥ μετέχει στην υποστήριξη των σταθμών , η συνεισφορά της είναι πολύ περιορισμένη, σχεδόν μηδενική .
Πριν από χρόνια Διευθυντές Προγνώσεων του Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου είχαν διεξάγει (προ 20ετίας) ημερίδες στην ΕΜΥ , αλλά δεν υπήρξε συνέχεια και καμία ουσιαστική συνεργασία δεν επετεύχθη. Παράλληλα ούτε συνολικά υπήρξε σχεδιασμός και πλάνο σε υπηρεσιακό επίπεδο για ενίσχυση του εθελοντισμού από την Υπηρεσία, καθώς έλειπε και η πρόβλεψη- χρηματοδότηση σχετικών έργων. Το κενό αυτό το κάλυψε σε μεγάλο βαθμό το ΕΑΑ/meteo, με πλήθος μετεωρολογικών σταθμών μικρού κόστους .
Θεσμός επιβράβευσης & διαρκούς υποστήριξης
Ο θεσμός δεν πρέπει να είναι απλώς λειτουργικός, αλλά να αποκτήσει βάθος και ταυτότητα. Η ΕΜΥ μπορεί να οργανώνει ανά 2 έτη σεμινάρια επανεκπαίδευσης για τους επιμίσθιους παρατηρητές και τους εθελοντές συνεργάτες της, με στόχο τη διατήρηση δεξιοτήτων, την ενίσχυση του αισθήματος ένταξης σε μια υπηρεσία εθνικής σημασίας και φυσικά να υπάρχει επιβράβευση και ηθικά κίνητρα Η ΕΜΥ μπορεί να θεσπίσει ετήσια Βράβευση Επιμίσθιου Παρατηρητή, για ακρίβεια, προσήλωση και προσφορά, βραβεία τοπικής Συνεισφοράς, για σταθμούς που λειτουργούν συνεχώς και αξιόπιστα για 5+ έτη, δημόσιες αναρτήσεις σε δελτία/ιστοσελίδα με το όνομα του παρατηρητή (όπου συναινεί). Αυτά δεν κοστίζουν, αλλά προσφέρουν αναγνώριση και αξιοπρέπεια.
Σε μια εποχή όπου τα πάντα αυτοματοποιούνται, και η πληροφορία μοιάζει απρόσωπη, η μετεωρολογία έχει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα: συνδέεται με την πραγματικότητα, με τον ουρανό και τη γη, με τον άνθρωπο που κοιτάζει τον ορίζοντα. Ο παρατηρητής, είτε μόνιμος είτε επιμίσθιος είτε εθελοντής, δεν είναι παρελθόν. Είναι σύμμαχος της επιστήμης, συνεχιστής μιας παράδοσης που έδωσε στην ΕΜΥ κύρος και διαχρονική αξιοπιστία. Το να ενεργοποιήσει η ΕΜΥ ξανά αυτόν τον θεσμό δεν είναι πολυτέλεια, δεν είναι επιστροφή στο παρελθόν, αλλά είναι πράξη ευθύνης και εμπιστοσύνης στην κοινωνία.
Το μήνυμα είναι απλό:
✨ Ο καιρός μπορεί να προβλέπεται με υπολογιστές, αλλά γίνεται κατανοητός από τους ανθρώπους.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect