Ο EFI (Extreme Forecast Index) είναι ένας δείκτης που έχει αναπτύξει το ECMWF (Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων Καιρού) για να βοηθά στην ανίχνευση ακραίων καιρικών γεγονότων, όπως υψηλές ή χαμηλές θερμοκρασίες, έντονες βροχοπτώσεις, ισχυροί άνεμοι κ.λπ.
Ο EFI είναι ένας στατιστικός δείκτης που συγκρίνει την πρόγνωση μιας παραμέτρου (π.χ. θερμοκρασία) από το προγνωστικό μοντέλο του ECMWF με την κλιματική κατανομή (δηλαδή με βάση το τι θεωρείται “φυσιολογικό” ή “τυπικό”) για την ίδια εποχή και το ίδιο σημείο. Ο EFI της θερμοκρασίας συγκρίνει την κατανομή του ensemble forecast (σύνολο προβλέψεων) με την κλιματική κατανομή για την ίδια ημερομηνία και περιοχή. Δείχνει πόσο διαφορετική είναι η τρέχουσα πρόγνωση από το τι είναι στατιστικά συνηθισμένο. Όσο πιο μεγάλη η απόκλιση από το φυσιολογικό, τόσο πιο υψηλός ή χαμηλός είναι ο EFI. Οι τιμές του EFI κυμαίνονται από -1 έως +1. Η ερμηνεία του βασίζεται στους εξής κανόνες .
| Τιμή EFI | Ερμηνεία |
|---|---|
| -1 | Η πρόγνωση είναι εξαιρετικά ψυχρή σε σχέση με το κλίμα |
| 0 | Η πρόγνωση είναι τυπική, κοντά στα κανονικά |
| +1 | Η πρόγνωση είναι εξαιρετικά θερμή σε σχέση με το κλίμα |
Το ECMWF διατηρεί κλιματικά αρχεία (climate reforecast data) για κάθε μέρα του έτους. Για κάθε νέα πρόγνωση, συγκρίνει την κατανομή του ensemble forecast με την κλιματική κατανομή της ίδιας ημερομηνίας (π.χ. 10 Ιουλίου). Υπολογίζει τη στατιστική “απόσταση” ανάμεσα στις δύο κατανομές και αυτή μας δίνει τον δείκτη EFI. Ο δείκτης αυτός για την θερμοκρασία είναι ιδιαίτερα χρήσιμος για την πρόγνωση καυσώνων (π.χ. EFI > 0.8 για 2-3 συνεχόμενες ημέρες), για την πρόγνωση ψυχρών εισβολών (EFI < -0.8) και για την πρόγνωση θερμικών ανωμαλιών που επηρεάζουν υγεία, καλλιέργειες, κατανάλωση ενέργειας κ.λπ. Τα πλεονεκτήματα του είναι ότι δεν βασίζεται μόνο στο απόλυτο ύψος της θερμοκρασίας αλλά στη σπανιότητα του φαινομένου για την εποχή και το σημείο. Επίσης είναι πιο αξιόπιστος από απλές ανώτατες ή ελάχιστες θερμοκρασίες και δίνει έγκαιρη προειδοποίηση (έως και 10–15 ημέρες πριν).
Με βάση τα σημερινά στοιχεία ο δείκτης EFI παρουσιάζει χαμηλές τιμές (0.3 έως 0.5) πάνω από το μεγαλύτερο μέρος της χώρας μας για το χρονικό διάστημα από 14 εως 21 Ιουλίου και μόνο στα Βορειοανατολικά εμφανίζονται μέτριες τιμές (05-0.7) Συνεπώς προς το παρόν τα δύο κύματα ζέστης και από τις ακτές της Αφρικής αλλά ακαι από την Τουρκία δεν φαίνεται άμεσα να μας δημιουργούν κάποια επικινδυνότητα .
Στο σημερινό μας τρέξιμο για όλη την Ευρώπη διακρίνονται πολύ υψηλές τιμές στις Σκανδιναυικές Χώρες με τιμές 08 έως 0.9 , Αυτό σημαίνει ότι πολύ λίγες φορές στο παρελθόν έχει προβλεφθεί ή παρατηρηθεί τέτοια θερμοκρασία τη συγκεκριμένη εποχή στη περιοχή αυτή της ΒΔ Ευρώπης . Άρα, δεν είναι μόνο μια «υψηλή» τιμή — είναι εξαιρετικά σπάνια, άρα έχει κρίσιμη σημασία για τη δημόσια υγεία για τις χώρες του Βορρά.
Συμπληρωματικά αναφέρουμε οτι το ECMWF παρέχει και τον δείκτη SOT, που δείχνει πόσο βαθιά στην “ουρά” της κατανομής βρίσκεται η πρόγνωση (π.χ. πολύ πιο ακραία τιμή). Ο EFI δείχνει τη συνολική μετατόπιση, ενώ ο SOT δείχνει την ένταση του ακραίου γεγονότος. Βέβαια δεν θα αναπτύξουμε περαιτέρω το θέμα γιατί γίνεται πιο σύνθετο , αρκεί όμως οτι σας μεταφέραμε με απλά λόγια την σημασία και την χρήση του δείκτη EFI της θερμοκρασίας που χρησιμοποιούν οι επαγγελματίες μετεωρολόγοι. Είναι ένα ισχυρό εργαλείο πρώιμου εντοπισμού ακραίων θερμοκρασιών, το οποίο βοηθά στην αξιόπιστη ενεργοποίηση μέτρων πρόληψης, όπως την ενεργοποίηση σχεδίων καύσωνα , ενημέρωση του κοινού και την στοχευμένη προστασία ευάλωτων ομάδων.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect