Όλοι γνωρίζουμε ότι η επιστημονική εγκυρότητα μιας πρόγνωσης εξαρτάται άμεσα από τον χρονικό ορίζοντα στον οποίο αυτή εκτείνεται και από την αβεβαιότητα που εμπεριέχει. Η περίπτωση της εντεινόμενης συζήτησης για το ενδεχόμενο νέου κύματος ζέστης στην Ελλάδα, από την Κυριακή προς Δευτέρα και για περίπου τρεις ημέρες, αναδεικνύει με σαφήνεια το πρόβλημα της πρόωρης δημοσιοποίησης και ανάδειξης μετεωρολογικών σεναρίων που ακόμη δεν έχουν σταθεροποιηθεί.
Τα αριθμητικά προγνωστικά μοντέλα, ακόμη και τα πλέον εξελιγμένα όπως του ECMWF (Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων), όταν εξετάζονται σε χρονικό βάθος άνω των 5 ημερών, συνοδεύονται από σημαντική αβεβαιότητα. Αυτή η αβεβαιότητα αποτυπώνεται εύγλωττα στα πιθανολογικά μετεωγράμματα (ensemble meteograms), όπως αυτό της Αθήνας, το οποίο παρουσιάζουμε και εκτείνεται έως την ερχόμενη εβδομάδα και την Τρίτη Τετάρτη και Πέμπτη που παρουσιάζει μεν ενδείξεις θερμής εισβολής, αλλά με πολύ μεγάλη διασπορά μεταξύ των σεναρίων.
Αυτή η διασπορά σημαίνει ότι δεν υπάρχει ακόμη «συγκλίνουσα» λύση στο μοντέλο: το αν τελικά η θερμή αέρια μάζα θα πλήξει την περιοχή μας, το πόσο ισχυρή θα είναι, και αν θα πληροί τα κριτήρια καύσωνα, παραμένει ανοιχτό.
Επομένως, η ανάδειξη του ζητήματος με όρους επικείμενου γεγονότος αντί πιθανού σεναρίου, συνιστά επιστημονικά επισφαλή τακτική.
Η συγκυρία της παρούσας θερμής έξαρσης στη Δυτική Ευρώπη, η οποία φαίνεται να κορυφώνεται και να υποχωρεί έως την Παρασκευή, έχει επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο τα μέσα ενημέρωσης -ενίοτε και η επιστημονική κοινότητα – προσεγγίζουν την προοπτική ζέστης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, η μεταφορά μιας ατμοσφαιρικής κατάστασης από τη μία γεωγραφική περιοχή στην άλλη δεν είναι αυτόματη ούτε βέβαιη. 
Το γεγονός ότι η θερμή έξαρση στην Ισπανία, στη Γαλλία ή τη Γερμανία οδεύει προς το τέλος της δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην αυτούσια μετατόπισή της προς την Ελλάδα. Επιπλέον, το να προβάλλεται ήδη από τώρα το ενδεχόμενο ζέστης σε 5-6 ημέρες λόγω μιας άλλης κατάστασης στη Δυτική Ευρώπη, δίνει λανθασμένη εντύπωση αιτιώδους σχέσης και ενισχύει την υπερ-απλοποίηση των μετεωρολογικών εξελίξεων. Η πρόωρη «ανάρτηση» του θέματος στην ειδησεογραφική ατζέντα δημιουργεί συγκεκριμένους επικοινωνιακούς κινδύνους. Αρχικά δημιουργείται η απώλεια της αξιοπιστίας. Όταν τελικά η ένταση ή και η ύπαρξη του φαινομένου αποδειχθεί υποδεέστερη της αρχικής προβολής, η κοινή γνώμη απαξιώνει τις επιστημονικές προβλέψεις και αδιαφορεί για τις μελλοντικές, πραγματικά κρίσιμες, προειδοποιήσεις. Επίσης δημιουργείται “κόπωση” πληροφόρησης (information fatigue). Οι πολίτες βομβαρδίζονται καθημερινά από προειδοποιήσεις – πολλές φορές αχρείαστες – με αποτέλεσμα να αποσυνδέονται από τη χρησιμότητα της πρόγνωσης. Η έκδοση προειδοποίησης θα έπρεπε να συνδυάζεται με σαφήνεια, σαφές χρονοδιάγραμμα και τεκμηρίωση. Όλα αυτά οδηγούν σε αιφνιδιασμό σε πραγματικό καύσωνα , καθώς όταν ένα κύμα ζέστης έχει προβληθεί πολύ πριν και τελικά δεν επαληθευτεί, υπάρχει κίνδυνος ο κόσμος να μην ανταποκριθεί έγκαιρα στο επόμενο πραγματικό επεισόδιο ακραίας θερμοκρασίας. Τέλος δημιουργείται αναιτιολόγητος φόβος και δυσφορία. Η θερμοκρασία είναι θέμα που συνδέεται άμεσα με την υγεία, την ευεξία και την καθημερινότητα του πολίτη. Οι προβλέψεις καύσωνα επηρεάζουν ψυχολογικά, ακόμη και τις αγορές (π.χ. κλιματιστικά), την οργάνωση διακοπών, εκδηλώσεων κ.λπ. Είναι ευθύνη των ειδικών να διαχειρίζονται την πληροφορία με υπευθυνότητα.
Το γεγονός ότι η θερμή έξαρση στην Ισπανία, στη Γαλλία ή τη Γερμανία οδεύει προς το τέλος της δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην αυτούσια μετατόπισή της προς την Ελλάδα. Επιπλέον, το να προβάλλεται ήδη από τώρα το ενδεχόμενο ζέστης σε 5-6 ημέρες λόγω μιας άλλης κατάστασης στη Δυτική Ευρώπη, δίνει λανθασμένη εντύπωση αιτιώδους σχέσης και ενισχύει την υπερ-απλοποίηση των μετεωρολογικών εξελίξεων. Η πρόωρη «ανάρτηση» του θέματος στην ειδησεογραφική ατζέντα δημιουργεί συγκεκριμένους επικοινωνιακούς κινδύνους. Αρχικά δημιουργείται η απώλεια της αξιοπιστίας. Όταν τελικά η ένταση ή και η ύπαρξη του φαινομένου αποδειχθεί υποδεέστερη της αρχικής προβολής, η κοινή γνώμη απαξιώνει τις επιστημονικές προβλέψεις και αδιαφορεί για τις μελλοντικές, πραγματικά κρίσιμες, προειδοποιήσεις. Επίσης δημιουργείται “κόπωση” πληροφόρησης (information fatigue). Οι πολίτες βομβαρδίζονται καθημερινά από προειδοποιήσεις – πολλές φορές αχρείαστες – με αποτέλεσμα να αποσυνδέονται από τη χρησιμότητα της πρόγνωσης. Η έκδοση προειδοποίησης θα έπρεπε να συνδυάζεται με σαφήνεια, σαφές χρονοδιάγραμμα και τεκμηρίωση. Όλα αυτά οδηγούν σε αιφνιδιασμό σε πραγματικό καύσωνα , καθώς όταν ένα κύμα ζέστης έχει προβληθεί πολύ πριν και τελικά δεν επαληθευτεί, υπάρχει κίνδυνος ο κόσμος να μην ανταποκριθεί έγκαιρα στο επόμενο πραγματικό επεισόδιο ακραίας θερμοκρασίας. Τέλος δημιουργείται αναιτιολόγητος φόβος και δυσφορία. Η θερμοκρασία είναι θέμα που συνδέεται άμεσα με την υγεία, την ευεξία και την καθημερινότητα του πολίτη. Οι προβλέψεις καύσωνα επηρεάζουν ψυχολογικά, ακόμη και τις αγορές (π.χ. κλιματιστικά), την οργάνωση διακοπών, εκδηλώσεων κ.λπ. Είναι ευθύνη των ειδικών να διαχειρίζονται την πληροφορία με υπευθυνότητα.ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΑΡΧΕΣ
Η μετεωρολογική κοινότητα οφείλει να προχωρεί με διαβάθμιση της βεβαιότητας με χρήση εννοιών όπως «πιθανή εξέλιξη», «πρώτες ενδείξεις», «χαμηλή έως μέτρια πιθανότητα» φράσεις οι οποίες θεωρούνται ότι είναι απαραίτητες όταν η πρόγνωση ξεπερνά τις 4 ημέρες. Οι ίδιοι οι επιστήμονες θα πρέπει να οδηγήσουν σε χρονικό συγχρονισμό της είδησης καθώς αυτοί είναι εκείνοι που θα αναγνωρίσουν τις πρώτες σαφείς ενδείξεις για θερμή έξαρση , και αν αυτή μπορεί να αποκρυσταλλωθεί μόλις 3-4 ημέρες πριν την εκδήλωση. Κάθε πρόωρη ενημέρωση θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από επιφυλακτικότητα. Θα πρέπει παράλληλα να τεθεί διαφοροποίηση επιπέδων επικοινωνίας. Η ενημέρωση των ειδικών και η εσωτερική ετοιμότητα των φορέων μπορεί να ξεκινήσει νωρίς, αλλά η δημόσια επικοινωνία πρέπει να γίνεται στο κατάλληλο στάδιο ωρίμανσης της πρόγνωσης. Παράλληλα θα πρέπει να γίνει συντονισμός με τις επίσημες πηγές. Οι προβλέψεις ζέστης ή καύσωνα πρέπει να βασίζονται σε κοινές ανακοινώσεις της ΕΜΥ και της Πολιτικής Προστασίας. Η ανεξέλεγκτη ερμηνεία μετεωγραμμάτων από μη ειδικούς οδηγεί σε στρεβλώσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ΕΜΥ καλείται να οριοθετήσει τα όρια θερμοκρασιών για το επόμενο πενθήμερο και όχι για το επόμενο τριήμερο ως συνήθως γίνεται . Η απουσία της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας από τα κοινωνικά δίκτυα είναι εμφανής και θα πρέπει η Υπηρεσία με δελτία Τύπου και σχετικές ανακοινώσεις να δίνει περισσότερες πληροφορίες προς τους πολίτες .
Η επιστημονική πρόγνωση και η δημόσια επικοινωνία των ακραίων καιρικών φαινομένων πρέπει να βασίζονται σε αντικειμενικά δεδομένα, σαφή τεκμηρίωση και ρεαλιστική αποτύπωση της αβεβαιότητας. Η περίπτωση της πρόωρης ανάδειξης ενός ενδεχόμενου κύματος ζέστης στην Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα βιαστικής και επικοινωνιακά επικίνδυνης προσέγγισης. Ο καιρός είναι μια δυναμική διαδικασία και οι αποφάσεις για το πότε, πώς και γιατί αναδεικνύουμε ένα φαινόμενο στη δημόσια συζήτηση, πρέπει να λαμβάνονται με υπευθυνότητα και γνώση. Η επιστήμη έχει εργαλεία – η κοινωνία έχει ανάγκη από ακρίβεια και μέτρο.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
Visited 219 times, 1 visit(s) today