Κάθε γενιά έχει τους “δικούς” της χιονιάδες. Ο χειμώνας 1962-1963 έχει μείνει στην ιστορία ως «ο χειμώνας των Πάγων» για τις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Δεν είναι τυχαίο πως οι τρεις από τις δέκα χαμηλότερες θερμοκρασίες που έχουν μετρηθεί ποτέ στην Ελλάδα είναι από εκείνον τον χειμώνα. Την μέρα που το θερμόμετρο στην Πτολεμαΐδα κατέγραφε το απόλυτο ρεκόρ ψύχους στις 27 Ιανουαρίου του 1963 με -27,8 βαθμούς Κελσίου, όπως αναφέρουν τα επίσημα στατιστικά στοιχεία της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, ενώ στις Σέρρες η θερμοκρασία ήταν -23 °C, και μία μέρα νωρίτερα στη Θεσσαλονίκη -14°C. Ήταν το αποκορύφωμα μιας δύσκολης περιόδου καθώς λίγο νωρίτερα, τον Δεκέμβρη του 1962, το χιόνι στον δρόμο Καστοριάς-Φλώρινας είχε φτάσει σχεδόν τα δύο μέτρα. Στην Αθήνα σημειώθηκαν πάρα πολύ ισχυρές βροχοπτώσεις, το ίδιο και στην Πάτρα, ενώ σε κάποια περίοδο του χειμώνα ο ποταμός Έβρος πάγωσε ολοκληρωτικά. Σε τέτοιες συνθήκες, ήταν αναμενόμενο να υπάρξουν και ανθρώπινες απώλειες από το ψύχος.Στις 7 Φεβρουαρίου 1963 ο ποταμός Αξιός κατέβαζε τεράστιους όγκους νερού και πάγου από την Γιουγκοσλαβία προκαλώντας πλημμύρες. Στις 18 Ιανουαρίου 1963 όλος ο νομός Κιλκίς καλύφθηκε από το χιόνι, ενώ μέσα στην πόλη του Κιλκίς ένας 65 χρονος έχασε τη ζωή του από το ψύχος.
Εκτός απ’ τον χειμώνα των πάγων, του 1962 – 1963 πολύ χαμηλές θερμοκρασίες είχαμε και πριν από 13 χρόνια στην Ελλάδα. Πιο συγκεκριμένα, τον χειμώνα του 2012 καταγράφηκε η δεύτερη πιο χαμηλή θερμοκρασία στην ιστορία της Ελλάδας, αυτή τη φορά στη Φλώρινα. Εκείνο το παγωμένο βράδυ της 18ης Ιανουαρίου ο υδράργυρος έπεσε στους -25,1 βαθμούς Κελσίου”.
⚠️ΤΟ ΚΥΜΑ ΨΥΧΟΥΣ ΣΕ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗ ΣΤΙΣ 2 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012
✅ Το Ευρωπαϊκό κύμα ψύχους του 2012 ήταν ένα θανατηφόρο κύμα ψύχους, που άρχισε στις 27 Ιανουαρίου 2012 και έφτασε ως τα μέσα Φεβρουαρίου 2012, και έφερε χιόνι και ασυνήθιστα χαμηλές θερμοκρασίες σε ένα μεγάλο μέρος… pic.twitter.com/cCaEmyKwLi— Theodoros Kolydas (@KolydasT) February 1, 2025
Αν πάμε ακόμη πιο πίσω στις 24 Φεβρουαρίου 1954 οι άνθρωποι στην Κωνσταντινούπολη ξύπνησαν με μια έκπληξη. Κοιτάζοντας στο Βόσπορο είδαν ότι ήταν “σκεπασμένος” με κομμάτια πάγου και μίνι παγόβουνα . Μάλιστα, υπήρξαν σημεία (όπως μεταξύ των περιοχών Rumeli Kavagi-Poyrazkoy–ένα από τα πιο στενά σημεία του Βοσπόρου) όπου οι άνθρωποι “περνούσαν περπατώντας απέναντι”. Τι είχε συμβεί; Ο Δούναβης μετέφερε μεγάλα κομμάτια πάγου στην Μαύρη Θάλασσα. Μέρος αυτών πέρασε τα στενά του Βοσπόρου. Οι ακτές σε Büyükdere, Çengelköy και Kanlıca γέμισαν πάγο. Αυτή η κατάσταση μέσες άκρες συνεχίστηκε έως τον Μάρτιο, Η θερμοκρασία είχε πέσει στους -6 βαθμούς και η θαλάσσια συγκοινωνία είχε σταματήσει.
Ορισμένοι θα έχουν ακούσει και για τον πιο σφοδρό χειμώνα του 1929 στην Πόλη. Και τότε, στις αρχές Μαρτίου υπήρχαν τεράστια κομμάτια πάγου, πάγωσε ο Κεράτιος, και σταμάτησαν οι θαλάσσιες συγκοινωνίες. Ας πάρουμε λοιπόν το “πολικό “τραίνο της ιστορίας και ας πάμε πολύ πίσω στο χρόνο, να δούμε πόσο συχνό ή όχι είναι το φαινόμενο να παγώνει ο Βόσπορος και ο Κεράτιος Κόλπος τους χειμωνιάτικους μήνες .
ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ – ΑΝΑΛΥΣΗ
Herodotus provided the first information about freezing in the Bosphorus. In addition to this event, #Herodotus reported another freezing occurrence in the Kerch Strait of the Azov Sea.
Photos: Frozen #Golden_Horn and #Bosphorus in the winter of 1929 pic.twitter.com/GmbTqMzfeq— Theodoros Kolydas (@KolydasT) February 20, 2023
ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ ΨΥΞΗΣ
Σύμφωνα με τις ιστορικές καταγραφές, τα τελευταία 2000 χρόνια, έχουν υπάρξει 40 σκληροί χειμώνες στην Κωνσταντινούπολη που συνοδεύτηκαν από πάγωμα του Βοσπόρου και του Κεράτιου Κόλπου, όταν μάζες πάγου μεταφέρθηκαν από τη Μαύρη Θάλασσα. Στη διάρκεια αυτών των δύο χιλιετιών έχουν αναφερθεί 14 “παγετώνες” μόνο στη Μαύρη Θάλασσα. Ο Βόσπορος έχει παγώσει εντελώς 12 φορές και εν μέρει 6 φορές. Ο Κεράτιος Κόλπος έχει παγώσει εντελώς 15 φορές και μερικώς 6 φορές. 
Τα ιστορικά στοιχεία για παγωμένα γεγονότα στη Μαύρη Θάλασσα και στο Βόσπορο δείχνουν τέσσερις κύριες ψυχρές περιόδους. Οι τέσσερις περίοδοι είναι λίγο πολύ ταυτόχρονες με τις φάσεις των παγετώνων στο βόρειο ημισφαίριο.
Η πρώτη περίοδος ήταν γύρω στον 1ο αιώνα αν και η θερμοκρασία ήταν κοντά ή ίσως λίγο χαμηλότερη από τις σημερινές τιμές και αναφέρθηκαν τρία διαδοχικά γεγονότα παγώματος στη Μαύρη Θάλασσα μεταξύ 7–17 μ.Χ.
Η δεύτερη ψυχρή περίοδος σημειώθηκε τον 4ο αιώνα, όταν τμήματα της Μαύρης Θάλασσας ήταν παγωμένα και πλωτά παγόβουνα έφτασαν στη θάλασσα του Μαρμαρά το 401 μ.Χ.
Η τρίτη ψυχρή περίοδος επεκτάθηκε από τα μέσα του 8ου έως το 13ο αιώνα, όταν ο Βόσπορος και τμήματα της Μαύρης Θάλασσας ήταν παγωμένα και πλωτά παγόβουνα υπήρχαν στη Θάλασσα του Μαρμαρά τους χειμώνες του 739, 753, 756, 763, 928, 934, 1011, 1221 και 1232.
Η τέταρτη ψυχρή περίοδος ξεκίνησε στις αρχές των μέσων του 17ου αιώνα και διήρκεσε μέχρι τις μέρες μας. Έχει ως χαρακτηριστικό τους έντονους χειμώνες (με πάγωμα του Βοσπόρου, του Κεράτιου Κόλπου και μερών της Μαύρης Θάλασσας το 1621, 1669, 1755, 1779, 1823, 1849, 1862, 1857, 1878, 1893, 1928, 1929 και 1954), ωστόσο, η ένταση των ψυχρών επεισοδίων σταδιακά μειώθηκε κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Τα τελευταία 2000 χρόνια, εμφανίστηκαν 40 βαρείς χειμώνες, οι οποίοι συνοδεύονταν από πάγωμα του Βοσπόρου και του Κεράτιου Κόλπου από μεταφερόμενες μάζες πάγου από τη Μαύρη Θάλασσα. Αναφέρονται δεκατέσσερα περιστατικά παγώματος για τη Μαύρη Θάλασσα. Ο Βόσπορος έχει παγώσει εντελώς 12 φορές και μερικώς 6 φορές. Ο Κεράτιος Κόλπος έχει παγώσει εντελώς πάνω από 15 φορές και εν μέρει 6 φορές.
Πηγές: “Χρονογραφία” Θεοφάνη , “The frozen Bosphorus and its paleoclimatic implications based on a summary of the historical data” Vural Yavuz-N. Akçar, Christian Schlüchte , “Medieval warm period and the beginning of the Little Ice Age in the EasternMediterranean” Telelis, “Cold and dry outbreaks in the eastern Mediterranean 3200 years ago” David Kaniewski etc, “H ιστορία μιας πεταλούδας” Θ. Κολυδάς. “ΟΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΠΗΓΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΡΙΜΥ ΧΕΙΜΩΝΑ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 763/4 μ.Χ. ” I. ΤΕΛΕΛΗΣ, E. ΧΡΥΣΟΣ, Δ. ΜΕΤΑΞΑΣ