Η φετινή κακοκαιρία στην Κρήτη δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, ωστόσο ήδη έχει αφήσει πίσω της εξαιρετικά μεγάλα ύψη βροχής, θυμίζοντας —σε ορισμένα χαρακτηριστικά της— τα έντονα επεισόδια του Φεβρουαρίου 2019. Οι μετεωρολογικοί σταθμοί του δικτύου του Meteo κατέγραψαν εντυπωσιακές τιμές: 361 mm στα Ανώγεια, 237 mm στο Τζερμιάδο, 197 mm στο Ασκύφου, 189 mm στη Σαμαριά–Ξυλόσκαλο, 178 mm στην Ασή Γωνιά και 167 mm στον Σέμπρωνα. Πρόκειται για ποσότητες που από μόνες τους δείχνουν πόσο ισχυρή ήταν η ορογραφική ενίσχυση της βροχής στην Κρήτη.
Θέλοντας να εξετάσουμε αν υπήρχαν και άλλες περιοχές με ανάλογα μεγάλα ύψη, στραφήκαμε στα δορυφορικά δεδομένα του NASA GPM IMERG. Το προϊόν έχει χωρική ανάλυση περίπου 0,1°, δηλαδή περίπου 10 km, και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σύγχρονα εργαλεία για τη χαρτογράφηση της βροχόπτωσης εκεί όπου δεν υπάρχουν επίγειες μετρήσεις. Η σύγκριση όμως μας επιφύλαξε μια έκπληξη. Στις ίδιες ορεινές περιοχές όπου οι σταθμοί κατέγραψαν εκατοντάδες χιλιοστά, το IMERG έδινε πολύ μικρότερα ποσά.
Η απόκλιση αυτή , ΄΄οσο μεγάλη κι αν είναι – έχει φυσική εξήγηση. Πρώτον, η ορογραφική βροχή στην Κρήτη μπορεί να ενισχυθεί σε εξαιρετικά μικρές χωρικές κλίμακες. Ένα μέγιστο πάνω σε μια προσήνεμη πλαγιά μπορεί να περιορίζεται σε λίγα χιλιόμετρα και να «αραιώνει» μέσα σε ένα δορυφορικό pixel περίπου 10 km. Επίσης , σε αρκετά τέτοια επεισόδια κυριαρχούν διαδικασίες θερμής βροχής. Η έντονη βροχόπτωση μπορεί να παράγεται χαμηλά στην ατμόσφαιρα, χωρίς ισχυρό σήμα πάγου ψηλότερα στο νέφος. Οι μικροκυματικοί δορυφορικοί αισθητήρες τότε δυσκολεύονται περισσότερο να εκτιμήσουν σωστά αυτή τη μορφή υετού πάνω από ξηρά. Μέσα σε όλα αυτά , το υπέρυθρο τμήμα της δορυφορικής εκτίμησης παρακολουθεί κυρίως τη θερμοκρασία της κορυφής των νεφών. Ένα νέφος δεν χρειάζεται να έχει εξαιρετικά ψυχρή κορυφή για να δίνει επίμονη και πολύ ισχυρή ορογραφική βροχή χαμηλότερα. Τέλος , υπάρχει η αναπόφευκτη χωρική και χρονική εξομάλυνση του δορυφορικού προϊόντος.
Ένα τοπικό μέγιστο που παραμένει για ώρες «κλειδωμένο» πάνω σε μια ορεινή ζώνη δεν αναπαρίσταται πάντοτε σωστά από ένα σύνθετο δορυφορικό πεδίο.
Στο παραπανω γράφημα φαίνεται εντυπωσιακά στα Ανώγεια: ο σταθμός πλησιάζει τα 360 mm, ενώ ακόμα και το IMERG 3×3 max είναι περίπου 60 mm. Αυτό δεν είναι μια απλή μικρή bias. Είναι ένδειξη ότι η βροχή είχε πολύ ισχυρή τοπική ορογραφική συγκέντρωση, την οποία το δορυφορικό προϊόν δεν μπόρεσε να αναπαραστήσει. Παρόμοια αλλά μικρότερη απόκλιση φαίνεται σε Τζερμιάδο, Ασκύφου, Σαμαριά–Ξυλόσκαλο και Ασή Γωνιά. Το γεγονός ότι η υποεκτίμηση είναι συστηματικά μεγαλύτερη σε ορεινούς σταθμούς είναι ακριβώς αυτό που θα περίμενε κανείς αν η κύρια αιτία είναι orographic enhancement + warm-rain microphysics + coarse grid smoothing. Άρα, για την Κρήτη, το σωστό συμπέρασμα δεν είναι ότι «ο δορυφόρος απέτυχε», αλλά ότι το IMERG Late δεν μπορεί να θεωρείται ισοδύναμο με σημειακή βροχομετρική μέτρηση σε έντονα ορογραφικά επεισόδια. Είναι προϊόν χωρικά εξομαλυμένο και φυσικά λιγότερο ευαίσθητο σε θερμή ορογραφική βροχή.
Θα μπορούσαμε να το πούμε και αλλιώς. Το συμπέρασμα δεν είναι ότι η δορυφορική τεχνολογία απέτυχε. Το αντίθετο: είναι εξαιρετικά πολύτιμη γιατί μας δίνει τη συνολική εικόνα εκεί όπου δεν υπάρχει κανένας σταθμός. Όμως η συγκεκριμένη περίπτωση μας υπενθυμίζει κάτι θεμελιώδες:
όσο προηγμένη και αν είναι η δορυφορική τεχνολογία, η αξία ενός σωστά εγκατεστημένου, καλά βαθμονομημένου και συστηματικά συντηρημένου μετεωρολογικού σταθμού παραμένει ανεκτίμητη.
Μερικές φορές, αυτός ο «ταπεινός» σταθμός είναι εκείνος που αποκαλύπτει την πραγματική ένταση ενός ακραίου φαινομένου. Και για επιχειρησιακή χρήση, ειδικά σε κατολισθήσεις και flash floods, θα πρότεινα να χρησιμοποιούμε σταθμούς ως κύρια αλήθεια όπου υπάρχουν και διαθέτουν ελευθερα τα δεδομένα τους. Το IMERG κάλλιστα μπορεί να χρησιμοποιείται κυρίως για τη χωρική συνέχεια του πεδίου, όχι λόμως για το απόλυτο maximum.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.