Η χθεσινή ατμοσφαιρική διαταραχή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς μπορεί να συγκριθεί με μία από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις θερινής ψυχρής λίμνης που έχουν επηρεάσει την Ελλάδα: εκείνη της 27ης Ιουλίου 2002, η οποία συνδέθηκε με ισχυρές καταιγίδες και ανεμοστρόβιλους, ακόμη και στην περιοχή του αεροδρομίου «Ελευθέριος Βενιζέλος».
Η σύγκριση των δύο χαρτών δεν πρέπει να γίνει μόνο ως προς τη θέση των αυλώνων, των κλειστών χαμηλών και των γεωδυναμικών υψών. Μετεωρολογικά, ίσως μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πόσο ψυχρή ήταν η ατμόσφαιρα στη μέση τροπόσφαιρα, περίπου στη στάθμη των 500 hPa, δηλαδή σε ύψος κοντά στα 5,5 χιλιόμετρα.
Μια απαραίτητη διευκρίνιση για τους χάρτες
Οι συγκεκριμένοι χάρτες δεν απεικονίζουν απευθείας τη θερμοκρασία στα 500 hPa. Παρουσιάζουν το γεωδυναμικό ύψος των 500 hPa, την πίεση στην επιφάνεια, και το σχετικό πάχος του στρώματος 1000–500 hPa.Το πάχος 1000–500 hPa εξαρτάται από τη μέση θερμοκρασία ολόκληρης της κατώτερης και μέσης τροπόσφαιρας. Όσο μικρότερο είναι, τόσο ψυχρότερη είναι συνολικά η αέρια στήλη. Δεν μας δίνει, όμως, από μόνο του την ακριβή θερμοκρασία στη στάθμη των 500 hPa. Για ασφαλείς αριθμητικές τιμές χρειάζεται ειδικός χάρτης θερμοκρασίας, ραδιοβόλιση ή εξαγωγή δεδομένων από επανάλυση, όπως το ERA5.
Παρά τον περιορισμό αυτό, η σύγκριση παρέχει πολύ ισχυρές ενδείξεις.
Η περίπτωση της 27ης Ιουλίου 2002
Στις 27 Ιουλίου 2002 ένα αποκομμένο ανώτερο χαμηλό είχε εγκατασταθεί πάνω από την κεντρική Μεσόγειο και την Ελλάδα. Η ψυχρή λίμνη συνοδευόταν από χαμηλά γεωδυναμικά ύψη και σημαντικά χαμηλές θερμοκρασίες στη μέση τροπόσφαιρα.
Η σχετική επιστημονική μελέτη αναφέρει ότι στη στάθμη των 500 hPa υπήρχε κλειστό χαμηλό με χαμηλές θερμοκρασίες πάνω από την περιοχή της Αττικής, ενώ η κυκλωνική κυκλοφορία εκτεινόταν και χαμηλότερα, στις στάθμες των 700 και 850 hPa. Παράλληλα, καταγράφηκαν έντονη σύγκλιση και ισχυρές ανοδικές κινήσεις στα κατώτερα στρώματα.
Η ραδιοβόλιση της Αθήνας έδειξε έντονα ασταθή ατμόσφαιρα. Το CAPE προσέγγιζε τα 2.000 J/kg και ο Lifted Index έφθανε περίπου το −6,5, τιμές συμβατές με ανάπτυξη ισχυρών καταιγίδων.
Περίπου στις 10:20 UTC, δηλαδή στις 13:20 τοπική ώρα, σχηματίστηκε ανεμοστρόβιλος νοτιοδυτικά του αεροδρομίου. Κινήθηκε προς τα βορειοανατολικά, διέσχισε τις εγκαταστάσεις του «Ελευθέριος Βενιζέλος» και αξιολογήθηκε ως T4 στην κλίμακα TORRO.
Προκάλεσε ζημιές σε εγκαταστάσεις και σταθμευμένα αεροσκάφη, ενώ την ίδια ημέρα αναφέρθηκε και δεύτερος ανεμοστρόβιλος στην Περαία Θεσσαλονίκης.
Με βάση τη συνοπτική εικόνα και τα διαθέσιμα στοιχεία, είναι εύλογο να θεωρήσουμε ότι οι θερμοκρασίες στα 500 hPa πάνω από την κεντρική Ελλάδα κυμαίνονταν περίπου μεταξύ −13 και −16°C, χωρίς αυτό να αποτελεί ακριβή μέτρηση από τον συγκεκριμένο χάρτη.
Η ψυχρή μάζα της 24ης Ιουλίου 2026
Η χθεσινή περίπτωση εμφανίζει επίσης εντυπωσιακά χαρακτηριστικά. Η διαταραχή ήταν πολύ καλά οργανωμένη και τοποθετημένη πάνω από την Ελλάδα και το Αιγαίο, με ιδιαίτερα ψυχρή αέρια στήλη για τα τέλη Ιουλίου.
Η μορφή και η πυκνότητα των καμπυλών του σχετικού πάχους δείχνουν ότι ο ψυχρός πυρήνας της διαταραχής ήταν τουλάχιστον συγκρίσιμος με εκείνον του 2002 και πιθανώς, σε ορισμένες περιοχές, ακόμη ψυχρότερος στη μέση τροπόσφαιρα.
Μια προσεκτική εκτίμηση τοποθετεί τη θερμοκρασία στα 500 hPa περίπου:
- στους −14 έως −16°C πάνω από μεγάλο μέρος της ηπειρωτικής Ελλάδας,
- πιθανώς κοντά στους −16 ή −17°C στον ψυχρότερο πυρήνα,
- και λίγο υψηλότερα προς τη νότια και νοτιοανατολική χώρα.
Οι τιμές αυτές είναι εξαιρετικά χαμηλές για την εποχή. Στα τέλη Ιουλίου οι συνηθισμένες θερμοκρασίες στα 500 hPa πάνω από την Ελλάδα βρίσκονται αρκετούς βαθμούς υψηλότερα. Συνεπώς, δεν επρόκειτο απλώς για μια συνηθισμένη καλοκαιρινή αστάθεια, αλλά για μια ισχυρή και σαφώς ασυνήθιστη ψυχρή εισβολή στη μέση τροπόσφαιρα.
Η χθεσινή κακοκαιρία συνοδεύθηκε από προειδοποιήσεις για ισχυρές βροχές, καταιγίδες, χαλαζοπτώσεις και ισχυρούς ανέμους σε μεγάλο μέρος της χώρας, ενω παράλληλα είχαμε πάνω απο 97000 ηλεκτρικές εκκενώσεις , όπως αναφέρουμε στο σχετικό μας άρθρο .
Οι −15°C στη στάθμη των 500 hPa στα τέλη Ιουλίου πάνω από την Ελλάδα είναι αρκετά σπάνια τιμή, αλλά όχι πρωτοφανής.
Κλιματολογικά, στα τέλη Ιουλίου η θερμοκρασία στα 500 hPa βρίσκεται συνήθως περίπου:
- −8 έως −11°C στη βόρεια Ελλάδα
- −7 έως −9°C στην κεντρική και νότια Ελλάδα
Επομένως, οι −15°C αντιστοιχούν χονδρικά σε αρνητική απόκλιση 4–7°C, ανάλογα με την περιοχή. Πρόκειται, όπως αναφέρεται και στη σχετική μελέτη για σαφή ένδειξη ισχυρού αυλώνα ή αποκομμένης ψυχρής λίμνης και όχι για μια συνηθισμένη θερινή διαταραχή.
Πόσο σπάνιες είναι τέτοιες θερμοκρασίες ;
Στη Μακεδονία και τη Θράκη, μια τοπική και ολιγόωρη εμφάνιση των −15°C δεν είναι συνηθισμένη αλλά μπορεί να συμβεί κατά τη διέλευση ισχυρής ψυχρής λίμνης από τα Βαλκάνια.
Στη κεντρική Ελλάδα είναι σαφώς σπανιότερη, ενώ αν η ισόθερμη των −15°C καλύψει μεγάλο μέρος της χώρας ή φθάσει στο νότιο Αιγαίο και την Κρήτη, τότε μιλάμε για πραγματικά εξαιρετική κυκλοφορία για την εποχή. Πάντως η χθεσινή ραδιοβόλιση στην Αθήνα δεν κατάφερε να φτάσει τη στάθμη των 500hPa και να μας φανερώσει την σπανιότητα του φαινομένου . Η εκτίμηση βασίζεται μόνο έμμεσα απο τουσ σχετικούς χάρτες.
Η εμφάνιση ψυχρών λιμνών πάνω από τα Βαλκάνια και μέχρι περίπου τον 39ο παράλληλο κατά την περίοδο Μαΐου–Ιουλίου είναι γνωστό θερινό χαρακτηριστικό και συνδέεται με την εκδήλωση καταιγίδων.
Γιατί η περίπτωση του 2002 είχε ανεμοστρόβιλους, ενώ η θερμοκρασία στα 500 hPa δεν εξηγεί τα πάντα
Εδώ βρίσκεται το ουσιαστικότερο συμπέρασμα της σύγκρισης. Η παρουσία πολύ ψυχρού αέρα στα 500 hPa αυξάνει σημαντικά την κατακόρυφη θερμοβαθμίδα και διευκολύνει την ανάπτυξη ισχυρών ανοδικών ρευμάτων. Δεν αρκεί, όμως, από μόνη της για να προκαλέσει ανεμοστρόβιλο. Για την εκδήλωση ενός τέτοιου φαινομένου χρειάζεται να συμπέσουν και άλλοι παράγοντες όπως η υψηλή υγρασία και αστάθεια στα κατώτερα στρώματα, ισχυρή σύγκλιση κοντά στην επιφάνεια, κατάλληλη διάτμηση ανέμου, μεταβολή της διεύθυνσης του ανέμου με το ύψος, τοπική ενίσχυση από την ορογραφία, τις θαλάσσιες αύρες ή όρια εκροής καταιγίδων, και ένας οργανωμένος καταιγιδοφόρος πυρήνας στη σωστή θέση και χρονική στιγμή.
Το 2002 οι παράγοντες αυτοί συνδυάστηκαν με εξαιρετικά ευνοϊκό τρόπο στην ανατολική Αττική. Η καταιγίδα κινήθηκε από τον Σαρωνικό προς τα βορειοανατολικά, ενισχύθηκε κατακόρυφα και πέρασε από την περιοχή του αεροδρομίου, όπου δημιουργήθηκε ο ανεμοστρόβιλος.
Η χθεσινή ψυχρή λίμνη μπορεί να ήταν θερμοκρασιακά εξίσου ακραία ή ακόμη και εντονότερη στα 500 hPa, αλλά αυτό δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι θα παρήγαγε αντίστοιχο ανεμοστρόβιλο στην ίδια περιοχή. Η ένταση ενός συνοπτικού συστήματος και η ένταση των τοπικών φαινομένων δεν έχουν πάντοτε γραμμική σχέση.
🎯 Τα 121 mm ΤΗΣ ΚΑΚΟΚΑΙΡΙΑΣ ΤΗΣ 24ης ΙΟΥΛΙΟΥ 2026 ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ
✅Εντυπωσιακά αποτελέσματα μας δίνει η δορυφορική εκτίμηση υετού από το προϊόν NASA GPM IMERG Late V07 το οποίο αποτυπώνει με σαφήνεια την ένταση και τη χωρική ανομοιογένεια της κακοκαιρίας της 24ης Ιουλίου. Μέχρι τις… pic.twitter.com/PdSJ0RaOAk— Theodoros Kolydas (@KolydasT) July 25, 2026
Συμπέρασμα
Η 27η Ιουλίου 2002 παραμένει ιστορική, όχι μόνο λόγω της ισχυρής ψυχρής λίμνης, αλλά κυρίως επειδή το ατμοσφαιρικό περιβάλλον οδήγησε στην ανάπτυξη ενός ανεμοστρόβιλου T4 μέσα στις εγκαταστάσεις του μεγαλύτερου αεροδρομίου της χώρας.
Ωστόσο, από καθαρά θερμοδυναμική άποψη, η ψυχρή λίμνη της 24ης Ιουλίου 2026 ήταν επίσης εξαιρετικά ισχυρή. Οι ενδείξεις των χαρτών συνηγορούν ότι οι θερμοκρασίες στα 500 hPa ήταν τουλάχιστον συγκρίσιμες με εκείνες του 2002 και ίσως τοπικά χαμηλότερες.
Αυτό δείχνει πόσο σπάνια και ενδιαφέρουσα ήταν η χθεσινή ατμοσφαιρική κυκλοφορία. Οι −15°C περίπου στα 500 hPa στην καρδιά του ελληνικού καλοκαιριού δεν είναι πρωτοφανείς, αλλά αποτελούν σαφώς ακραία τιμή, ιδιαίτερα όταν καλύπτουν μεγάλο μέρος της χώρας και συνοδεύονται από έντονη trough ή κλειστό χαμηλό, υγρασία και έντονες κατακόρυφες κινήσεις.
Πηγές;
1.Sioutas, M. V. (2003). Tornadoes and waterspouts in Greece. Atmospheric Research, 67–68, 645–656.
2. Matsangouras, I. T. and Nastos, P. T. (2010). The 27 July 2002 tornado event in Athens, Greece. Advances in Science and Research, 4, 9–13.
3. Nastos, P. T. and Matsangouras, J. T. (2010). Tornado activity in Greece within the 20th century. Advances in Geosciences, 26, 49–51.
DOI: 10.5194/adgeo-26-49-2010
4. Matsangouras, I. T., Nastos, P. T., Bluestein, H. B. and Sioutas, M. V. (2014) -A climatology of tornadic activity over Greece based on historical records. International Journal of Climatology, 34, 2538–2555. DOI: 10.1002/joc.3857
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.