Η αξιολόγηση μιας κακοκαιρίας δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στη μεγαλύτερη τιμή υετού που εμφανίζεται σε ένα σημείο. Ένα τοπικό μέγιστο 50 ή 60 mm μπορεί να είναι εντυπωσιακό, αλλά δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ολόκληρο το επεισόδιο είναι ακραίο σε εθνική κλίμακα. Στον χάρτη του ECMWF διακρίνουμε ένα μέγιστο 24 ωρου υετού στην Ανατολική Θεσσαλία -Σποράδες μια τιμή υψηλή για την εποχή .
Για να εξετάσουμε την επικινδυνότητα του φαινομένου δημιουργήσαμε έναν πειραματικό δείκτη που συνδυάζει την ένταση της 24ωρης βροχόπτωσης με τη χερσαία έκταση της Ελλάδας που επηρεάζεται. Ο χάρτης αποτυπώνει την τοπική ένταση του υετού τόσο πάνω από την ξηρά όσο και πάνω από τη θάλασσα, ώστε να φαίνεται η πλήρης δομή του συστήματος και να μη χάνεται η πληροφορία στις νησιωτικές περιοχές. Αντίθετα, η συνολική κατηγορία επεισοδίου για την Ελλάδα υπολογίζεται μόνο πάνω από τη χερσαία ελληνική επικράτεια. Αυτή η διάκριση είναι βασική για να ερμηνεύσουμε σωστά τα χρώματα.
Η εικόνα του ECMWF
Για την Παρασκευή 24 Ιουλίου 2026, το ECMWF δίνει δείκτη έκτασης–έντασης 0,585, συνολική κατηγορία 3, «Πολύ ισχυρό», μέγιστο 24ωρο υετό ξηράς 62,1 mm, περίπου 5,01% της χερσαίας Ελλάδας με βροχή τουλάχιστον 30 mm, περίπου 1,37% της χερσαίας έκτασης με τουλάχιστον 50 mm.
Η παρουσία πορτοκαλί χρωματισμού είναι συμβατή με το μέγιστο των 62,1 mm. Όμως η κατηγορία δεν ανεβαίνει αυτόματα στο 4, επειδή οι ποσότητες 50–80 mm δεν καλύπτουν πολύ μεγάλη έκταση της χώρας. Το επεισόδιο είναι αρκετά οργανωμένο και εκτεταμένο ώστε να καταταχθεί ως πολύ ισχυρό, αλλά όχι ακόμη τόσο εκτεταμένο ώστε να χαρακτηριστεί συνολικά ακραίο. Με άλλα λόγια, το ECMWF δείχνει έναν σαφή πυρήνα ισχυρών βροχοπτώσεων, ο οποίος περιβάλλεται από ευρύτερη ζώνη αξιόλογου υετού. Η κατανομή αυτή αυξάνει σημαντικά το συνολικό σκορ, χωρίς όμως να το οδηγεί στην κατηγορία 4.
Γιατί το πορτοκαλί δεν σημαίνει κατηγορία 4 για όλη την Ελλάδα?
Η πορτοκαλί απόχρωση στον χάρτη αντιστοιχεί σε τοπική 24ωρη βροχόπτωση 50–80 mm. Δηλαδή δείχνει ότι σε ορισμένα grid points ή σε μια περιορισμένη ζώνη το μοντέλο προβλέπει αρκετά μεγάλη ποσότητα νερού. Η συνολική κατηγορία επεισοδίου, όμως, δεν καθορίζεται από το πιο έντονο χρώμα που υπάρχει κάπου στον χάρτη. Προκύπτει από τον συνδυασμό της έντασης της βροχής, της έκτασης που καταλαμβάνει κάθε κατηγορία, της αναλογίας της ελληνικής χερσαίας επικράτειας που επηρεάζεται.
Επομένως, αν υπάρχει μια μικρή πορτοκαλί περιοχή με 50–80 mm αλλά η υπόλοιπη χώρα δέχεται λίγο ή καθόλου υετό, το επεισόδιο μπορεί να είναι τοπικά έντονο αλλά όχι εθνικά ακραίο. Στην παρούσα πειραματική έκδοση ο πληθυσμός δεν έχει ακόμη ενσωματωθεί στον υπολογισμό. Άρα η διαφορά ανάμεσα στην τοπική πορτοκαλί κατηγορία και στη συνολική κατηγορία 2 ή 3 δεν οφείλεται στον πληθυσμό. Οφείλεται κυρίως στη χωρική έκταση και στη στάθμιση των διαφορετικών ορίων υετού.
Η πληθυσμιακή έκθεση μπορεί να προστεθεί σε επόμενη φάση ως ξεχωριστή συνιστώσα. Τότε ένα επεισόδιο πάνω από πυκνοκατοικημένη περιοχή θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερη κοινωνική βαρύτητα από ένα αντίστοιχο επεισόδιο σε αραιοκατοικημένο ορεινό τμήμα. Ωστόσο, αυτό θα πρέπει να παρουσιάζεται χωριστά από τον καθαρά μετεωρολογικό δείκτη, ώστε να μη συγχέονται η ένταση του φαινομένου και η πιθανή επίδρασή του στον πληθυσμό.
Η εικόνα του ICON-EU
Για την ίδια ημέρα, το ICON-EU δίνει δείκτη έκτασης–έντασης 0,245, συνολική κατηγορία 2, «Ισχυρό», μέγιστο 24ωρο υετό ξηράς 46,9 mm, περίπου 0,51% της χερσαίας Ελλάδας με βροχή τουλάχιστον 30 mm , σχεδόν 20% της χερσαίας χώρας με τουλάχιστον 10 mm.
Το ICON δίνει ευρύτερη ζώνη μέτριων ή αξιόλογων βροχών, αλλά πολύ μικρότερη έκταση στις υψηλότερες κατηγορίες. Δεν εμφανίζει ουσιαστική χερσαία έκταση πάνω από 50 mm και η περιοχή πάνω από 30 mm είναι πολύ περιορισμένη. Γι’ αυτό, παρότι ο χάρτης περιλαμβάνει κίτρινες και τοπικά ισχυρές αποχρώσεις, το συνολικό επεισόδιο κατατάσσεται στην κατηγορία 2 και όχι στην 3 ή την 4. Το μοντέλο αναγνωρίζει οργανωμένο επεισόδιο, αλλά το θεωρεί σαφώς λιγότερο έντονο και λιγότερο εκτεταμένο από το ECMWF.
Τι μας δείχνει η σύγκριση των δύο μοντέλων
Και τα δύο μοντέλα συμφωνούν ότι την Παρασκευή υπάρχει αξιόλογο επεισόδιο βροχόπτωσης. Η βασική διαφορά βρίσκεται στην ένταση και κυρίως στη χωρική του οργάνωση. Το ECMWF εμφανίζει υψηλότερο μέγιστο, μεγαλύτερη έκταση πάνω από 30 και 50 mm, σαφώς υψηλότερο συνολικό δείκτη. Το ICON εμφανίζει χαμηλότερο μέγιστο, πολύ μικρότερη περιοχή ισχυρών βροχών, μεγαλύτερη έμφαση σε μέτριες ποσότητες πάνω από ευρύτερη περιοχή.
Άρα η ύπαρξη επεισοδίου θεωρείται σχετικά σταθερό προγνωστικό σήμα, αλλά η τελική του σοβαρότητα παραμένει αβέβαιη. Το ECMWF υποστηρίζει ένα πολύ ισχυρό επεισόδιο, ενώ το ICON ένα ισχυρό αλλά πιο περιορισμένο.
Τι ακριβώς μετρά ο σημερινός δείκτης
Ο σημερινός εμπειρικός δείκτης είναι ένας δείκτης έκτασης και έντασης και έχει χρησιμοποιηθεί με άλλη μορφή όπως αναφέρεται στη σχετική μελέτη . Δίνει μεγαλύτερο βάρος στις περιοχές όπου ο υετός περνά σε υψηλότερα όρια και συνεκτιμά πόσο μεγάλη είναι η επηρεαζόμενη χερσαία έκταση. Δεν περιλαμβάνει ακόμη στον δικό μας σχεδιασμό πληθυσμό, υγρασία εδάφους, λεκάνες απορροής, κλίση εδάφους, αστικοποίηση, καμένες εκτάσεις, ωριαία ένταση βροχής και τρωτότητα υποδομών. Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως δείκτης πλημμυρικού κινδύνου. Ένα επεισόδιο κατηγορίας 2 μπορεί να προκαλέσει σοβαρά τοπικά προβλήματα σε ευάλωτη περιοχή, ενώ ένα επεισόδιο κατηγορίας 3 μπορεί να έχει μικρότερες επιπτώσεις αν εκδηλωθεί σε λιγότερο ευάλωτο περιβάλλον. Η εργασία των Lagouvardos et al. αναπτύσσει έναν δείκτη που δεν εξετάζει μόνο το μεγαλύτερο ύψος βροχής. Συνδυάζει την ένταση της ημερήσιας βροχόπτωσης, το πόσο ασυνήθιστη είναι κλιματολογικά η βροχή σε κάθε σημείο, τη γεωγραφική έκταση που επηρεάζεται, τον πληθυσμό μέσα στην επηρεαζόμενη περιοχή.
Συμπέρασμα
Το χρώμα του κάθε κελιού δείχνει την τοπική ποσότητα βροχής. Η συνολική κατηγορία, όμως, περιγράφει το επεισόδιο σε επίπεδο χώρας. Γι’ αυτό μια πορτοκαλί ζώνη δεν αρκεί από μόνη της για να χαρακτηριστεί ολόκληρο το επεισόδιο ως κατηγορία 4. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το ECMWF δείχνει ένα πολύ ισχυρό και αρκετά εκτεταμένο επεισόδιο, ενώ το ICON ένα ισχυρό αλλά σαφώς πιο περιορισμένο. Η παράλληλη παρουσίαση των δύο μοντέλων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, επειδή αποκαλύπτει όχι μόνο την πιθανή ένταση της βροχοκαιρίας, αλλά και το πραγματικό εύρος της προγνωστικής αβεβαιότητας. Πάντως ο πραγματικός RPI που θα εφαρμόζεται στη συνέχεια δεν είναι απλώς δείκτης έντασης–έκτασης. Είναι δείκτης έντασης, έκτασης και πληθυσμιακής έκθεσης σε σχέση με την κλιματολογική κανονικότητα. Η σημερινή παρουσίαση αποτελεί μια νέα εισγωγή για το πως θα εξετάζουμε τα καιρικά φαινόμενα στο μέλλον.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.