Γιατί υπερχειλίζουν τα φρεάτια στην Ελλάδα – Τί γίνεται στο εξωτερικό – Προτάσεις βελτίωσης

Listen to this

Η υπερχείλιση των φρεατίων ομβρίων δεν είναι ένα «τυχαίο» φαινόμενο. Είναι αποτέλεσμα συνδυασμού υδραυλικών, γεωμετρικών και λειτουργικών αστοχιών που εντείνονται από τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Ένας από τους κύριους λόγους είναι η μικρή διάσταση των αγωγών , καθώς τα περισσότερα δίκτυα ομβρίων στην Ελλάδα έχουν σχεδιαστεί για βροχή επαναφοράς 2–5 ετών, όχι για τα σημερινά επεισόδια έντασης 20ετίας ή 50ετίας. Άρα, ο αγωγός «μπουκώνει» πριν καν λειτουργήσει οριακά. Επίσης σημαντικό στοιχείο είναι ο στενός κλάδος του δικτύου και οι παλιές υποδομές. Συχνά τα φρεάτια συνδέονται σε αγωγούς μικρής διατομής. Σε μεγάλα ύψη βροχής (π.χ. >40–50 mm/h), η παροχή υπερβαίνει τη μεταφορική ικανότητα , δημιουργείται  υπέρπιεση και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τον πίδακα του νερού προς τα πάνω.

✅ Τα #φρεάτια “πετάνε” νερό προς τα πάνω όταν το αποχετευτικό δίκτυο φτάσει στα όριά του. Σε μια έντονη καταιγίδα, η ποσότητα της βροχής πέφτει πιο γρήγορα απ’ ό,τι μπορούν να απορροφήσουν οι αγωγοί. Αν προστεθούν και βουλωμένες σχάρες από φύλλα και σκουπίδια, το νερό δεν… pic.twitter.com/R9Nw57UsOE

— Theodoros Kolydas (@KolydasT) December 4, 2025

ΤΟ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΟ ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΤΟΥ ΣΤΑΡ

 Όπως μετέδωσε ο Αλέξανδρος Γύγος από τον σταθμό του Ηλεκτρικού Σιδηροδρόμου, θα έπρεπε εδώ και χρόνια να έχει γίνει αντιπλημμυρικό έργο. Όμως,  η ιστορία του θυμίζει το «γεφύρι της Άρτας».Το 2002 είχε γίνει μελέτη για ένα σύστημα αγωγών που θα λειτουργούσε ως αντιπλημμυρικό έργο για τους δημους  Νίκαιας – Ρέντη, Μοσχάτου και ένα τμήμα της Αθήνας. Το αντιπλημμυρικό έργο έμεινε στις ταμπέλες και στις μελέτες Το 2016 το έργο δημοπρατήθηκε, το 2018 τοποθετήθηκαν μάλιστα και ταμπέλες για το έργο που θα κόστιζε 12 εκατομμύρια ευρώ. Όμως, ο εργολάβος δήλωσε αδυναμία και αποχώρησε χωρίς καμιά ρήτρα. Πέρασαν επτά χρόνια και δεν έχει γίνει τίποτα. Κι εδώ αρχίζει το γαϊτανάκι της επίρριψης των ευθυνών

Αλλά και στην γειτονική Καλλιθέα όπως ανέφερε μέσα από τη συχνότητα του Star , oi αγωγοί μετατράπηκαν σε συντριβάνια.  Γιατί συνέβη αυτό; Σύμφωνα με τον Δήμο Καλλιθέας κάτω από την οδό Σκρα έχει κατασκευαστεί, από το 1980, μεγάλος αγωγός ομβρίων υδάτων. Όμως ο αγωγός έμεινε «τυφλός». Το έργο δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Η Περιφέρεια Αττικής το 2010 δημοπράτησε την ολοκλήρωση του αλλά ο Δήμος Μοσχάτου για δικούς του λόγους, αντέδρασε με κινητοποιήσεις οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα τη μη υλοποίηση του έργου. Και εδώ βλέπουμε επίσης πόλεμο ευθυνών, με τους πολίτες να υφίστανται τις συνέπειες

ΠΩΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ 

Οι πλημμυρικές πιέσεις που προκαλούνται από τις έντονες βροχοπτώσεις δεν αποτελούν αποκλειστικότητα της Ελλάδας. Πολλές χώρες έχουν ήδη βρεθεί αντιμέτωπες με ανάλογες προκλήσεις και έχουν αναπτύξει ολοκληρωμένες λύσεις για να μειώσουν την υπερφόρτωση των φρεατίων και των δικτύων ομβρίων. Οι πρακτικές αυτές—άλλες τεχνικά προηγμένες, άλλες έξυπνα απλές—προσφέρουν πολύτιμα παραδείγματα για τον ελληνικό χώρο. Θα μπορέσουμε άραγε να φτάσουμε κάποτε στα επίπεδα αυτών των χωρών;

Στην Ολλανδία υπάρχει η προσέγγιση SUDS και η διαχείριση του νερού μέσα στη γειτονιά : Η Ολλανδία, μια χώρα που ζει κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, έχει αναπτύξει ένα από τα πιο σύγχρονα συστήματα αποστράγγισης στον κόσμο: τα SUDS (Sustainable Urban Drainage Systems). Η βασική φιλοσοφία τους είναι ότι η βροχή πρέπει να παραμένει εκεί όπου πέφτει, αντί να κατευθύνεται βίαια σε ένα δίκτυο που εύκολα κορεσμένο. Αυτό επιτυγχάνεται με δεξαμενές συγκράτησης σε κάθε νέα ανάπτυξη, πράσινες στέγες που λειτουργούν ως απορροφητικά στρώματα, διαπερατούς δρόμους που επιτρέπουν στο νερό να κατείσδυει, εκτεταμένα δίκτυα αισθητήρων που παρακολουθούν την απορροή σε πραγματικό χρόνο. Ο στόχος είναι απλός και απολύτως μετρήσιμος: το 60–80% της βροχής απορροφάται μέσα στο οικοδομικό τετράγωνο, χωρίς να χρειάζεται να περάσει από φρεάτια.

Η αμερικανική προσέγγιση , όπυ δίνεται μεγάλη βάση στη συντήρηση και στις μεγάλες υποδομές : Στις ΗΠΑ, η έμφαση δίνεται στη συχνή συντήρηση και στα μεγάλα έργα συγκράτησης νερού. Οι δήμοι καθαρίζουν τα φρεάτια κάθε 2–3 μήνες, ένα χρονοδιάγραμμα που επιβάλλεται από ομοσπονδιακές οδηγίες. Κάθε νέα πολεοδομική ανάπτυξη οφείλει να διαθέτει δεξαμενές καθίζησης (retention basins), ενώ στις μεγάλες πόλεις κάτω από τα πάρκα, στάδια ή δημόσιους χώρους υπάρχουν τεράστια υπόγεια συστήματα αποθήκευσης νερού, σχεδιασμένα σαν «σειρά θηκών», που εκτονώνουν τα νερά των καταιγίδων χωρίς να επιβαρύνουν τα φρεάτια της επιφάνειας.

Η ιαπωνική καινοτομία με υπόγειους «καθεδρικούς» ταμιευτήρες : Η Ιαπωνία, και ειδικά το Τόκιο, έχει αναπτύξει μια μοναδική προσέγγιση που συνδυάζει μηχανική ακριβείας και τεράστια κλίμακα. Το σύστημα G-CANS (Tokyo Metropolitan Area Flood Control Reservoir) περιλαμβάνει γιγαντιαίους υπόγειους θαλάμους βάθους 65 μέτρων. Αυτοί συγκεντρώνουν το νερό των καταιγίδων πριν φτάσει στην επιφάνεια, μειώνοντας δραστικά την πίεση στα φρεάτια. Πρόκειται για ένα έργο που έχει χαρακτηριστεί «καθεδρικός ναός της αντιπλημμυρικής προστασίας» και έχει συμβάλει σχεδόν σε μηδενισμό των πλημμυρών από υπερχείλιση φρεατίων στις πληγείσες περιοχές.

Η σκανδιναβική λογική με τη Δανία και το cloudburst management : Η Κοπεγχάγη, μετά τις ιστορικές πλημμύρες του 2011, εφάρμοσε μια πρωτοποριακή στρατηγική διαχείρισης αιφνίδιων καταιγίδων (cloudburst management). Η πόλη δημιούργησε ανοιχτούς χώρους που μετατρέπονται σε λίμνες όταν χρειάζεται, πάρκα με ειδικές κλίσεις που κατευθύνουν το νερό προσωρινά, δρόμους που λειτουργούν ως «κανάλια ασφαλείας», οδηγώντας το νερό σε ελεγχόμενα σημεία. Με αυτή την προσέγγιση, η πόλη αντιμετωπίζει την καταιγίδα όχι ως απειλή, αλλά ως σχεδιασμένο σενάριο μέσα στο αστικό περιβάλλον.

Η προσέγγιση του Ηνωμένου Βασιλείου με σαφές κανονιστικό πλαίσιο : Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η επιτυχία βασίζεται στην ύπαρξη αυστηρών προδιαγραφών. Οι αποστάσεις μεταξύ φρεατίων είναι καθορισμένες, οι διάμετροι των αγωγών υποχρεωτικές και τα δίκτυα περνούν από ετήσια επιθεώρηση και πιστοποίηση. Η πρόληψη και η τυποποίηση αντικαθιστούν την «αυτοσχεδιαστική» αντιμετώπιση.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Παρά την μεγάλη εξέλιξη στο θέμα της αντιμετώπισης  της υπερχείλησης των φρεατίων στο εξωτερικό,  στην χώρα μας-όπως αναφέραμε και προηγουμένως – η λάσπη τα φύλλα και τα σκουπίδια που αποφράσσουν τις σχάρες εξακολουθούν να δημιουργούν τεράστια προβλήμτα . Ένα φρεάτιο μπορεί να χάσει 70% της απορροφητικότητάς του αν η σχάρα μισοφράξει. Αυτό είναι το συχνότερο αίτιο αστικών πλημμυρών στην Αθήνα. Σε πολλές περιπτώσεις η αντίστροφη κλίση δρόμου παίζει σημαντικό ρόλο όταν τελικώς το νερό δεν βρίσκει φρεάτιο. Σε πολλούς δρόμους το νερό συσσωρεύεται σε σημεία που δεν υπάρχουν φρεάτια λόγω κακής γεωμετρίας του οδοστρώματος και το νερό έχει «τυφλές γούβες» που γεμίζουν γρήγορα. Δεν ξεχνάμε βέβαια ότι η Ελλάδα έχει πολύ χαμηλή πυκνότητα φρεατίων ανά χλμ. δρόμου σε σχέση με την Ευρώπη. Τα φρεάτια συχνά απέχουν 40–80 μέτρα , ενώ σε καταιγίδες χρειάζονται ανά 20–25 μέτρα. Ειδικά στην περιφέρεια, τα «φρεάτια» είναι ουσιαστικά τρύπες που απλώς οδηγούν σε χαντάκια ή κλειστά ρέματα και χωρίς πραγματική απορροή.  Αυτονόητο είναι οτι τα μπαζωμένα ή τα κλειστά ρέματα δημιουργούν προβλήματα .

Όταν το ρέμα δεν λειτουργεί ως φυσική έξοδος, το δίκτυο ομβρίων δεν έχει που να απορρίψει νερό , οπότε δημιουργείται υπερπίεση στο μικρότερο σημείο: το φρεάτιο. Ο συνδυασμός ομβρίων & ακαθάρτων στο ίδιο δίκτυο δημιουργεί πολλά προβλήματα , καθώς σε παλιές περιοχές (π.χ. Κουκάκι, Κυψέλη), όπου τα τα δίκτυα είναι μικτά. Όταν πέσει πολύ νερό, το σύστημα φορτώνεται απότομα και δημιουργούνται πίδακες λυμάτων. Και χωρίς να υπάρχουν παντορροικά δίκτυα δημιουργείται πολλές φορές το φαινόμενο της “αναπήδησης” . Όταν ένα μεγάλο κύμα νερού εισέρχεται στον αγωγό, δημιουργεί στιγμιαία αντίθλιψη, και το νερό αναπηδά προς τα πάνω από τη σχάρα, ακόμη κι αν η σχάρα δεν είναι φραγμένη. Η απουσία τακτικής συντήρησης τέλος είναι σημαντική, καθώς πολλές Τεχνικές Υπηρεσίες Δήμων καθαρίζουν τα φρεάτια 1 φορά τον χρόνο, ενώ σε χώρες με σωστή πρακτική, ο καθαρισμός είναι 4 φορές τον χρόνο και σίγουρα πάντοτε μετά από κάθε έντονο επεισόδιο. 

Τι μπορεί να κάνει ΑΜΕΣΑ ένας Δήμος (10 πρακτικές λύσεις)

Παρακάτω ακολουθούν προτάσεις ρεαλιστικές, εφαρμόσιμες χωρίς τεράστια χρηματοδότηση

• 1. Χαρτογράφηση όλων των φρεατίων (GIS) και αξιολόγηση κατάστασης. Πολλοί δήμοι δεν γνωρίζουν καν πού ακριβώς βρίσκονται όλα τα φρεάτια και σε τι κατάσταση είναι.
• 2. Αύξηση της συχνότητας καθαρισμού σε 3–4 φορές/έτος . Αυτό είναι κρίσιμο και μία φορά τον χρόνο δεν αρκεί.
• 3. Καθαρισμός πριν από κάθε αναμενόμενο έντονο καιρικό επεισόδιο.  Με ειδοποίηση μέσω προγνωστικών εργαλείων .
• 4. Προσθήκη νέων φρεατίων σε σημεία που λιμνάζει νερό , ιδίως σε δρόμους με μεγάλα μήκη χωρίς υποδοχή.
• 5. Αντικατάσταση παλαιών σχαρών με αντιφρακτικές (slotted grates) που επιτρέπουν καλύτερη διείσδυση και δεν φράζουν εύκολα από φύλλα.
• 6. Τοποθέτηση αισθητήρων στάθμης σε κρίσιμα σημεία. Φτηνές λύσεις IoT που ειδοποιούν σε πραγματικό χρόνο όταν φρεάτιο γεμίζει.
• 7. Αποκατάσταση και άνοιγμα ρεμάτων. Χωρίς φυσική έξοδο, κανένα δίκτυο ομβρίων δεν μπορεί να λειτουργήσει.
• 8. Σωστή σήμανση και εκπαίδευση δημοτών. Να μην πετούν σκουπίδια / φύλλα πάνω σε σχάρες.
• 9. Γρήγορες μικροεπεμβάσεις κλίσης οδοστρώματος. Συχνά ένα απλό «σβήσιμο» με άσφαλτο οδηγεί το νερό προς το φρεάτιο.
• 10. Προμήθεια μικρής υδροφόρας – αναρροφητικού για άμεσες παρεμβάσεις . Ο ιδανικός τρόπος αντιμετώπισης φραγμένων φρεατίων μέσα σε λίγα λεπτά.

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ ΦΡΕΑΤΙΑ

Παρά τις μεγάλες διαφορές στο κλίμα, την πολεοδομία και τις υποδομές, όλες οι προηγμένες χώρες που αντιμετωπίζουν πλημμυρικά φαινόμενα καταλήγουν στο ίδιο ουσιαστικό συμπέρασμα: η διαχείριση των ομβρίων δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στα φρεάτια. Όσο πυκνό κι αν είναι το δίκτυό τους, όσο συχνά κι αν καθαρίζονται, καμία πόλη δεν μπορεί να βασίσει την αντιπλημμυρική της προστασία μόνο σε αυτά τα σημεία συλλογής. Ο λόγος είναι απλός: τα φρεάτια έχουν φυσικό όριο στην παροχετευτικότητά τους και όταν ο όγκος της βροχής υπερβαίνει αυτό το όριο —κάτι που συμβαίνει όλο και συχνότερα — η υπερχείλιση είναι αναπόφευκτη. Αυτός είναι και ο λόγος που χώρες όπως η Ολλανδία, η Ιαπωνία, η Δανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επενδύουν μόνο σε καλύτερα φρεάτια, αλλά σε κάτι βαθύτερο: στον χρόνο.

Στόχος τους δεν είναι να «ρουφήξουν» το νερό γρήγορα, αλλά να καθυστερήσουν την άφιξή του στο υπόγειο δίκτυο. Όσο μεγαλύτερη είναι αυτή η καθυστέρηση, τόσο χαμηλότερη γίνεται η αιχμιαία παροχή και τόσο μικρότερη η πιθανότητα να καταρρεύσει το σύστημα αποστράγγισης. Για να το πετύχουν, δημιουργούν ένα σύνολο υποδομών που συνεργάζονται μεταξύ τους.

Πράσινες στέγες, διαπερατοί δρόμοι, πάρκα που μπορούν προσωρινά να λειτουργήσουν ως λίμνες, υπόγειες δεξαμενές τεράστιου όγκου, δίκτυα αισθητήρων και δεξαμενές συγκράτησης δημιουργούν ένα πολυεπίπεδο σύστημα στο οποίο η βροχή απορροφάται, καθυστερείται, αποθηκεύεται και μόνο στο τέλος οδηγείται στο φρεάτιο. Πρόκειται για μια φιλοσοφία που είναι πλέον διεθνής πρακτική: το νερό δεν πρέπει να φτάνει απότομα στο δίκτυο, αλλά να «ταξιδεύει» με ελεγχόμενο ρυθμό.

Σε αντίθεση με αυτό το μοντέλο, οι ελληνικές πόλεις χαρακτηρίζονται από έντονη αστικοποίηση, αδιαπέραστες επιφάνειες, λίγους ελεύθερους χώρους και συστήματα που στηρίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε φρεάτια και υπόγειους αγωγούς. Όταν μεγάλες ποσότητες νερού πέφτουν σε μικρό χρόνο, το νερό καταλήγει ταυτόχρονα σε εκατοντάδες σημεία εισόδου, το δίκτυο κορέννυται και η υπερχείλιση γίνεται αναπόφευκτη. Αντίθετα, πόλεις όπως η Κοπεγχάγη, το Ρότερνταμ ή το Τόκιο «σπάνε» αυτή τη ροή και μοιράζουν το φορτίο σε πολλαπλές βαθμίδες, ώστε το δίκτυο να μην εξωθείται ποτέ πέρα από τα όριά του. Τελικά, ανεξάρτητα από το μοντέλο που εφαρμόζει κάθε χώρα, το κοινό συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: η διαχείριση των ομβρίων δεν είναι απλώς θέμα καθαρισμού φρεατίων. Είναι ένα ολοκληρωμένο σύστημα επιφανειακών και υπόγειων υποδομών που πρέπει να λειτουργούν συντονισμένα. Για να γίνει αυτό πραγματικότητα, απαιτείται τεχνική γνώση, σταθερή πολιτική βούληση, συνεχής συντήρηση και μια μακροπρόθεσμη στρατηγική που λαμβάνει υπόψη τα νέα κλιματικά δεδομένα. Μόνο έτσι οι πόλεις μπορούν πραγματικά να θωρακιστούν απέναντι στα φαινόμενα που πλέον δεν αποτελούν την εξαίρεση, αλλά τη νέα κανονικότητα.

Κλείνοντας αυτή τη συζήτηση για τα φρεάτια, τις πλημμύρες και τις υποδομές που όλοι θεωρούμε αυτονόητες έως τη στιγμή που δοκιμάζονται, ένα πράγμα γίνεται ξεκάθαρο: η προστασία των πόλεών μας δεν μπορεί πια να βασίζεται σε ημίμετρα ή σε παρωχημένα συστήματα αποστράγγισης. Η κλιματική πραγματικότητα αλλάζει, οι βροχές γίνονται εντονότερες και συχνότερες, και οι πόλεις μας παραμένουν συχνά με υποδομές δεκαετιών.Η εμπειρία άλλων χωρών δείχνει ότι λύσεις υπάρχουν. Από τα υπόγεια «καθεδρικά» της Ιαπωνίας μέχρι τα SUDS της Ολλανδίας, από τις λεκάνες καθίζησης των ΗΠΑ έως τις πρακτικές cloudburst της Δανίας, το κοινό συμπέρασμα είναι πάντοτε το ίδιο: η διαχείριση των ομβρίων δεν γίνεται με ένα μόνο εργαλείο — χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σύστημα που απορροφά, καθυστερεί, αποθηκεύει και καθοδηγεί το νερό με ασφάλεια. Δεν είναι μόνο θέμα τεχνικό. Είναι θέμα πολιτικής βούλησης, σωστού σχεδιασμού, συνεχούς συντήρησης και κυρίως συνειδητοποίησης ότι κάθε επένδυση στην αντιπλημμυρική θωράκιση είναι επένδυση στην ίδια τη ζωή. των πολιτών. Εύχομαι όλα όσα αναφέρθηκαν να φτάσουν τελικά σε ευήκοα ώτα — σε ανθρώπους που μπορούν και θέλουν να αλλάξουν τα πράγματα. Γιατί οι πόλεις μας μπορούν να γίνουν ασφαλέστερες. Αρκεί να το αποφασίσουμε πριν η επόμενη βροχή μας το θυμίσει με τον πιο οδυνηρό τρόπο.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect