Η συζήτηση που έχει φουντώσει γύρω από το μέλλον των ταχυδρομικών καταστημάτων στην Ελλάδα —και ειδικά στα νησιά— χαρακτηρίζεται συχνά από έντονη συναισθηματική φόρτιση και πολιτική αντιπαράθεση. Την προηγούμενη εβδομάδα απέστειλα μια ανοιχτή επιστολή στον Δήμαρχο Ανδρου και είχα προτείνει στρατηγική που περιελάμβανε έξι άξονες ενεργειών με καταγραφή των ευάλωτων κατοίκων , δημιουργία λίστας ηλικιωμένων, ορισμό εναλλακτικού σημείου εξυπηρέτησης – χρήση δημοτικού χώρου (ΚΕΠ, κοινοτικό γραφείο, πολιτιστικό κέντρο) ως προσωρινού «σημείου ΕΛΤΑ» με ασφαλή αποθήκευση δεμάτων και αλληλογραφίας και φυσικά συννενόηση με τα ΕΛΤΑ και το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Αυτές οι κινήσεις δεν είναι θεωρητικές — συνδέονται άμεσα με τον Κανονισμό των ΕΛΤΑ, που δίνει τη δυνατότητα σε κάθε Δήμο να συνεργάζεται με τον φορέα παροχής καθολικής υπηρεσίας και να προτείνει γραμματοθυρίδες, πρακτορεία και shop-in-shop σημεία.

Το μήνυμα που προκύπτει από την επιστολή ξεπερνά την Άνδρο και όλοι οι Δήμοι της Ελλάδας πρέπει να κινηθούν από τώρα, με κοινό σχέδιο και ρεαλισμό. Τα βασικά βήματα είναι να διαβάσουν τον κανονισμό των ΕΛΤΑ, που ορίζει ξεκάθαρα ότι εκεί όπου δεν υπάρχει πλήρης οδοαρίθμηση, οι Δήμοι οφείλουν να τοποθετούν γραμματοθυρίδες και να διασφαλίζουν την πρόσβαση των πολιτών στις ταχυδρομικές υπηρεσίες. Να σχεδιάσουν εναλλακτικά σημεία εξυπηρέτησης, σε συνεργασία με τοπικούς επαγγελματίες (πρακτορεία shop-in-shop) ή σε δημοτικούς χώρους. Να συνεννοηθούν με τα ΕΛΤΑ και το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης για μόνιμες ή εποχικές λύσεις (ειδικά σε τουριστικές περιοχές και νησιά). Να αξιοποιήσουν την τοπική κοινωνία — συλλόγους, ΚΑΠΗ, εθελοντές — για να διατηρηθεί η επαφή του πολίτη με τις υπηρεσίες, ιδίως σε ευάλωτες ομάδες. Να επενδύσουν σε ενημέρωση και ψηφιακή παιδεία, γιατί το ταχυδρομείο του μέλλοντος θα λειτουργεί συνδυαστικά με ηλεκτρονικές υπηρεσίες. Οι προτάσεις μου προέκυψαν από την μελέτη του υπάρχοντος κανονισμού . Η Άνδρος, όπως γράφω, έχει ανάγκη από ενότητα, κοινό λόγο και προγραμματισμό. Το ίδιο ισχύει για όλη την Ελλάδα. Οι Δήμοι δεν μπορούν να αντιδρούν εκ των υστέρων· πρέπει να προνοούν, να έχουν έτοιμες προτάσεις και τεχνικά σχέδια για κάθε περίπτωση αναστολής ή αναδιάρθρωσης δημοσίων υπηρεσιών. Οι πολίτες δεν χρειάζονται αντιπαράθεση — χρειάζονται λύσεις. Και οι λύσεις υπάρχουν σε μικρά τοπικά πρακτορεία, σε συνεργασίες Δήμων και ΕΛΤΑ και σε ψηφιακή εξυπηρέτηση υποστηριζόμενη από ανθρώπους της κοινότητας.

Η “επιτυχία” αναστολής του κλεισίματους των ΕΛΤΑ του Γυρίου δεν είναι νίκη , αλλά προειδοποίηση . Αν δεν υπάρξει σχεδιασμός, το ζήτημα θα επανέλθει. Οι Δήμοι χρειάζονται ισχυρό νομικό τμήμα, τεχνική οργάνωση και, πάνω απ’ όλα, κλίμα συνεργασίας. Η κυβέρνηση πρέπει να δει το θέμα ψύχραιμα και θεσμικά — όχι ως διαμάχη, αλλά ως ευκαιρία για νέο ταχυδρομικό μοντέλο προσαρμοσμένο στη σύγχρονη Ελλάδα. Η Άνδρος μπορεί να αποτελέσει πιλότο για όλη τη νησιωτική χώρα: ένα νησί όπου το ταχυδρομείο δεν είναι «γραφείο» αλλά δίκτυο εξυπηρέτησης ανθρώπων — από το λιμάνι του Γαυρίου, στο Κόρθι και το Μπατσί, έως το καφενείο ενός μικρού χωριού. Ωστόσο, πριν σηκωθεί «σκόνη», οφείλουμε να διαβάζουμε τον Κανονισμό των ΕΛΤΑ και να κατανοούμε πώς ακριβώς προβλέπεται η εξυπηρέτηση των πολιτών, ακόμα και σε απομακρυσμένες περιοχές. Η αλήθεια είναι ότι ο Κανονισμός παρέχει λύσεις· το ζητούμενο είναι να αξιοποιηθούν σωστά και με συνεργασία Δήμων και ΕΛΤΑ.

Ο Κανονισμός μιλά καθαρά: η εξυπηρέτηση των πολιτών είναι υποχρέωση

Στο Κεφάλαιο του κανονισμού που παρατίθεται στο τέλος προβλέπεται στη σελίδα 26 ότι:

«Περιοχές όπου η οδοαρίθμηση είναι ελλιπής ή χωρίς μοναδικές ονομασίες οδών και κατά συνέπεια δεν υπάρχει δυνατότητα κατ’ οίκον διανομής των ταχυδρομικών αντικειμένων, εξυπηρετούνται από προσήκουσες εγκαταστάσεις (γραμματοθυρίδες) που εγκαθίστανται με ευθύνη των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης πρώτου βαθμού, σε κατάλληλα προκαθορισμένα σημεία, σε συνεννόηση με τον Φορέα Παροχής Καθολικής Υπηρεσίας.»

Με άλλα λόγια, το κράτος αναγνωρίζει ότι εκεί όπου δεν είναι τεχνικά δυνατή η διανομή κατ’ οίκον, η ευθύνη εξυπηρέτησης μεταφέρεται θεσμικά στον Δήμο. Ο Δήμος υποχρεούται να προβλέψει και να εγκαταστήσει γραμματοθυρίδες ή σημεία συλλογής–παράδοσης ταχυδρομικών αντικειμένων, σε συνεργασία με τα ΕΛΤΑ. Πρόκειται για μια διάταξη-κλειδί: αντί να μένουν χωριά χωρίς ταχυδρομείο, ο Δήμος μπορεί να αναλάβει πρωτοβουλία, να τοποθετήσει θυρίδες σε κοινόχρηστους χώρους (π.χ. παλιά κοινοτικά γραφεία, ΚΕΠ, παντοπωλεία ή καφενεία), και να εξασφαλίσει την καθημερινή διανομή μέσω αγροτικού ταχυδρόμου ή πρακτορείου.

Ο Κανονισμός αναγνωρίζει και τον ρόλο των Δήμων στη βελτίωση της ποιότητας

Στο επόμενο άρθρο, τονίζεται:

«Η Εταιρεία υποχρεώνεται να λαμβάνει υπόψη κατά τον σχεδιασμό των μέτρων τις συγκεκριμένες υποδείξεις και οδηγίες των αρμόδιων Αρχών και των Δήμων, με στόχο την αύξηση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και την επίλυση, στο πλαίσιο της νομοθεσίας, προβλημάτων που απασχολούν τους καταναλωτές.»

Η φράση αυτή είναι κρίσιμη: ο Δήμος δεν είναι απλός παρατηρητής· είναι θεσμικός συνομιλητής του Φορέα Παροχής Καθολικής Υπηρεσίας (δηλαδή των ΕΛΤΑ).
Ο Δήμος έχει δικαίωμα παρέμβασης και υπόδειξης — να προτείνει εναλλακτικά σημεία, ώρες, ή μορφές εξυπηρέτησης.
Με λίγα λόγια, η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να συνδιαμορφώσει τη λύση, όχι απλώς να αντιδρά εκ των υστέρων.

Πώς λειτουργούν τα Ταχυδρομικά Πρακτορεία

Ο ίδιος Κανονισμός προβλέπει ένα εκτεταμένο δίκτυο εναλλακτικών πρακτορείων, που μπορούν να λειτουργούν από ιδιώτες ή επιχειρήσεις. Αυτά δεν είναι “ιδιωτικοποίηση”, αλλά θεσμοθετημένο μοντέλο εξυπηρέτησης, με συγκεκριμένες κατηγορίες και υποχρεώσεις.

✳️ Α΄ Τάξης – Μεταπωλητές Γραμματοσήμων
✳️ Β΄ Τάξης – Αστικά Πρακτορεία (Shop in Shop – Post Corner)
✳️ Γ΄1 Τάξης – Περιφερειακά Πρακτορεία (Shop in Shop)

Στην ουσία, αυτά τα μικρά πρακτορεία αποτελούν “το νέο ταχυδρομείο της υπαίθρου”. Συνεπώς, μπορούμε να πούμε οτι δεν υπάρχει «κατάργηση», αλλά μετασχηματισμός. Η πρόσφατη αναστάτωση σε διάφορους Δήμους, συμπεριλαμβανομένης της Άνδρου, προήλθε κυρίως από παρεξήγηση και κακή επικοινωνιακή πολιτική της εταιρείας αλλά και της Πολιτείας. Αυτό αναφέρεται, διότι σύμφωνα με τον Κανονισμό, η Εταιρεία μπορεί να καλύπτει τον ίδιο πληθυσμό είτε μέσω καταστήματος ΕΛΤΑ, πρακτορείου (shop-in-shop), ή θυρίδων διανομής που τοποθετεί ο Δήμος. Το βασικό είναι ότι καμία περιοχή δεν επιτρέπεται να μένει χωρίς πρόσβαση στην Καθολική Υπηρεσία.

Η ευθύνη, μοιράζεται : ο Δήμος οφείλει να προτείνει, ta ΕΛΤΑ να εγκρίνουν και να υποστηρίξουν .

Ο ρόλος των Δήμων: από τη διαμαρτυρία στη δράση

Όπως μπορείτε να διαπιστώσετε και από μόνοι σας ο κανονισμός προβλέπει τη σύμπραξη Δήμων–ΕΛΤΑ σε τρία επίπεδα: Σε υποδομές με εγκατάσταση θυρίδων ή πρακτορείων σε δημοτικά κτίρια, ΚΕΠ ή συνεργαζόμενα καταστήματα, συνεννόηση – χαρτογράφηση αναγκών ανά περιοχή (π.χ. ποιο χωριό εξυπηρετείται καλύτερα μέσω πρακτορείου, ποιο χρειάζεται φορητό ταχυδρόμο) και τέλος από αξιολόγηση ποιότητας – παρακολούθηση των χρόνων διανομής, ικανοποίησης πολιτών και αναφορών. Η ΕΛΤΑ Α.Ε. με άλλα λόγια υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη τις προτάσεις των Δήμων.

Αντί, λοιπόν, οι δημοτικές αρχές να περιορίζονται σε διαμαρτυρίες, θα πρέπει να ενεργοποιήσουν τεχνικές υπηρεσίες και νομικά τμήματα για την εφαρμογή των διατάξεων αυτών. Σε αρκετές περιοχές της χώρας, το μοντέλο αυτό λειτουργεί ήδη με επιτυχία. Στην Αθήνα (Εξάρχεια) υπάρχει ταχυδρομείο μέσα σε μίνι μάρκετ, στο Περιστέρι μέσα σε κιόσκι courier–πρακτορείου, ενώ σε νησιωτικές περιοχές, όπως στη Σύμη και στη Λευκάδα, οι συναλλαγές γίνονται από συνεργαζόμενους ιδιώτες. Το πλεονέκτημα είναι το χαμηλό κόστος, η διεύρυνση του ωραρίου, και κυρίως η αδιάλειπτη εξυπηρέτηση των κατοίκων. Στην Άνδρο, η μορφολογία και η διάσπαρτη κατοίκηση κάνουν ακριβώς αυτό το μοντέλο αναγκαίο και λειτουργικό.

Προτεινόμενες παρεμβάσεις:

Δήμος Άνδρου & ΕΛΤΑ να υπογράψουν Μνημόνιο Συνεργασίας που θα ορίζει τα νέα σημεία εξυπηρέτησης.
Πρακτορείο Shop-in-Shop σε Γαύριο (λιμάνι – τουριστικό κόμβο), άλλο στο Κόρθι (εμπορικό κέντρο Νότιας Άνδρου), και δυνητικά ένα τρίτο στο Μπατσί, μέσα σε κατάστημα ή σε παντοπωλείο.
Τοποθέτηση γραμματοθυρίδων σε μικρούς οικισμούς χωρίς οδοαρίθμηση (π.χ. Στενιές, Καππαριά, Πιτροφός).
Πρόβλεψη φορητού ταχυδρόμου για εβδομαδιαία διανομή σε απομονωμένα χωριά.

Όλα τα παραπάνω προβλέπονται ρητά από τον Κανονισμό και μπορούν να ενεργοποιηθούν με κοινή απόφαση Δήμου–ΕΛΤΑ χωρίς νομοθετική αλλαγή.

Τι κερδίζει η κοινωνία

Ασφάλεια εξυπηρέτησης: καμία αποστολή ή πληρωμή δεν μένει «ξεκρέμαστη».
Τοπική απασχόληση: νέοι επαγγελματίες μπορούν να λειτουργήσουν πρακτορεία ΕΛΤΑ στο δικό τους κατάστημα.
Κοινωνική συνοχή: οι ηλικιωμένοι και οι απομονωμένοι πολίτες διατηρούν επαφή με την υπηρεσία.
Καλύτερη εικόνα για το νησί: δείχνει ότι ο Δήμος λειτουργεί προληπτικά και συνεργατικά.

Από την τοπική προσπάθεια στη θεσμική ευθύνη

Δεν χρειάζεται πανικός. Όπως αναπτύξαμε παραπάνω οι ταχυδρομικές υπηρεσίες αλλάζουν μορφή. Όπως και η ίδια η κοινωνία μας. Αυτό που λείπει δεν είναι μόνο η πρόθεση των ΕΛΤΑ, αλλά και η ενεργός συμμετοχή των Δήμων και, κυρίως, ο συντονιστικός ρόλος της Πολιτείας. Η κυβέρνηση οφείλει να επικοινωνήσει καθαρά τι αλλάζει και γιατί, να ενημερώσει τους πολίτες με σαφήνεια, και να προσφέρει νομικές και τεχνικές λύσεις στους Δήμους: Δηλαδή, να προωθήσει πρότυπα συμφωνιών συνεργασίας με τα ΕΛΤΑ, οδηγίες για εγκατάσταση θυρίδων και πρακτορείων,σαφείς προδιαγραφές χώρων και διαδικασιών ασφαλείας, και κυρίως, χρηματοδοτικά εργαλεία για τη διατήρηση της ταχυδρομικής παρουσίας στις νησιωτικές και ορεινές περιοχές.Το ταχυδρομείο δεν είναι μια απλή δημόσια υπηρεσία. Για την Άνδρο —και για κάθε μικρή κοινωνία της Ελλάδας— είναι κομμάτι της καθημερινότητας, της ταυτότητας και της κοινωνικής συνοχής. Η νέα εποχή των ΕΛΤΑ μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος των πολιτών, αν υπάρξει συνεννόηση, ενημέρωση και πρόβλεψη, όχι αιφνιδιασμός.

Η ευχή και η πρόταση παραμένουν ξεκάθαρες: Όλη η κοινωνία της Άνδρου —συμπολίτευση, αντιπολίτευση και πολίτες μαζί— να βρουν κοινό πλαίσιο συνεργασίας με τα ΕΛΤΑ. Μικρά πρακτορεία–“γωνιές ταχυδρομείου” μπορούν να λειτουργήσουν όχι μόνο στο Γαύριο και το Κόρθι, αλλά και στο Μπατσί, ακόμη και σε ένα καφενείο χωριού . Οι Κανονισμοί υπάρχουν· αυτό που χρειάζεται είναι να διαβαστούν, να εφαρμοστούν και να υποστηριχθούν θεσμικά.

Έτσι, το ταχυδρομείο μπορεί να παραμείνει ζωντανό και λειτουργικό — όχι ως ανάμνηση του παρελθόντος, αλλά ως σύγχρονη, συμμετοχική υπηρεσία που ενώνει τον πολίτη με το κράτος. Και αυτή τη φορά, η επιτυχία δεν θα οφείλεται στην τύχη, αλλά στη συντονισμένη λογική και τη νοικοκυρεμένη συνεργασία που χαρακτηρίζει την Άνδρο και μπορεί να γίνει παράδειγμα για όλη τη χώρα. Τέλος , μέχρι τον Γενάρη, τα παιδιά της Άνδρου μπορούν να στέλνουν τα γράμματά τους στον Άη Βασίλη χωρίς ανησυχία ! Μετά, θα δούμε αν η κυβέρνηση θα ανανεώσει και τη… μαγική παράταση του ταχυδρομείου. Αν δεν συνεχιστεί, θα χρειαστεί να του στείλουν… email!

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς