Το αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του Star Channel στις 2 Νοεμβρίου 2025 έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα πρόβλημα που για τους νησιώτες του Ανατολικού Αιγαίου δεν είναι είδηση, αλλά καθημερινότητα. Το δράμα των Ελλήνων ψαράδων που παλεύουν όχι μόνο με τα κύματα, αλλά και με ένα νομικό καθεστώς που εξακολουθεί να στρέφεται εναντίον τους. Οι αλλαγές που θεσπίστηκαν το 2018 — όταν οι ποινικές κυρώσεις για παράνομη αλιεία αντικαταστάθηκαν από απλά διοικητικά πρόστιμα — εξακολουθούν, επτά χρόνια μετά, να υπονομεύουν την προστασία της ελληνικής αλιείας και των θαλασσίων συνόρων. Από τότε, η παρουσία τουρκικών αλιευτικών σκαφών κοντά ή και εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων έχει γίνει συχνό φαινόμενο, χωρίς να επιβάλλονται ουσιαστικές συνέπειες. Η αποτρεπτική ισχύς της ελληνικής νομοθεσίας αποδυναμώθηκε, ενώ οι εντάσεις μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων ψαράδων οξύνθηκαν, με επαναλαμβανόμενα περιστατικά παρενόχλησης, συγκρούσεων και ζημιών σε δίχτυα, κυρίως στις Οινούσσες, το Αγαθονήσι και την Κάλυμνο. Οι τουρκικές μηχανότρατες εισέρχονται πλέον τακτικά στα ελληνικά ύδατα, ιδιαίτερα τις νυχτερινές ώρες, και απομακρύνονται απλώς μετά από προειδοποιήσεις του Λιμενικού, χωρίς επιβολή πραγματικών κυρώσεων. Το αποτέλεσμα είναι μια θάλασσα που χάνει καθημερινά τον ελληνικό της χαρακτήρα. Η αδράνεια του κράτους, σε συνδυασμό με ένα χαλαρό νομοθετικό πλαίσιο, έχει αφήσει τους Έλληνες ψαράδες μόνους απέναντι στην αδικία — να βλέπουν τα νερά τους να λεηλατούνται και το επάγγελμά τους να φθίνει, ενώ εκείνοι λογοδοτούν για κάθε δίχτυ που ρίχνουν.
🐟ΕΛΛΗΝΕΣ ΨΑΡΑΔΕΣ ΣΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ
✅Το ρεπορτάζ του Star Channel στις 2 Νοεμβρίου 2025 άνοιξε ξανά ένα θέμα που οι κάτοικοι των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου γνωρίζουν πολύ καλά: το καθημερινό δράμα των Ελλήνων ψαράδων που παλεύουν όχι μόνο με τη θάλασσα, αλλά και με ένα… pic.twitter.com/a1pfAZaVeb— Theodoros Kolydas (@KolydasT) November 2, 2025
Η ΑΠΟΠΟΙΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΣΚΑΦΗ.
Η αποποινικοποίηση της αλιείας από τουρκικά σκάφη εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων και η χαλάρωση των σχετικών ποινών δεν είναι ένα πρόσφατο γεγονός — έγινε το 2018, με τον Νόμο 4519/2018 (ΦΕΚ Α’ 25/20.2.2018). Ο νόμος αυτός, αν και είχε ως κύριο αντικείμενο την οργάνωση των Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών, περιείχε στο άρθρο 27 μια τροπολογία–κλειδί: αντικατέστησε τις ποινές φυλάκισης με διοικητικά πρόστιμα για παραβάσεις σχετικές με την αλιεία — ακόμη και για παραβάτες ξένων αλιευτικών σκαφών εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.
Μέχρι τότε, η παράνομη αλιεία από τουρκικά σκάφη θεωρούνταν ποινικό αδίκημα· συνοδευόταν από ποινές φυλάκισης, κατάσχεση σκάφους, και συχνά παρέμβαση του Λιμενικού Σώματος. Από το 2018 και μετά, τα μέτρα έγιναν «ήπια»: αντικαταστάθηκαν από διοικητικά πρόστιμα, τα οποία σπανίως επιβάλλονται, με αποτέλεσμα οι τουρκικές μηχανότρατες να κινούνται ανενόχλητες έως και μέσα στα ελληνικά χωρικά ύδατα.
Η αλλαγή αυτή προκάλεσε έντονη αντίδραση από τους αλιευτικούς συλλόγους των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου — Λέσβου, Χίου, Σάμου, Λέρου, Δωδεκανήσων. Οι άνθρωποι που γνωρίζουν τη θάλασσα εδώ και γενιές, κατήγγειλαν ότι ενθαρρύνθηκε η παρουσία τουρκικών αλιευτικών κοντά ή και εντός των ελληνικών υδάτων, αποδυναμώθηκε η αποτρεπτική ισχύς της ελληνικής νομοθεσίας και αυξήθηκαν οι εντάσεις μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων ψαράδων, με περιστατικά παρενόχλησης και ζημιών σε δίχτυα, κυρίως στις περιοχές Οινούσσες, Αγαθονήσι και Κάλυμνος. Σήμερα, το όριο των 6 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο παραμένει το ίδιο, αλλά η επιτήρηση και οι έλεγχοι είναι εξαιρετικά δύσκολοι. Οι τουρκικές μηχανότρατες εισέρχονται συχνά στα ελληνικά ύδατα, ιδίως τις νυχτερινές ώρες, και απομακρύνονται μόνο μετά από προειδοποιήσεις του Λιμενικού.
ΤΙ ΚΑΝΟΥΝ ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ
Σε αντίθεση με την Ελλάδα, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες με θαλάσσια σύνορα επιβάλλουν πολύ αυστηρά πλαίσια για την παράνομη αλιεία από ξένες σημαίες:
- Ιταλία: Παράνομη αλιεία εντός ιταλικών χωρικών υδάτων τιμωρείται με ποινικές κυρώσεις και κατάσχεση σκάφους.
- Ισπανία: Οι ξένες μηχανότρατες που παραβιάζουν τα όρια αντιμετωπίζουν πρόστιμα έως 300.000 € και απαγόρευση δραστηριότητας για 2 έτη.
- Πορτογαλία: Διατηρεί κοινά κλιμάκια επιτήρησης με την Ισπανία και τη FRONTEX για την αποτροπή παράνομων εισόδων.
- Μάλτα: Κατάσχει επί τόπου ξένα αλιευτικά που εισέρχονται χωρίς άδεια· το πλήρωμα κρατείται έως ότου καταβάλει το πρόστιμο.
Η Ελλάδα, αντίθετα από το 2018 , υποχώρησε μονομερώς και αφαίρεσε την ποινική διάσταση χωρίς να έχει εξασφαλίσει ούτε επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου, ούτε συμφωνίες αμοιβαιότητας με γειτονικά κράτη.
Τα «θαλάσσια πάρκα» και ο ρόλος τους
Η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει (2024–2025) τη δημιουργία δύο εθνικών θαλάσσιων πάρκων: ένα στο Ιόνιο, κι ένα στο Νότιο Αιγαίο, ως τμήμα της ευρωπαϊκής στρατηγικής «30×30» (προστασία του 30 % των θαλασσών έως 2030).
Τα πάρκα αυτά προβλέπουν απαγορεύσεις αλιείας με μηχανότρατα και βιντζότρατα από το 2026, στο πλαίσιο της προστασίας οικοσυστημάτων. Η εφαρμογή τους, παρότι έχει αποσπάσει θετικές κριτικές από μεγάλους Οργανισμούς όπως η National Geographic , εγείρει σοβαρές ανησυχίες στους αλιείς των νησιών, γιατί δεν συνοδεύεται από ισοδύναμα μέτρα για τον τουρκικό στόλο που δραστηριοποιείται λίγο έξω από τα 6 ν.μ. ή και εντός.
Η Τουρκία όπως πιθανόν γνωρίζετε δεν έχει υπογράψει ούτε κυρώσει τη Σύμβαση του 1982 ( Δίκαιο της Θάλασσας -UNCLOS) και δεν δεσμεύεται νομικά από τις διατάξεις της UNCLOS. Ωστόσο, μεγάλο μέρος των κανόνων της Σύμβασης (π.χ. το εύρος της αιγιαλίτιδας, η ελευθερία ναυσιπλοΐας, και οι κανόνες αλιείας στην ανοικτή θάλασσα) θεωρούνται εθιμικό διεθνές δίκαιο (customary law) και δεσμεύουν όλες τις χώρες, ακόμη και μη συμβαλλόμενες.
Επίσης η Τουρκία, αν και δεν είναι κράτος-μέλος της ΕΕ, είναι υποψήφια χώρα και δικαιούται κοινοτική χρηματοδότηση για τον αλιευτικό της στόλο. Κατά συνέπεια είναι υποχρεωμένη να συμμορφώνεται με τις βασικές ευρωπαϊκές αρχές της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) όταν συνεργάζεται με κράτη-μέλη (Κανονισμός 1380/2013). Οφείλει επίσης να σέβεται τις θαλάσσιες ζώνες και τους κανόνες αλιείας των κρατών-μελών (όπως η Ελλάδα) και τέλος η ΕΕ έχει τη δυνατότητα να επιβάλει κυρώσεις ή αναστολή αλιευτικών συμφωνιών σε περίπτωση επαναλαμβανόμενων παραβιάσεων. Με άλλα λόγια, παρότι η Τουρκία δεν δεσμεύεται από την UNCLOS, δεσμεύεται πολιτικά και θεσμικά από τη σχέση της με την ΕΕ, και η Ελλάδα έχει κάθε δικαίωμα να ζητήσει παρέμβαση των ευρωπαϊκών θεσμών (Επιτροπή, Συμβούλιο, FRONTEX, EFCA) για την προστασία των θαλασσίων συνόρων της.
Η σημερινή κυβέρνηση οφείλει να επανεξετάσει πρώτα και κύρια το καθεστώς του 2018, που άνοιξε ρωγμές στην προστασία των ελληνικών θαλασσών, καθώς και το ζήτημα των θαλασσίων πάρκων, ιδιαίτερα για το Αιγαίο, λαμβάνοντας υπόψη όλους τους παράγοντες που περιγράψαμε: την αδυναμία επιτήρησης, την τουρκική προκλητικότητα, αλλά και την ανάγκη επιβίωσης της μικρής ελληνικής αλιείας. Ωστόσο, μέσα στο σημερινό πολιτικό τοπίο — όπου η λογική της εθνικής ευθύνης έχει υποκατασταθεί από τη λογική των κομματικών ισορροπιών — μια τέτοια πρωτοβουλία μοιάζει δύσκολο να ευδοκιμήσει. Οι αποφάσεις που απαιτούν νηφαλιότητα, γνώση και υπευθυνότητα χάνονται συχνά μέσα σε μια ατμόσφαιρα πολιτικής μικροψυχίας, όπου το “ποιος το είπε” μετρά περισσότερο από το “τι πρέπει να γίνει”. Κι όμως, η θάλασσα του Αιγαίου δεν είναι ένας απλός φυσικός πόρος. Είναι κομμάτι της εθνικής κυριαρχίας, της ιστορικής μας μνήμης και της ταυτότητας των νησιών. Η αποκατάσταση της ισονομίας για τους Έλληνες ψαράδες και η επιστροφή σε ένα δίκαιο, λειτουργικό νομικό πλαίσιο δεν είναι θέμα πολιτικής σκοπιμότητας — είναι υποχρέωση απέναντι στους ανθρώπους του μόχθου, σε αυτούς που μετρούν τις μέρες και τις νύχτες τους με τον ρυθμό της θάλασσας και κρατούν ζωντανά τα νησιά, όταν η Πολιτεία δείχνει να τα ξεχνά.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect