Όλοι γνωρίζουμε ότι στην παγκόσμια ιστορία ο Οβίδιος – Publius Ovidius Nasso είναι καταγεγραμμένος ως Ρωμαίος ποιητής. Εμείς παρακάτω θα διεισδύσουμε σε μια άλλη πλευρά της ζωής του, όπου θα αναδείξουμε ακόμη και το μετεωρολογικό έργο του, ως …παρατηρητή καιρού μέσα από τα έργα «Άσματα θλιβερά» (Tristia) και «Οι επιστολές από τον Πόντο» (Epistulae ex Ponto). Αξίζει να σημειώσουμε οτι το πλήθος των ποιημάτων του επιβεβαιώνει τη γονιμότητα του στοχασμού του και την ευχέρεια που είχε στον έμμετρο λόγο. Το άριστο έργο του, το οποίο αναδεικνύει το ποιητικό του ταλέντο και τον κατέστησε διάσημο είναι οι Μεταμορφώσεις.
ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ
Το πολύτιμο αυτό πνευματικό δημιούργημα ευτυχώς διεσώθη από αντίγραφα τα οποία είχαν φίλοι του, αφού ο ίδιος παρέδωσε το πρωτότυπο στη φωτιά θεωρώντας το πλημμελές. Το έργο αποθησαυρίζει περίπου 250 μύθους και θρύλους, οι οποίοι αναπτύσσονται με θαυμαστή μεθοδικότητα και λογοτεχνική δεξιοτεχνία. Ο ποιητής άντλησε τα θέματά του κυρίως από αρχαίες Ελληνικές και Λατινικές παραδόσεις, μύθους και θρύλους θαυμάσιους. Οι Μεταμορφώσεις του Οβιδίου έμελλε να συντηρήσουν τη μεγάλη του φήμη στους αιώνες, ξεπερνώντας σε σημασία το υπόλοιπο έργο του, ενισχύοντας την επίδρασή του τόσο στην Αναγέννηση όσο και στους αιώνες που ακολούθησαν, φτάνοντας μέχρι σήμερα. Ένα είδος εγκυκλοπαίδειας της ελληνικής μυθολογίας για την Ευρώπη αλλά και για τη νεότερη Ελλάδα, καθώς ήταν η κύρια πηγή πληροφοριών για περίπου 250 μύθους, αξιομνημόνευτες ιστορίες μυθικών προσώπων, το πανόραμα μιας ολόκληρης παγανιστικής εποχής. Γιατί όταν ο Οβίδιος τους έγραφε, αποτελούσαν ήδη «μυθολογία», κανείς δεν είχε την ψευδαίσθηση ότι όλα αυτά είχαν συμβεί στην πραγματικότητα. Διάσημοι μύθοι, όπως αυτοί του Νάρκισσου, του Ορφέα και του Πυγμαλίωνα, που έφτασαν μέχρι τις μέρες μας χάρη στον Οβίδιο, συμπληρώνουν μια σειρά άλλοτε πιο σκοτεινών και βλοσυρών και άλλοτε φωτεινών και περιπαικτικών μύθων που επηρέασαν τη δυτική λογοτεχνία και τέχνη ανά τους αιώνες.
Με τις μεταμορφώσεις του ο Οβίδιος προσπάθησε να ξεπεράσει τον τότε εθνικό ποιητή της Ρώμης Βιργίλιο με την περίφημη Αινειάδα του, αλλά και τον Όμηρο. Για τη διαμόρφωση του έργου του χρησιμοποίησε κυρίως ελληνικούς μύθους και ως βάση του ήταν τα έργα : Ετεροιούμενα του Νίκανδρου, Ορνιθογονία του Βοίου και οι Μεταμορφώσεις του Παρθενίου από τη Νίκαια. Εξάλλου οι Μεταμορφώσεις του Οβιδίου αποτέλεσαν και αποτελούν μία γέφυρα ανάμεσα στην Ελλάδα της αρχαιότητας και στην Ευρώπη, στον χριστιανισμό και το ρωμαϊκό και ελληνικό πάνθεο δημιουργώντας έναν θρησκευτικό συγκρητισμό.
Ο Οβίδιος εξορίστηκε για λόγους που παραμένουν ασαφείς από τον αυτοκράτορα Αύγουστο το 8 μ.Χ. στην Tomis (σύγχρονη Constanta, της Ρουμανίας) στη δυτική ακτή της Μαύρης Θάλασσας.
Η Tomis ήταν κτισμένη κοντά στις εκβολές του Δούναβη, περιοχή με πολύ άσχημο κλίμα, εκτεθειμένη στις περιοδικές επιθέσεις των γύρω βαρβαρικών φύλων.
Βιβλία και εκπολιτισμός δεν υπήρχαν και μέσα στη μοναξιά του ο ποιητής (η γυναίκα του είχε μείνει στη Ρώμη ώστε να μεσολαβήσει σε ισχυρούς φίλους υπέρ του άνδρα της) έγραφε πλέον σε πιο προσωπικό και ενδοσκοπικό ύφος.
ΑΣΜΑΤΑ ΘΛΙΒΕΡΑ – ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΝΤΟ
Εξορισμένος από τον αυτοκράτορα Αύγουστο στους Τόμους της Μαύρης Θάλασσας, ο Οβίδιος αποφασίζει να συγγράψει τα Tristia και τις Epistulae ex Ponto. Τα κείμενα αυτά παρουσιάζουν τη ζωή στα έσχατα όρια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας μέσα από την οπτική γωνία ενός άδικα εκτοπισμένου ελεγειακού ποιητή. Εγκλωβισμένος σε ένα αφιλόξενο και χειμαζόμενο περιβάλλον και περιστοιχισμένος από πολεμοχαρείς και βάρβαρους κατοίκους, ο απεγνωσμένος ποιητής αποστέλλει πίσω στη Ρώμη ελεγειακές επιστολές, μέσω των οποίων περιγράφει με δραματικούς όρους την κατάστασή του, απολογείται για το παρελθόν του και ζητεί από τους παραλήπτες τους να μεριμνήσουν για την επιστροφή του, επικαλούμενος τον ηθικό κώδικα της amicitia. Παρόλο που, ως αυτοσυνείδητος ποιητής, αναγνωρίζει παραλήψεις, υπερβολές και επαναλήψεις στις περιγραφές του, αδιαφορεί να τις διορθώσει, δεδομένων των ακραίων συνθηκών που έχει να αντιμετωπίσει.
Τα έργα του «Άσματα θλιβερά» (Tristia) και «Οι επιστολές από τον Πόντο» (Epistulae ex Ponto) περιγράφουν τη Μαύρη Θάλασσα, τις καιρικές συνθήκες, ιδιαίτερα το χειμώνα. Σε αυτά τα έργα θρήνησε την εξορία του και περιέγραψε τη σωματική και συναισθηματική δυσφορία του. Όσον αφορά τις καιρικές συνθήκες, τα ποιήματα ήταν ακριβή. Στα «άσματα θλιβερά», γράφει πολλές παρατηρήσεις που σχετίζονται με τις καιρικές συνθήκες που έζησε, όπως:
α. “Η συνεχής κουβέρτα του χιονιού το χειμώνα έχει μετατραπεί σε πάγο από τον άνεμο και στη συνέχεια παραμένει αδιαπέραστη από τον ήλιο και τη βροχή.
β.”Καμία περίοδος της απόψυξης δεν υπάρχει μεταξύ των χιονοπτώσεων και σε ορισμένα σημεία το χιόνι μπορεί να παραμείνει στο έδαφος για δύο χρόνια στο τέλος”.
γ. “Ο άνεμος μπορεί να προκαλέσει συντριβή πύργων και σπιτιών“.
δ. “Οι άνθρωποι φορούν δερμάτινα παντελόνια για να προστατεύσουν τον εαυτό τους από το κρύο και μόνο τα πρόσωπά τους φαίνονται και τα γένια των ανδρών λάμπουν από τον πάγο πάνω σε αυτά”.
ε. “Εάν το κρασί μένει έξω παγώνει και έτσι οι άνθρωποι το πίνουν σε κομμάτια και όχι με ποτήρια”.
στ. Ακόμη και ο Δούναβης παγώνει με το νερό που ρέει μόνο κάτω από τον πάγο. Στη συνέχεια, οι άνδρες και τα άλογα μπορούν να περπατήσουν στον πάγο.
ζ. “Το καλοκαίρι, οι βαρβαρικές φυλές δεν μπορούν να περάσουν τον Δούναβη αλλά το χειμώνα μπορούν να διασχίσουν το παγωμένο ποτάμι εύκολα” .
Αν υπάρχει μια εικόνα που να συμβολίζει και να αλληγορεί την τροπή που έλαβε ο Οβιδιακός ελεγειακός λόγος στην ποίηση της εξορίας, αυτή δεν είναι άλλη από την εμφάνιση του Έρωτα (στην Ex P. 3.3) μετά από μια ριπή του ανέμου. Σε αυτή την επιστολή ο εξόριστος ποιητής διηγείται στον παραλήπτη της αλληλογραφίας, τον Φάβιο Μάξιμο. Μια ξαφνική ριπή αέρα μέσα από το παραθυρόφυλλο της οικίας του (cum subito…inhorruit aer/ et gemuit parvo mota fenestra sono, 9-10) ξεσηκώνει από τον ύπνο του τον τρομαγμένο ποιητή (territus…/ pulsus et e trepido pectore somnus abit, 11-12) και τον φέρνει αντιμέτωπο με ένα πρωτοφανές θέαμα: Ενώπιόν του στέκεται ο θεός Έρωτας, αλλά σε μια ανοίκεια και αγνώριστη κατάσταση, θλιβερή και αξιοθρήνητη. Περίλυπος, αστόλιστος και απεριποίητος δεν θυμίζει σε τίποτα την εικόνα του άτακτου Ερωτιδέα.
Τι είναι ακριβές και τι είναι υπερβολικό στην περιγραφή του χειμώνα στην Κωστάντζα είναι αβέβαιο, αλλά είναι σαφές ότι ο Οβίδιος πρέπει να είχε υποστεί μερικούς πολύ κρύους χειμώνες. Εκείνος δεν έχασε την ελπίδα ότι θα μπορούσε να επιστρέψει στη Ρώμη, αλλά τελικά πέθανε στην Constanta.
Πηγές : wikipedia , Η ιστορία μιας πεταλούδας- Θ. Κολυδάς , Ο λόγος της εξορίας – Σωτήριος Στάθης – Διδακτορική Διατριβή