Γυρίζοντας πίσω το ρολόι του χρόνου στο 1987, βρισκόμαστε στη χρονιά όπου ουσιαστικά ξεκίνησα την επαγγελματική μου σταδιοδρομία στην ΕΜΥ, μια χρονιά που σημάδεψε τη χώρα μας με δύο μεγάλα καιρικά γεγονότα που συνοδεύονταν με απώλειες ανθρώπινων ζωών. Πολλοί θα θυμούνται τον χιονιά του Μαρτίου του 87 καθώς και τον μεγάλο καύσωνα του Ιουλίου, με εκατόμβη νεκρών από την παρατεταμένη διάρκεια των πολύ υψηλών θερμοκρασιών. Λίγους μήνες μετά, μια έντονη και σφοδρή κακοκαιρία στο Ηνωμένο Βασίλειο έγινε η αφορμή ώστε η Μετεωρολογική Υπηρεσία της Αγγλίας (το Met Office ) να δημιουργήσει την Εθνική Υπηρεσία Προειδοποιήσεων Έντονων Καιρικών Φαινομένων.
Η ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΤΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ 15ΗΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1987 ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ
Τη νύχτα της 15ης προς 16η Οκτωβρίου 1987, μια ασυνήθιστα ισχυρή θύελλα που προήλθε από τον Βισκαϊκό Κόλπο σάρωσε την νότια Αγγλία, τη βόρεια Γαλλία και τις Κάτω Χώρες με ανέμους έντασης 70-100 κόμβους, ιδιαίτερα στην Αγγλία και στη βορειοδυτική Γαλλία. Στην Αγγλία 17 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ενώ άλλοι 15 πέθαναν στη Γαλλία , και προκλήθηκαν μεγάλες καταστροφές στις δύο χώρες. Kτίρια κατέρρευσαν ή έπαθαν ζημιές, χάθηκαν εκατομμύρια δέντρα, ενώ ολόκληρες περιοχές στη νότια Αγγλία έμειναν χωρίς παροχή ηλεκτρικού ρεύματος για μία εβδομάδα μέχρι να αποκατασταθούν οι βλάβες στο δίκτυο. Ειδικά για την Αγγλία, επρόκειτο για την ισχυρότερη θύελλα των τελευταίων 200 χρόνων. Πολλά ανεμόμετρα που βασίζονταν σε ηλεκτρική τροφοδοσία σταμάτησαν την εγγραφή, καθώς τα νοτιοανατολικά του Ηνωμένου Βασιλείου υπήρξαν διακοπές ρεύματος και χάθηκαν έτσι πολύτιμα δεδομένα. Οι άνεμοι με εκτιμώμενη περίοδο επαναφοράς τα 200 έτη έπληξαν τις κομητείες του Κεντ, του Σάσεξ, του Χάμσαϊρ και κατά μήκος της παράκτιας ζώνης του Έσσεξ, του Σάφολκ και του Νοτιοανατολικού Νόρφολκ. Σύμφωνα με τα ιστορικά δεδομένα αυτή η καταιγίδα είχε ανέμους ισχυρού τυφώνα
Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ MET OFFICE και ΟΙ ΜΕΤΑΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΓΙΝΑΝ
Το Met Office επικρίθηκε σκληρά από τον Τύπο για την αποτυχία να προβλέψει σωστά την καταιγίδα αυτή. Το Met Office διεξήγαγε μια εσωτερική έρευνα, την οποία υπέβαλλαν δύο ανεξάρτητοι αξιολογητές και μετά το γεγονός αυτό έγιναν συστάσεις και αναμορφώσεις στην υπηρεσία.
Τονίστηκε η κάλυψη παρατήρησης της ατμόσφαιρας πάνω από τον ωκεανό στα νότια και δυτικά του Ηνωμένου Βασιλείου έτσι ώστε να αυξηθεί η ποιότητα και η ποσότητα των παρατηρήσεων από πλοία, αεροσκάφη, σημαδούρες και δορυφόρους. Έγιναν συνεχείς βελτιώσεις στα μοντέλα υπολογιστών που χρησιμοποιούνται στην πρόβλεψη , καθώς και αλλαγές στην εκπαίδευση των μετεωρολόγων και προσλήψεις εξειδικευμένου προσωπικού . Μετά την μεγάλη κακοκαιρία πραγματοποιήθηκαν μεταρρυθμίσεις στον τρόπο με τον οποίο το Met Office κοινοποιούσε τις προειδοποιήσεις για τις κακοκαιρίες, με αποτέλεσμα να εκδίδονται ουσιαστικά περισσότερες προειδοποιήσεις. Η περαιτέρω ανάπτυξη βελτιωμένων συσκευών παρακολούθησης και οι βελτιώσεις στις προσομοιώσεις μοντέλων υπολογιστών υποστηρίχθηκαν με την αγορά ενός επιπλέον υπερυπολογιστή Cray. Οι Βρεττανοί συνάδελφοι αναβάθμισαν σημαντικά τα συστήματα πρόγνωσης όχι μόνο με υλικές υποδομές , αλλά κυρίως με τοποθετήσεις προσωπικού στις κατάλληλες θέσεις
Μετά την ισχυρότατη καταιγίδα του 87 , το Met Office δημιούργησε την Εθνική Υπηρεσία Προειδοποιήσεων Έντονων Καιρικών Φαινομένων.
Η ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΜΠΕΡΝΣ-Η ΕΠΙΤΥΧΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΧΩΡΙΣ ΟΜΩΣ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΧΘΕΙ ΤΟ ΚΑΚΟ
Στα χρόνια που πέρασαν, παρά τις επιτυχείς προβλέψεις οι απώλειες ανθρωπίνων ζωών κάποιες φορές δεν αποφεύχθηκαν και χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί αυτή της καταιγίδας του Μπέρνς . Οι προειδοποιήσεις για την καταιγίδα του Μπερνς που έγιναν μόλις δύο χρόνια αργότερα από το προηγούμενο τραγικό συμβάν και ήταν πράγματι ακριβείς και έγκαιρες. Η πρόβλεψη του μοντέλου όσο και να φανεί παράξενο κατέστη επιτυχής όταν βασίστηκε στις παρατηρήσεις δύο πλοίων στον Ατλαντικό κοντά στην αναπτυσσόμενη καταιγίδα , μια μέρα πριν φτάσει αυτή στο Ηνωμένο Βασίλειο . Η καταιγίδα αυτή , παρά τις επιτυχείς προβλέψεις και προειδοποιήσεις τελικώς ήταν “υπεύθυνη” για 47 νεκρούς (σύμφωνα με το Met Office), αν και υπάρχουν αναφορές από λοιπές έρευνες που ανεβάζουν τον αριθμό των νεκρών από 89 έως 100 σε όλη την Ευρώπη.
Αυτό που ανεδείχθη από την περίπτωση αυτή , ήταν ότι πέραν των όποιων πανάκριβων υποδομών και συστημάτων προειδοποίησης, ή αναβαθμίσεων υπάρχουν οι απλές και “ταπεινές παρατηρήσεις ” όπως από πλοία καθώς και από άλλα συστήματα χαμηλού κόστους, τα οποία μπορούν να συμβάλλουν τα μέγιστα στην πρόγνωση και στην έγκαιρη εγρήγορση φορέων και την προειδοποίηση των πολιτών. Κάποιες φορές όμως , όπως σε αυτή την περίπτωση, παρά τις σωστές προειδοποιήσεις δεν μπορεί να αποφευχθεί το κακό.
Σημαντικότερο στοιχείο που ανεδείχθη ήταν η συνεργασία μεταξύ των φορέων και η εκμετάλλεση της παραμικρής πληροφορίας για τον καιρό.
ΞΕΡΕΤΕ ΟΤΙ …
✅Μέχρι και το 1994 δεν υπήρχε Πολιτική Προστασία με την σημερινή μορφή. Η μεγάλη πλημμύρα του #Ποδονίφτη ανάγκασε την Ελληνική Πολιτεία να καθιερώσει θεσμικά την #ΠολιτικήΠροστασία το 1995 με την ίδρυση της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας στο Υπουργείο… pic.twitter.com/HRZnLYwyAz— Theodoros Kolydas (@KolydasT) October 21, 2024
ΟΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΚΑΚΟΚΑΙΡΙΕΣ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΑ “ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ”
Η αλήθεια είναι οτι στην χώρα μας έχουν γίνει κάποια βήματα μπροστά στον τομέα ενημέρωσης τα τελευταία χρόνια, αλλά δεν αρκούν μόνο αυτά. Η πρώτη μεγάλη κακοκαιρία που αντιμετωπίσαμε ήταν ο Μεσογειακός Κυκλώνας “Ζορμπάς” όπου η ΕΜΥ συμμετείχε, παρουσία του τότε γενικού γραμματέα Πολιτικής Προστασίας σε σύσκεψη, όπου εδόθησαν ακριβή στοιχεία για την εξέλιξη των καιρικών φαινομένων. Το ίδιο έγινε με τον Ιανό και την κακοκαιρία “Ελπίδα” όπου μέσω ηλεκτρονικής αλλά και δια ζώσης συνέντευξης παρουσιάστηκαν με ακόμη πληρέστερο τρόπο οι προβλέψεις για την εξέλιξη του καιρού . Αξίζει να επισημάνω ότι με την εξέλιξη της τεχνολογίας όπως επετεύχθη με την δυνατότητα της Online παρακολούθησης τρεξίματος των μετεωρολογικών μοντέλων , μειώθηκε τυχόν ενδεχόμενο αστοχιών των προβλέψεων και αντιστοίχων εκτιμήσεων .
Κατά την διάρκεια της κακοκαιρίας Daniel δόθηκαν τα κατάλληλα συστήματα συναγερμού βάσει των προγνωστικών μοντέλων υετού της ΕΜΥ . Παρόλα αυτά, υπήρχε πλήρης έλλειψη στα συστήματα nowcasting , καθώς και σε υδρολογικά – υδραυλικά προγνωστικά μοντέλα που θα μας πληροφορούσαν για την εξάπλωση των πλημμυρών . Το Ευρωπαικό σύστημα EFASμας είχε δώσει τα κατάλληλα Alert αρκετά πρίν ξεκινήσουν οι πλημμύρες στο Θεσσαλικό κάμπο. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να σημειώσουμε οτι καθυστερεί ένταξη υδρολόγων στο δυναμικό της Πολιτικής Προστασίας . Θετική ήταν μόνο η πρόσφατη συμμετοχή καθηγητή Υδρολογίας στην Επιτροπή Εκτίμησης Κινδύνου. Αρνητικό στοιχείο- μέχρι στιγμής είναι οτι δεν γίνεται απολύτως καμία ενέργεια η ΕΜΥ να μετεξελιχθεί σε ΕΜΥΥ (Εθνική Μετεωρολογική και Υδρολογική Υπηρεσία ) . Να ακολουθήσει τον δρόμο που ξεκάθαρα μας έδειξε ο Daniel .
Η αναμόρφωση του συστήματος προειδοποιήσεων στη χώρα μας έχει αρκετό δρόμο ακόμα, καθώς δεν αρκεί μόνο η τεχνολογία αλλά είναι απαραίτητη η στήριξη και η αναμόρφωση όλων των Οργανισμών και Υπηρεσιών που μετέχουν σε αυτό το δαιδαλώδες σύστημα όπου εξακολουθούν να υπάρχουν επικαλύψεις αρμοδιοτήτων, δυσλειτουργίες και μεγάλες ελλείψεις σε ανθρώπινο δυναμικό. Η κατάσταση για το μέλλον της ΕΜΥ γίνεται αρκετά δύσκολη ειδικά αυτή την περίοδο που επίκειται η μεταφορά της στο Υπουργείο Πολιτικής Προστασίας , καθώς δεν έχει ωριμάσει πλήρως το σχήμα που θα λάβει στο άμεσο μέλλον . Το όραμα της Πολιτικής Ηγεσίας για την ένταξη της ΕΜΥ στο ΥΚΚΠΠ μπορεί να βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση , αλλά υπάρχουν πράγματα που δεν έχουν πλήρως ξεκαθαρίσει, παρότι η ΕΜΥ ως σύνολο αρμοδιοτήτων, οργανικών θέσεων προσωπικού, υλικοτεχνικής και κτηριακής υποδομής, εξοπλισμού, που έχει κατά την έναρξη ισχύος του νόμου 5075/2023 (Α΄206) θα τον διατηρήσει , υπό την επιφύλαξη των παραγράφων 4 και 7 του άρθρου 20, ενώ θα υπάγεται στον Υπουργό Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και θα λειτουργεί εφεξής ως αυτοτελής υπηρεσία.
Προβληματισμοί υπά;ρχουν κυρίως στο θέμα των οργανικών θέσεων, αλλά όλα τα προβλήματα δεν μπορούν να αναλυθούν σε ένα άρθρο, ούτε είναι άλλωστε και αυτός ο σκοπός μας. Όλες αυτές οι δυσκολίες πρέπει να εξεταστούν το επόμενο χρονικό διάστημα μέσα απο τις σχετικές επιτροπές όπου θα πρέπει να μετέχουν και ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες.Η αναφορά σε εξωτερικούς και ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες γίνεται, διότι η πράξη μας έχει διδάξει ότι οι διάφοροι “εσωτερικοί ειδικοί ” δεν σκέφτονται τίποτε άλλο παρά την θέση τους και μόνο, μέσα στο νέο Διοικητικό και Επιχειρησιακό μέρος της Υπηρεσίας που θα προκύψει . Αφού γίνουν πρώτα όλες οι απαραίτητες παρεμβάσεις , τότε μπορούμε να πούμε ότι φτάσαμε στο επίπεδο τελικής φάσης αναμόρφωσης ενός αποτελεσματικότερου συστήματος Μετεωρολογικής Υποστήριξης και Πολιτικής Προστασίας σε αυτόν τον τόπο.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect