Στις 4 Ιανουαρίου 1978 η λίμνη Παμβώτιδα στα Ιωάννινα παρουσίασε ένα από τα πιο εντυπωσιακά και σπάνια φαινόμενα της νεότερης μετεωρολογικής ιστορίας της χώρας: ολική παγοκάλυψη, σε τέτοιο βαθμό ώστε να είναι δυνατή ακόμη και η βάδιση ανθρώπων πάνω στον πάγο. Το γεγονός αυτό δεν ήταν αποτέλεσμα μιας απλής ψυχρής νύχτας, αλλά της παρατεταμένης και έντονης ψυχρής εισβολής που έπληξε ολόκληρη τη χώρα στις αρχές του 1978. Πολικής προέλευσης αέριες μάζες κατέβηκαν βαθιά προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, συνοδευόμενες από ισχυρούς βοριάδες και διαδοχικές ημέρες με πολύ χαμηλές μέγιστες θερμοκρασίες, που στα Ιωάννινα παρέμεναν κοντά ή και κάτω από το μηδέν.
Η Παμβώτιδα, λόγω: του κλειστού λεκανοπεδίου των Ιωαννίνων, του υψομέτρου (περίπου 480 μ.), της συχνής θερμοκρασιακής αναστροφής και της σχετικά ρηχής υδάτινης στήλης σε μεγάλα τμήματά της, αποτελεί ένα από τα λίγα υδάτινα οικοσυστήματα της Ελλάδας που μπορούν, υπό ακραίες συνθήκες, να παγώσουν πλήρως. Το 1978, ο συνδυασμός παγετού μεγάλης διάρκειας, ασθενών ανέμων και χαμηλής ηλιακής ακτινοβολίας οδήγησε στη δημιουργία συνεκτικού και παχέος στρώματος πάγου. Μαρτυρίες της εποχής και φωτογραφικό υλικό αναφέρουν ότι κάτοικοι περπάτησαν πάνω στον πάγο, μικρά αντικείμενα και έλκηθρα γλιστρούσαν στην επιφάνεια, ενώ το τοπίο θύμιζε εικόνες κεντρικής ή βόρειας Ευρώπης και όχι ελληνικής πόλης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τέτοιου είδους παγοκάλυψη της Παμβώτιδας είναι εξαιρετικά σπάνια, με ελάχιστες ιστορικές αναφορές μέσα στον 20ό αιώνα, γεγονός που καθιστά τον χειμώνα του 1977–78 έναν από τους βαρύτερους και πιο ιστορικούς χειμώνες για την Ήπειρο και συνολικά για την Ελλάδα. Το επεισόδιο του 1978 υπενθυμίζει ότι, παρά το ήπιο μεσογειακό κλίμα της χώρας, η ατμόσφαιρα μπορεί –σε συγκεκριμένες συγκυρίες μεγάλης κλίμακας κυκλοφορίας– να δημιουργήσει συνθήκες ακραίου ψύχους, ικανές να μεταμορφώσουν ακόμη και ένα ζωντανό υδάτινο οικοσύστημα όπως η Παμβώτιδα σε ένα παγωμένο, σχεδόν αρκτικό τοπίο. Το φαινόμενο δεν είναι τόσο συχνό , αλλά παρόλα αυτά παρουσιάζεται πολλές φορές όταν έχουμε έντονες ψυχρές εισβολές στη χώρα μας . Με αφορμή αυτό το γεγονός ας πάρουμε το τραίνο της …ιστορίας , αυτό που περνά και από τα Γιάννενα (!) για να θυμηθούμε ένα περιστατικό που διασώζει η προφορική παράδοση της περιοχής .
Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΝΤΟΥΡΑΧΑΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΙΚΟ ΠΑΓΩΜΑ ΤΗΣ ΠΑΜΒΩΤΙΔΑΣ
Το 1434, τέσσερα χρόνια μετά την οριστική υποταγή των Ιωαννίνων στους Τούρκους, ο Ντουραχάν πασάς, Μπεϊλέρμπεης της Ρούμελης, διέσχισε χειμώνα την Πίνδο προερχόμενος από τη Θεσσαλία, για να καταστείλει μία τοπική ανταρσία στην Ήπειρο.Ο χιονιάς που είχε προηγηθεί ήταν βαρύς και η παγωνιά έντονη. Κινήθηκε μέσω Κατάρας και Ιωαννίνων προς το Αργυρόκαστρο, με σκοπό να καταπνίξει την ανταρσία του Αλβανού τοπάρχη Αριανίτη Σπάτα Κομνηνού. Αφού πέρασε την περιοχή της Κατάρας νύχτωσε στη θέση της σημερινής μονής και μη γνωρίζοντας, ότι βρίσκεται μπροστά στην παγωμένη λίμνη των Ιωαννίνων, η στρατιά πέρασε πάνω από τα παγωμένα νερά και συνέχισε την πορεία της προς το Αργυρόκαστρο.
Μετά την νικηφόρα έκβαση της επιχείρισης ο Ντουραχάν, που εν τω μεταξύ είχε πληροφορηθεί τον κίνδυνο που διέτρεξε περνώντας χωρίς να το ξέρει με το στράτευμά του πάνω από την παγωμένη Παμβώτιδα, επιστρέφοντας στη Θεσσαλία, διέταξε να χτιστεί μοναστήρι αφιερωμένο στην Παναγία, στη θέση όπου κατεβαίνοντας από τον Δρίσκο, είχε συνατήσει ένα εικονοστάσι. Ο πασάς, που κατά την παράδοση είχε γονείς χριστιανούς, θεώρησε ότι ο ίδιος και το στράτευμά του σώθηκαν χαρη σε θαυματουργό επέμβαση της Παναγίας. Έτσι ίδρυσε στη θέση εκείνη την ομώνυμη μονή, την Παναγία Ντουραχάνη.
Από ενθυμήσεις, καταχωρημένες σε διάφορα εκκλησιαστικά βιβλία, η ύπαρξη της μονής βεβαιώνεται με ασφάλεια στις αρχές του 19ου αιώνα. Παρόλο, που κάηκε ολοσχερώς το 1825, το 1830 κτίστηκε εκ θεμελίων και εξακολούθησε να λειτουργεί έως το 1933, έτος κατά το οποίο το μοναστήρι λεηλατήθηκε και δολοφονήθηκε ο ηγούμενός του.
ΤΟ ΠΑΓΩΜΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΑΛΛΕΣ ΧΡΟΝΙΕΣ
Σε παλιότερες ενθυμήσεις υπάρχουν αναφορές για γενικό πάγωμα της λίμνης κατά τα έτη 1540, 1687, 1700, 1864, 1869, και 1929/30 .
Για το 1864, ο συγγραφέας και λόγιος Δημήτρης Σαλαμάγκας καταγράφει μια πολύ ωραία ιστορία για ένα μωρό. «Τότε είναι που μια Γιαννιώτισσα παντρεμένη στο Νησί, και έχοντας πάει, σε πολύ προχωρημένη εγκυμοσύνη, να επισκεφθή τη μάννα της, γυρίζοντας γέννησε κατά τη διαδρομή. Το επώνυμο του ανδρός της ήταν Τσούλιας. Το παιδί όμως του Τσούλια, οι Νησιώτες το είπαν Παγωτό. Και ζουν ακόμη Παγωτοί στο Νησί μας» αναφέρει ο Σαλαμάγκας.
Φωτογραφία: Απόστολος Βερτόδουλος
Ο ίδιος έγινε μάρτυρας της παγωμένης επιφάνειας της λίμνης κατά τον μεσοπόλεμο, το 1929. Η περιγραφή του στα «Άπαντα» αρκετά γλαφυρή: «Στις 10 Φλεβάρη του 1929, την ημέρα του Άη-Χαράλαμπου, το θερμόμετρο έδειχνε στα Γιάννενα 17 βαθμούς υπό το μηδέν. Τη μέρα εκείνη κανένας ακόμα δεν είχε πάρει θάρρος να πατήση στο παγωμένο στρώμα. Με την αυριανή, αντίκρυσα απάνω του περιπατητές, που συζητούσαν αμέριμνοι απάνου στα νερά, σαν να βολτάριζαν σε καμμιά πλατεία. Τα ποδήλατα μετριόταν σε δεκάδες».
Το έτος 1942 (ιταλική κατοχή) παραμονή Φώτων, ημέραν δευτέραν, ολόκληρος η πόλις και οι δρόμοι είνε παγωμένοι από χιόνια επάγωσε και η λίμνη. Δριμύτατον ψύχος 17 υπό το μηδέν τα πάντα παγωμένα και σκεπασμένα από χιόνια οι άνθρωποι τρέμαν από το ανυπόφορον κρύο. Ω του θαύματος, μέγας ο Παντοδύναμος θεός, την 6ην τελευταίαν ημέραν τα Αγία Θεοφάνεια, έβρεξε και εσώθη ο κόσμος», γράφει ο Παναγιώτης Τζιόβας στο βιβλίο «Τα μικρά χρονικά των Ιωαννίνων»
Παρόμοιες παγωνιές έχουν καταγραφεί και τα έτη 1964, 1968 , 1978, 2000 και 2006.
14 Ιανουαρίου 1968- Αρχείο Απόστολου Βερτόδουλου
Τελευταία φορά με παγωμένη την λίμνη τον Ιανουάριο του 2017 .
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Πηγή: http://www.epirusblog.gr/ , http://1gym-triandr.thess.sch.gr , Αρχική φωτογραφία άρθρου τον Φλεβάρη του 1929 από τον φακό του Απόστολου Βερτόδουλου
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect