Σε όλες τις χώρες του κόσμου, τα Μνημεία του Αγνώστου Στρατιώτη αποτελούν ιερούς τόπους εθνικής μνήμης, όπου ο σεβασμός και η σιωπή αντικαθιστούν κάθε μορφή πολιτικής έκφρασης. Είναι χώροι αφιερωμένοι στους ανώνυμους ήρωες που έπεσαν για την πατρίδα, ανεξαρτήτως παράταξης, ιδεολογίας ή εποχής. Η Ελλάδα αποτελεί μια ειδική περίπτωση καθώς είναι από τις λίγες δημοκρατίες που επιτρέπουν διαδηλώσεις σχεδόν δίπλα στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, μπροστά στη Βουλή των Ελλήνων. Ένα δείγμα δημοκρατικής ανεκτικότητας, αλλά και πρόκληση για την πολιτική ωριμότητα του δημόσιου βίου. Δεν θα λάβουμε θέση στην τρέχουσα πολιτική συζήτηση, καθώς δεν είμαστε ούτε “ειδικοί” αλλά και και ούτε μας είναι γνωστό στο σύνολό του το νομικό πλαίσιο που διέπει το ζήτημα.
Θα περιοριστούμε, λοιπόν, σε μια ουδέτερη και ενημερωτική αναφορά στα Μνημεία του Αγνώστου Στρατιώτη σε ορισμένες χώρες του κόσμου — μνημεία που, πέρα από τις όποιες εθνικές ιδιαιτερότητες, έχουν έναν κοινό σκοπό: να τιμούν σιωπηλά όλους εκείνους που θυσιάστηκαν για την πατρίδα τους, παραμένοντας σύμβολα ενότητας, σεβασμού και ιστορικής μνήμης
ΓΑΛΛΙΑ – Η Αιώνια Φλόγα της Μνήμης κάτω από την Αψίδα του Θριάμβου
Η Γαλλία υπήρξε 
η πρώτη χώρα που καθιέρωσε, το 1920, Μνημείο Αγνώστου Στρατιώτη κάτω από την εμβληματική Αψίδα του Θριάμβου στο Παρίσι.
Από τότε, κάθε βράδυ στις 6:30 μ.μ. πραγματοποιείται η τελετή αναζωπύρωσης της “Αιώνιας Φλόγας”, ένα συγκινητικό τελετουργικό εθνικής ενότητας.
Η πρόσβαση του κοινού επιτρέπεται, αλλά οι διαδηλώσεις ή οι πολιτικές συγκεντρώσεις απαγορεύονται απολύτως με βάση προεδρικό διάταγμα του 1923. Η γαλλική αστυνομία αποκλείει την περιοχή κατά τη διάρκεια κινητοποιήσεων, ενώ οποιαδήποτε πράξη βεβήλωσης ή διακοπής της φλόγας θεωρείται εθνικό αδίκημα.
Η Γαλλία θεωρεί το μνημείο αυτό σύμβολο της Δημοκρατίας και της Αντίστασης, όχι χώρο πολιτικής αντιπαράθεσης.
ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ – Το Cenotaph του Λονδίνου: Σιωπή αντί συνθημάτων
Στο Λονδίνο, το Cenotaph του Whitehall (1919) αποτελεί ίσως το πιο σεβαστό δημόσιο μνημείο του Ηνωμένου Βασιλείου. Η λέξη “Cenotaph” σημαίνει κενός τάφος, συμβολίζοντας όλους τους αγνοούμενους και ανώνυμους στρατιώτες των βρετανικών εκστρατειών.
Κάθε Κυριακή της Μνήμης (Remembrance Sunday), η βασιλική οικογένεια και οι πολιτικοί αρχηγοί καταθέτουν στεφάνια, ενώ τηρείται δίλεπτη σιγή σε ολόκληρη τη χώρα.
Ο Public Order Act προβλέπει ότι οποιαδήποτε πολιτική διαδήλωση ή συγκέντρωση σε ακτίνα 50 μέτρων από το μνημείο απαγορεύεται αυστηρά. Η παραβίαση αντιμετωπίζεται ως προσβολή των νεκρών και του εθνικού συμβόλου. Ακόμη και οι δημοσιογράφοι υποχρεούνται να στέκονται σε προκαθορισμένες θέσεις, χωρίς να διακόπτουν τη σιωπή της τελετής.
ΙΤΑΛΙΑ – Ο Βωμός της Πατρίδας: Φύλακες της Ιστορίας
Στην καρδιά της Ρώμης, το Altare della Patria (Βωμός της Πατρίδας) φιλοξενεί από το 1921 το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη της Ιταλίας.
Τοποθετημένο μέσα στο επιβλητικό Vittoriano, το μνημείο φυλάσσεται 24 ώρες το 24ωρο από στρατιωτικό άγημα.
Η πρόσβαση είναι ελεύθερη μόνο σε τουρίστες και επισκέπτες που επιδεικνύουν σεβασμό και σιωπή.
Κάθε πολιτική εκδήλωση, πανό ή διαμαρτυρία απαγορεύεται από τον ιταλικό Ποινικό Κώδικα. Κατά τη διάρκεια κινητοποιήσεων στη Ρώμη, η περιοχή αποκλείεται εντελώς.
Το ιταλικό κράτος θεωρεί το μνημείο “ιερό έδαφος” (suolo sacro) – όχι απλώς ιστορικό χώρο.
ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ – Το Αρλινγκτον και ο νόμος της σιωπής
Το Tomb of the Unknown Soldier στο Arlington National Cemetery, κοντά στην Ουάσιγκτον, είναι ένα από τα πιο συγκινητικά μνημεία της Αμερικής.
Από το 1921, φιλοξενεί τα λείψανα αγνώστων στρατιωτών από όλους τους πολέμους, και φρουρείται 365 ημέρες τον χρόνο από το περίφημο 3rd U.S. Infantry Regiment (“The Old Guard”).
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Οι τελετές διεξάγονται σε απόλυτη σιωπή· οι επισκέπτες οφείλουν να σταθούν ακίνητοι και σιωπηλοί.Οποιαδήποτε μορφή διαμαρτυρίας ή πολιτικής έκφρασης απαγορεύεται με βάση τον ομοσπονδιακό νόμο (U.S. Code Title 38, Section 2413), με ποινές φυλάκισης για παραβάτες.Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και ο πρόεδρος των ΗΠΑ, κατά τις τελετές Memorial Day, καταθέτει στεφάνι χωρίς να μιλήσει — ως πράξη σεβασμού προς τους ανώνυμους νεκρούς.
ΡΩΣΙΑ – Το Κρεμλίνο και η σιωπή των ηρώων
Το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη της Ρωσίας, δίπλα στα τείχη του Κρεμλίνου, ανεγέρθηκε το 1967 για να τιμήσει τους πεσόντες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η επιγραφή του γράφει: «Το όνομά σου είναι άγνωστο, η πράξη σου αθάνατη».
Το μνημείο φυλάσσεται από την Προεδρική Φρουρά και θεωρείται στρατιωτικός χώρος υψηλής ασφαλείας. Οποιαδήποτε πολιτική δραστηριότητα ή συγκέντρωση γύρω του απαγορεύεται αυστηρά.
Η βεβήλωση ή η διακοπή της τελετής αλλαγής φρουράς αντιμετωπίζεται ως ποινικό αδίκημα.
ΕΛΛΑΔΑ – Το ανοιχτό μνημείο στο Σύνταγμα
Το ελληνικό Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, έργο του αρχιτέκτονα Εμμανουήλ Λαζαρίδη και του γλύπτη Φωκίωνα Ρωκ, εγκαινιάστηκε το 1932 και βρίσκεται μπροστά από τη Βουλή των Ελλήνων, στο Σύνταγμα. Είναι ένα από τα λίγα μνημεία στον κόσμο που βρίσκεται σε σημείο ανοιχτό σε δημόσιες διαδηλώσεις. Παρότι θεωρείται ιερός χώρος μνήμης, δεν υπάρχει νομικά θεσπισμένη “ζώνη απαγόρευσης διαδηλώσεων”. Όμως κάθε προσβολή του χώρου, βανδαλισμός ή εμπόδιο στη φρουρά διώκεται ποινικά με βάση το άρθρο 334 του Ποινικού Κώδικα (“Προσβολή συμβόλων του Κράτους”). Αυτή η ανεκτικότητα του ελληνικού δημοσίου χώρου εκλαμβάνεται ως σύμβολο δημοκρατικής ωριμότητας . Η ελευθερία της διαμαρτυρίας συνυπάρχει με τον σεβασμό της εθνικής μνήμης — μια δύσκολη, αλλά βαθιά ελληνική ισορροπία. Ανεξάρτητα από το ποια αρχή έχει την ευθύνη φύλαξης ή εποπτείας του, το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη πρέπει να παραμείνει χώρος απαραβίαστος, σύμβολο εθνικής ενότητας και ιστορικής μνήμης.
Η Πολιτεία οφείλει να θεσπίσει σαφή και διακριτικά μέτρα προστασίας, ώστε να διασφαλίζεται ο σεβασμός του χώρου χωρίς να περιορίζεται η ελευθερία της έκφρασης. Μέτρα που να εγγυώνται ότι, ακόμη κι όταν η κοινωνία εκφράζει τη διαφωνία της στους δρόμους, ο τάφος του άγνωστου ήρωα θα παραμένει τόπος σιωπής, τιμής και εθνικής συνείδησης. Σε όλα τα κράτη τα Μνημεία του Αγνώστου Στρατιώτη είναι κάτι περισσότερο από πέτρα και χαλκό. Είναι οι σιωπηλοί θεματοφύλακες της συλλογικής μνήμης. Σε άλλες χώρες, περιφράσσονται για να προστατευθούν· στην Ελλάδα, προς το παρόν μένουν ανοιχτά για να θυμίζουν ότι η δημοκρατία δεν φυλάσσεται πίσω από κάγκελα, αλλά από τον σεβασμό των πολιτών. Η πρόκληση για κάθε κοινωνία παραμένει η ίδια: να τιμά τους νεκρούς της χωρίς να ξεχνά τους ζωντανούς και να συνδυάζει την ελευθερία με την ευθύνη.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς