Στο πλαίσιο των μαθημάτων που διδάσκω στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα του ΔΠΘ, όπου παρουσιάζονται οι βασικές αρχές της Μετεωρολογίας και η σύνδεσή τους με τις φυσικές καταστροφές, ιδιαίτερη θέση έχει η επίδραση των καταβατικών ανέμων. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που μπορεί να μεταβάλει σημαντικά τη θερμοκρασία, την υγρασία και την ένταση του ανέμου σε μια περιοχή μέσα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα.
Όταν ένας δυτικός άνεμος συναντά την Πίνδο, αναγκάζεται να ανυψωθεί στην προσήνεμη πλευρά. Καθώς ανεβαίνει, ο αέρας εκτονώνεται και ψύχεται. Εφόσον φτάσει σε κορεσμό, σχηματίζονται νέφη και πιθανώς βροχές, με αποτέλεσμα να χάνει μέρος της υγρασίας του. Από εκεί και πέρα, η ψύξη του συνεχίζεται με την υγρή αδιαβατική θερμοβαθμίδα.
Μόλις ο αέρας περάσει την κορυφογραμμή και αρχίσει να κατέρχεται προς την ανατολική πλευρά, η διαδικασία αντιστρέφεται. Ο αέρας συμπιέζεται και θερμαίνεται πλέον με την ξηρή αδιαβατική θερμοβαθμίδα, περίπου κατά 1°C ανά 100 μέτρα καθόδου. Επειδή έχει ήδη χάσει σημαντικό μέρος της υγρασίας του, φτάνει στα χαμηλότερα στρώματα θερμότερος και ξηρότερος. Αυτός είναι ο κλασικός μηχανισμός foehn.
Στην άνοδό του ανέμου στα 2000 μέτρα. λόγω ψύξης έχουμε πτώση θερμοκρασίας κατά 12 βαθμούς , ενώ στη κάθοδο λόγω θέρμανσης , άνοδο της θερμοκρασίας κατά 20 °C. Συνεπώς στο Θεσσαλικό κάμπο η θερμοκρασία μπορεί να είναι ακόμη και 8 βαθμούς παραπάνω απ ‘ οτι στη δυτική Ελλάδα .
Παράλληλα, ο καταβατικός άνεμος γίνεται συχνά και πιο ριπαίος. Η επιτάχυνση στην υπήνεμη πλαγιά, η καναλοποίηση μέσα από περάσματα και κοιλάδες, καθώς και η μεταφορά μεγαλύτερης ορμής προς την επιφάνεια, μπορούν να προκαλέσουν απότομες και πολύ ισχυρές ριπές. Έτσι, δεν έχουμε μόνο άνοδο της θερμοκρασίας, αλλά και σημαντική πτώση της σχετικής υγρασίας μαζί με ενίσχυση του ανέμου.
Ο συνδυασμός αυτός είναι ιδιαίτερα κρίσιμος για τον κίνδυνο πυρκαγιάς. Ο θερμός και ξηρός αέρας επιταχύνει την ξήρανση της βλάστησης, ενώ οι ισχυρές ριπές μπορούν να ενισχύσουν γρήγορα μια υπάρχουσα εστία, να μεταφέρουν καύτρες σε μεγάλη απόσταση και να δυσκολέψουν σημαντικά το έργο της κατάσβεσης. Για τον λόγο αυτό, οι καταβατικοί άνεμοι αποτελούν όχι μόνο ένα ενδιαφέρον μετεωρολογικό φαινόμενο, αλλά και έναν σημαντικό παράγοντα επιχειρησιακής επικινδυνότητας.
Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.