Στην αρχαία Ελλάδα ο Δίας κατά κανόνα ζούσε στις κορυφές των βουνών, όπως ο Προφήτης Ηλίας και εκεί πήγαιναν οι πιστοί να προσευχηθούν για τη βροχή. Σύμφωνα με τον Ηρακλείδη τον Ποντικό, στην κορυφή Πλιασίδι του Πηλίου υπήρχε ιερό του Ακραίου Διός, στο οποίο εν πομπή προσέρχονταν οι πιστοί την εποχή της εμφάνισης του αστερισμού του Κυνός. Όποιοι ανέβαιναν στο ιερό του Δία Ακραίου στο Πήλιο, ντύνονταν με φρεσκογδαρμένες προβιές. Σε αυτή τη φορεσιά κρύβεται μια παλιά συνήθεια σχετική με τη μαγεία του καιρού.
Κάποιοι φίλοι μπορεί να πουν ότι δεν βλέπουν τον λόγο μετεωρολογικά να αλλάζει ο καιρός του Προφήτη Ηλία . Ας τους θυμίσουμε οτι από την αρχαιότητα ο Σείριος θεωρείται υπεύθυνος για τα λεγόμενα «κυνικά καύματα», δηλαδή τα εγκαύματα που προκαλεί ο Ήλιος σε όσους εκτίθενται αλόγιστα στις ακτίνες του. Στην αρχαιότητα, το χρονικό διάστημα μετά την 21η Ιουλίου αναφέρεται και σαν «Κυνάδες ημέρες» Συνεπώς είναι πολύ πιθανόν αυτή η “αλλαγή” του καιρού από κείνη τη μέρα και μετά να αποτελεί συνέχεια μιας παράδοσης αιώνων.
Σήμερα, οι επίσημες μέρες έναρξης για τα «Κυνικά Kαύματα» για το Βόρειο ημισφαίριο είναι από τις 3 Ιουλίου και διαρκούν περίπου μέχρι τα μέσα Αυγούστου. Η συγκεκριμένη περίοδος του καλοκαιριού περιγράφεται στις αρχαίες πηγές με αρκετά «μελανά χρώματα» και σχεδόν όλοι οι συγγραφείς συμφωνούν ότι η Ανατολή του Σειρίου φέρνει μαζί της κακοτυχία, αρρώστιες, δυσκολίες, δυστυχία και υψηλό πυρετό στους ανθρώπους. Χαρακτηριστικά, ο ποιητής Αλκαίος γράφει: ««Δροσίστε τα πνευμόνια σας με κρασί, γιατί το αστέρι του Κυνός, ο Σείριος έρχεται τριγύρω. Η εποχή είναι δύσκολη και όλα διψούν κάτω από τη ζέστη και το τζιτζίκι τραγουδάει γλυκά κάτω από τα φύλλα…οι γυναίκες τότε είναι αρκετά μιαρές και οι άνδρες αδύναμοι, όσο ο Σείριος τσουρουφλίζει τα κεφάλια τους και τα γόνατά τους»
Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΣΤΗ ΛΑΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
Στη λαική παράδοση υπάρχουν πολλές ιστορίες για τον Προφήτη Ηλία . Στην Αχαΐα διηγούνται ότι «ο Άι Λιας ήταν ναύτης, και επειδή έπαθε πολλά στη θάλασσα και πολλές φορές κόντεψε να πνιγεί, βαρέθηκε τα ταξίδια και αποφάσισε να πάει σε μέρος που να μη ξέρουν τι είναι θάλασσα και τι είναι καράβια. Βάζει το λοιπόν στον ώμο το κουπί του και βγαίνει στη στεριά. Όποιον συναντούσε τον ρωτούσε τι είναι αυτό πού βαστάει. Όσο του έλεγαν “κουπί” τραβούσε ψηλότερα, ώσπου έφτασε στην κορυφή του βουνού. Ρωτάει τους ανθρώπους που βρήκε εκεί τι είναι, και του λένε “ξύλο”. Κατάλαβε λοιπόν πως αυτοί δεν είχαν δει ποτέ τους κουπί και έμεινε μαζί τους εκεί στα ψηλά».
Σήμερα κάθε χρόνο, το ξημέρωμα της 20ης Ιουλίου βρίσκει δεκάδες κατοίκους του Πενταλόφου και του Βυθού στο Άνω Βόιο της Κοζάνης να περπατούν μέσα στη δροσιά του πυκνού δάσους. Αιτία; Ποιά άλλη φυσικά εκτός από το έθιμο που θέλει την πρώτη οικογένεια που θα φτάσει στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία στην ομώνυμη κορυφή, να είναι τυχερή και ευλογημένη για όλη την υπόλοιπη χρονιά και να έχει… λίγο παραπάνω τη χάρη του Αγίου.
Τέλος να αναφέρουμε ότι σύμφωνα με παραλλαγή της παράδοσης , στην Κεφαλονιά, ο άγιος είναι στις κορυφές, γιατί δεν πάτησε ποτέ στον κάμπο, ούτε σε χώμα τον θάψανε. Γυρίζει με το άρμα του στον ουρανό και μονάχα στις κορυφές στέκει και ανασαίνει. Κι όταν ζούσε, έτσι του άρεσε να βρίσκεται στα βουνά. Σε όλους τους ψαράδες και τους ναυτικούς ακόμη μέχρι σήμερα δίνει σημάδι για μπουρίνια με το συννεφάκι που βγάζει πάντα στη κορφή του βουνού για να προειδοποιήσει .
Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΣΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ
Όλες οι παραπάνω αναφορές εξηγούνται από τα γεγονότα που εξιστορούνται στην Παλαιά Διαθήκη όπως για παράδειγμα για την ξηρασία που επέβαλε ο Προφήτης Ηλίας και το μετά τριετία άνοιγμα του ουρανού για να ξαναπέσει βροχή. Χαρακτηριστικά στο Βιβλίο Βασιλειών αναφέρεται : “Καὶ εἶπεν Ἠλιοὺ ὁ προφήτης Θεσβίτης ὁ ἐκ Θεσβῶν τῆς Γαλαὰδ πρὸς Ἀχαάβ· ζῇ Κύριος ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων ὁ Θεὸς Ἰσραήλ, ᾧ παρέστην ἐνώπιον αὐτοῦ, εἰ ἔσται τὰ ἔτη ταῦτα δρόσος καὶ ὑετός, ὅτι εἰ μὴ διὰ στόματος λόγου μου” (Γ Βασ. 17,1) που μεταφραζόμενο αναφέρει “Ο προφήτης Ηλίας ο Θεσβίτης, ο οποίος κατήγετο από την Θέσδην της Γαλαάδ, ειπέ προς τον Αχαάβ• “εν ονόματι του ζώντος Θεού του Κυρίου των δυνάμεων, του Θεού του Ισραήλ, ενώπιον του οποίου παρίσταμαι ως υπηρέτης, σου αναγγέλλω ότι δεν θα υπάρξη κατά τα έτη αυτά ούτε βροχή ούτε δροσιά, ει μη μόνον όταν εγώ δια του στόματός μου είπω”.
και ακολούθως
“|Καὶ ἐγένετο μεθ᾿ ἡμέρας πολλὰς καὶ ῥῆμα Κυρίου ἐγένετο πρὸς Ἠλιοὺ ἐν τῷ ἐνιαυτῷ τῷ τρίτῳ λέγων· πορεύθητι καὶ ὄφθητι τῷ Ἀχαάβ, καὶ δώσω ὑετὸν ἐπὶ πρόσωπον τῆς γῆς” ( Γ Βασ. 18,1) δηλαδή ” Επειτα από αρκετόν χρόνον, κατά το τρίτον έτος του λιμού, εδόθη εκ μέρους του Θεού εντολή στον Ηλιού, προς τον οποίον ο Κυριος είπε• “πήγαινε, παρουσιάσου στον Αχαάβ και εγώ θα δώσω τώρα βροχήν εις την γην”.
Στην κορυφή του βουνού των θεών στον Όλυμπο βρίσκεται σε υψόμετρο 2.803 μέτρων το υψηλότερο εκκλησάκι της Ορθοδοξίας. Μιλάμε για το ξωκκλήσι του Προφήτη Ηλία στο οποίο οι πιστοί ανάβουν το κεράκι τους πάνω σε έναν παγετώνα εντός του ναού που δεν λιώνει ποτέ.
Please accept YouTube cookies to play this video. By accepting you will be accessing content from YouTube, a service provided by an external third party.
If you accept this notice, your choice will be saved and the page will refresh.
Σε αυτό το άρθρο παρακάτω θα τεκμηριώσουμε γιατί ο Προφήτης Ηλίας εκτός από προστάτης Άγιος των γουναράδων και των ματενζήων (Ποντίων μεταλλωρύχων) θα πρέπει να είναι και ο προστάτης Άγιος των Μετεωρολόγων. H λατρεία του προφήτη Ηλία πάνω στις κορυφές των βουνών είναι υπόλειμμα της αρχαίας θρησκείας. Όπως αναφέρει Γ. Α. Μέγας στο βιβλίο του Ελληνικές Γιορτές και Έθιμα της Λαϊκής Λατρείας: «Με αυτόν τον τρόπο οι εκχριστιανισμένοι Έλληνες αντικατέστησαν τη λατρεία του θεού Ηλίου με τη λατρεία του προφήτη Ηλία». Ενισχυτικό της άποψης αυτής είναι και το γεγονός ότι ο Δίας ως ρυθμιστής των μετεωρολογικών φαινομένων λατρευόταν στην αρχαία Ελλάδα την ίδια εποχή που γιορτάζεται σήμερα ο προφήτης Ηλίας. Αμέτρητα είναι τα εκκλησάκια του Αϊ – Λιά στις κορφές των βουνών, αφού ο Προφήτης Ηλίας , στη λαϊκή αντίληψη , αντικατέστησε τον Δία των αρχαίων προγόνων μας , τον νεφεληγερέτη , τον κύριο του ήλιου , αλλά και της αστραπής , της βροντής και των ανέμων. Στη Σωζόπολη της Θράκης , πίστευαν ότι όλον τον καιρό ο Αϊ – Λιας τριγυρνά τον κόσμο με το άρμα του κι όταν βροντά και αστράφτει κυνηγά διαβόλους , ενώ στην Αδριανούπολη ότι διασχίζει τους ουρανούς πάνω στο άρμα του που σέρνουν τέσσερα πύρινα άλογα. Όταν τα χτυπάει με το μαστίγιο βγαίνουνε αστραπές , από το άρμα ακούγονται οι βροντές και όταν οι τροχοί του σκοντάφτουν σε πέτρες ακούγονται κεραυνοί» !
Για τούτο και τη μέρα της γιορτής του παρατηρούν σημάδια για να προβλέψουν τον καιρό του χειμώνα και λένε και την παροιμία : «Τ’ Αϊ –Λιός , γυρίζει ο καιρός αλλιώς»
Προβλέψεις για τον καιρό τους επόμενους μήνες
Βασισμένοι στον καιρό της εορτής, οι αγρότες και οι μετεωρολόγοι λαϊκής παράδοσης προβλέπουν αποτελέσματα σε θερμοκρασία και βροχοπτώσεις. Αν στις 20/27 Ιουλίου επικρατεί καύσωνας και καθαρός ουρανός, το καλοκαίρι θα συνεχιστεί ζεστό και ξηρό. Αν επικρατούν σύννεφα, άνεμοι ή βροχή, προβλέπεται πιο δροσερό ή άστατο καλοκαίρι, με πιθανές μπόρες ή μούχλα στις αρχές του φθινοπώρου. Αν υπάρξει καταιγίδα ή χαλάζι, αναμένεται πιο υγρός καιρό και έντονη βροχόπτωση τους επόμενους μήνες.
Πού αλλού υπάρχουν παρόμοιες παραδόσεις;
Σλαβικές χώρες: Στη Σερβία, Βουλγαρία και Πολωνία, ο Προφήτης Ηλίας ταυτίστηκε με τον παγανιστικό θεό Περουν (βασιλιάς των κεραυνών) Συχνά γιορτάζεται σε κορυφές ή εκκλησάκια, όπου τον καλούν να φέρει βροχή.
Περιφέρεια των Βαλκανίων – έθιμο “Περπερούνα / Ντόντολα”” :Νεαροί ντυμένοι με φύλλα και κλαδιά κυκλώνουν τα σπίτια και τρ αγουδούν, καλώντας τη βροχή, όταν υπάρχει ξηρασία . Στη Βόρεια Ελλάδα παρόμοια έθιμα γίνονταν για τον Προφήτη Ηλία, ειδικά όταν ο καιρός ήταν ξηρός.
Γερμανία και Κεντρική Ευρώπη ΄Στη Γερμανία εξακολουθούν να υπάρχουν παρόμοια έθιμα, όπως το «Wasservogel» (πτηνό του νερού) και ο «Pfingstkönig» (Βασιλιάς της Πεντηκοστής). Οι Γερμανοί ετοίμαζαν τελετές με νερό και χρώματα, παρόμοιες σε ρίζες με τα Βαλκανικά, για τη βροχή και την ευφορία της γης. Παρόμοια σύμβολα και τελετουργίες απαντώνται σε Λανκασάιρ και Σκανδιναβία .
Δυτική Ευρώπη Στην Αγγλία, ειδικά στο Lancashire τον 19ο αιώνα, και σε Σκανδιναβικές περιοχές, υπήρχαν τελετές με παρόμοιο χαρακτήρα – ανθρώπινοι κύκλοι, ιερές λέξεις, μουσική για βροχή .
Καυκάσιος και Κουρδικές παραδόσεις Στη Γεωργία, με την παράδοση του “Uac-illa” ή “Ilia”, ο Προφήτης καλείται σε κύκλους βοηθώντας στην ανάσχεση του κεραυνού . Ομοίως, οι Βαλκάνιοι πλησίον του Καυκάσου, σε τελετές “choppa”, χρησιμοποιούσαν τον Προφήτη ως θεό-κεραυνό, καθώς πίστευαν πως η κύκλωση χώρου τον προστατεύει .
Τα προαναφερθέντα έθιμα βασίζονται στην αισθητηριακή παρατήρηση της φύσης. Εκείνοι που τα συνεχίζουν ή τα μεταδίδουν, συγκρίνουν τον καιρό την ημέρα του Προφήτη με αυτόν της επόμενης περιόδου, με βάση τις Ημερήσιες μεταβολές (π.χ. αν έχει καύσωνα, λένε ότι θα ακολουθήσουν θερμές μέρες). Κατεύθυνση ανέμου και υγρασία, όπως συνηθίζουν στη λαϊκή μετεωρολογία παγκοσμίως. Συναισθηματικές σημασίες: Εάν ο κεραυνός είναι οργισμένος, βλέπουν προειδοποίηση για χειμερινές καταιγίδες. Θρησκευτικός & Συμβολικός χαρακτήρας Οι λαοί που ενσωματώνουν τον Προφήτη Ηλία στη λαογραφία τους, ουσιαστικά χρησιμοποιούν στοιχεία της παγανιστικής παράδοσης (θεοί της θύελλας, της βροχής) Κάπως έτσι, η εορτή του Προφήτη γίνεται σημείο συνάντησης του Χριστιανικού και παγανιστικού στοιχείου, ως σημείο αναφοράς καιρός και φύσης. Στην Ελλάδα, η παράδοση αυτή συνδυάζεται με λαϊκά τελετουργικά και προβλέψεις για καιρό.
Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ ΑΓΙΟΣ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΩΝ
Μην ανήκοντας στις εξαιρέσεις, οι μετεωρολόγοι (πρέπει να) έχουν και αυτοί το δικό τους προστάτη. Είναι ο Προφήτης Ηλίας, ο οποίος γιορτάζεται στις 20 Ιουλίου καθώς σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, ο Προφήτης Ηλίας είναι ο έφορος των μετεωρολογικών φαινομένων, δηλαδή αυτός που ρυθμίζει τη βροχή, τον κεραυνό και τα άλλα φαινόμενα. Ο λαός λέει ότι όταν αστράφτει και βροντά, είναι ο Αϊ-Λιάς που πάνω στο άρμα του καταδιώκει κάποιο δράκο ή το διάβολο με όπλο του τον κεραυνό.
Ο Νικόλαος Γ. Πολίτης αναφέρει στις Παραδόσεις του ότι «όταν βροντά, ο άγιος Ηλίας με το πύρινο αμάξι του κυνηγά τη λάμια για να τη σκοτώσει ώστε να μην καταστρέφει τα σπαρτά των ανθρώπων. Οι αστραπές είναι σαγίτες πύρινες που ρίχνει της λάμιας ο άγιος, και αυτές οι σαγίτες πέφτουν ύστερα στη γη σαν πυρωμένες πέτρες». Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect
© Το κείμενο διατίθεται με άδεια CC BY-ND 4.0. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά στην πηγή και χωρίς τροποποίηση του περιεχομένου.